Tay nắm cửa, điều khiển từ xa, bàn phím và điện thoại thường xuyên được chạm vào nhưng dễ bị bỏ quên khi vệ sinh. Theo các chuyên gia vi sinh được Epoch Times phỏng vấn, tần suất tiếp xúc và độ ẩm đáng được chú ý hơn vẻ bẩn nhìn thấy bằng mắt.
Bạn từ cửa hàng thực phẩm về nhà, mở cửa, ngồi xuống ghế rồi cầm điều khiển từ xa. Trước khi kịp rửa tay, vi sinh vật có thể đã được chuyển sang hai bề mặt thường xuyên tiếp xúc. Các chuyên gia cho rằng những vật cần chú ý nhất không phải lúc nào cũng là thứ trông bẩn nhất, mà là vật được chạm liên tục nhưng ít được làm sạch. Bồn cầu, vốn thường bị xem là nơi bẩn nhất trong nhà, trong một số tình huống lại ít đáng lo hơn.
Những bề mặt được chạm nhiều
Tay nắm cửa. Ở nơi công cộng hay tại nhà, đây là một trong những bề mặt thường xuyên được chạm nhất. Ông Shao-Hung Wang, giáo sư và trưởng khoa Vi sinh, Miễn dịch và Dược sinh học tại Đại học Quốc lập Gia Nghĩa, Đài Loan, nói với Epoch Times rằng sau khi đi phương tiện công cộng, mua sắm hoặc ăn ngoài, bàn tay có thể đã tiếp xúc nhiều bề mặt và mang theo mầm bệnh.
Một tổng quan hệ thống công bố năm 2025 về tay nắm cửa tại nơi công cộng và cơ sở y tế ghi nhận khoảng một phần sáu mẫu có virus. Virus được phát hiện thường nhất là rotavirus, một nguyên nhân chính gây viêm dạ dày ruột ở trẻ em.
Điều khiển từ xa. Nhiều thành viên gia đình, đôi khi cả khách, cùng sử dụng thiết bị này nên bề mặt dễ bị nhiễm mầm bệnh. Giọt bắn khi ho hoặc hắt hơi cũng có thể rơi lên đó; bàn tay có thể mang virus cảm lạnh và các virus đường hô hấp đến thiết bị.
Ông Wang đề nghị tháo pin, dùng khăn giấy hơi ẩm lau chất bẩn nhìn thấy, sau đó làm sạch nút bấm và khe bằng cồn 70% hoặc khăn khử khuẩn thương mại. Theo khuyến nghị của ông trong bài nguồn, bề mặt cần ướt khoảng một phút trước khi để khô tự nhiên. Ông đề nghị khử khuẩn ít nhất mỗi tuần, hoặc hằng ngày nếu trong nhà có người bệnh.
Ông nhấn mạnh cần loại bỏ chất bẩn trước khi dùng chất khử khuẩn vì chất bẩn có thể làm giảm hiệu quả, giúp một số vi khuẩn tồn tại. Bỏ bước làm sạch cũng có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn có sức chống chịu sống sót.
Bàn phím và điện thoại. Một tổng quan hệ thống năm 2019 ghi nhận vi sinh vật trên 96,7% bàn phím được lấy mẫu. Nghiên cứu năm 2018 phát hiện vi khuẩn, gồm tụ cầu vàng, trên 23 trong 25 điện thoại; dùng khăn kháng khuẩn đơn giản đã loại bỏ vi khuẩn trên khoảng 60% số điện thoại được kiểm tra.
Ở bệnh viện, trường học và văn phòng đông người, mầm bệnh có thể bám lên bề mặt qua giọt bắn hoặc bàn tay. Điện thoại và máy tính xách tay vì thế có thể trở thành nơi mang theo vi sinh vật. Ăn khi sử dụng máy tính làm vụn thức ăn rơi vào khe phím; bụi hút ẩm có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn sẵn có sinh sôi.
Một số điện thoại không phù hợp để lau trực tiếp bằng cồn. Ông Wang nói trong trường hợp ấy có thể làm sạch bằng chất tẩy rửa trung tính pha loãng và bàn chải mềm. Bàn phím cần được loại bụi, lau và khử khuẩn định kỳ. Nhiều bàn phím và chuột mới có khả năng chống nước và có thể được làm sạch theo hướng dẫn nhà sản xuất.
Những vật ẩm dễ bị bỏ quên
Khác với bề mặt thường chạm, nhóm này có thể nhiễm bẩn vì giữ ấm hoặc ẩm lâu. Độ ẩm giúp vi khuẩn, nấm và vi sinh vật khác phát triển, nên làm khô cũng quan trọng như rửa thường xuyên.
Ga giường. Giường nhìn sạch vẫn có thể chứa nhiều vi sinh vật. Mồ hôi, tế bào da bong ra và hơi ẩm từ cơ thể mỗi đêm tạo điều kiện cho vi khuẩn, nấm phát triển. Nghiên cứu năm 2025 ghi nhận vùng ga tiếp xúc chân và bàn chân có mức nhiễm vi khuẩn cao nhất; tổng lượng vi khuẩn cũng cao hơn đáng kể trên ga do nam giới sử dụng.
Ông Wang khuyên giặt ga và vỏ chăn ít nhất mỗi tháng, đồng thời thường xuyên phơi chăn dưới nắng để giảm ẩm bên trong. Ông đề nghị bỏ ga hoặc vỏ chăn có đốm mốc, vàng nghiêm trọng hay mùi dai dẳng không hết sau giặt, vì đó có thể là dấu hiệu vi sinh vật hoặc sản phẩm của chúng đã bám sâu vào vải, khó loại bỏ bằng cách giặt thông thường.
Khăn và dụng cụ phòng tắm. Theo ông Wang, phần lớn vi sinh vật trong lòng bồn cầu đến từ chính cơ thể người dùng. Điều đáng chú ý hơn là khi xả nước, chúng có thể phát tán lên bề mặt gần đó, gồm cả khăn.
Khăn, bông tắm, cốc súc miệng và dao cạo giữ ẩm trong phòng nóng ẩm là môi trường thuận lợi cho vi khuẩn. Tế bào chết và dầu sau khi tắm góp phần nuôi vi sinh vật. Khăn để một, hai ngày, nhất là khi trời nóng ẩm, có thể xuất hiện mùi cũ, nhờn do vi sinh vật phân hủy chất còn lại.
Cốc súc miệng, bông tắm và bàn chải cũng có thể tích tụ vi khuẩn vì thường xuyên ẩm và tiếp xúc giọt nước. Dao cạo tay hoặc máy cạo tiếp xúc da, tế bào bong và vi sinh vật rồi thường được cất trong môi trường ẩm.
Ông Wang khuyên giữ khăn khô, giặt hoặc thay định kỳ, bỏ khăn có mùi không hết sau giặt. Giá bàn chải và cốc súc miệng cần được chà kỹ bằng bàn chải thay vì chỉ tráng nước.
Mút trang điểm. Mút tổng hợp có thể giữ ẩm bên trong ngay cả sau khi được rửa, tạo điều kiện cho vi sinh vật. Ông Wang khuyên sau mỗi lần dùng nên rửa bằng chất làm sạch dịu nhẹ, đồng thời vệ sinh kỹ mỗi tuần.
Khi vệ sinh kỹ, làm ướt toàn bộ mút bằng nước ấm rồi bóp để thoát khí. Dùng chất làm sạch dịu nhẹ hoặc xà phòng tạo bọt, bóp và rửa nhiều lần; xả dưới nước ấm chảy cho hết bọt. Sau đó ép bằng khăn sạch để lấy bớt nước, để khô hoàn toàn trước khi cất. Bỏ mút khi có mùi hoặc hư hỏng. Mục tiêu là giảm vi sinh vật mà không làm hỏng chất liệu.
Hộp kính áp tròng. Người dùng có thể chăm làm sạch kính nhưng quên hộp. Theo ông Wang, nếu lâu ngày chỉ tráng dung dịch mà không làm sạch kỹ, một số vi sinh vật có sức chịu đựng cao có thể tạo màng sinh học, bám và tích tụ trên bề mặt. Chúng có thể làm nhiễm kính rồi truyền trực tiếp đến mắt, tăng nguy cơ kích ứng hoặc nhiễm trùng.
Ông đề nghị đổ dung dịch cũ mỗi ngày, rửa hộp bằng dung dịch mới và tránh nước máy vì nước có thể mang vi sinh vật vào. Sau khi làm sạch, mở hộp ở nơi thông thoáng để khô hoàn toàn; thay hộp mỗi ba tháng.
Túi xách. Đáy túi thường được đặt trên sàn nhà hàng, giỏ để đồ và bề mặt công cộng, có thể mang vi sinh vật về nhà. Ông Wang khuyên lau hoặc chải định kỳ bằng sản phẩm phù hợp với chất liệu, đặc biệt chú ý đáy túi.
Vì sao cần chà rửa trước khi khử khuẩn?
Trên tay nắm cửa, bàn phím và dụng cụ phòng tắm, vi khuẩn có thể bám và tiết chất dính bao quanh để tự bảo vệ, tạo thành màng sinh học. Vì vậy, chải, chà hoặc lau để loại bỏ chất bẩn và màng sinh học trước khi khử khuẩn thường hiệu quả hơn chỉ dùng hóa chất.
Nhà nghiên cứu vi sinh thực phẩm và sinh học phân tử Chen Yo-shen tại Đài Loan nói với Epoch Times rằng màng sinh học có thể tạo hàng rào bảo vệ vi khuẩn. Một số vi khuẩn còn vào trạng thái giống ngủ yên, khiến kháng sinh hoặc hệ miễn dịch khó loại bỏ. Chúng vì vậy có thể tồn tại lâu, góp phần gây nhiễm trùng dai dẳng hoặc tái phát. Màng sinh học cũng có thể làm các vết thương mạn tính, như loét bàn chân do đái tháo đường và loét tỳ đè, khó lành và dễ tái nhiễm.
Những tác nhân thường được ghi nhận
Ông Wang liệt kê tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), Escherichia coli, vi khuẩn đường ruột thuộc nhóm enterococci, phế cầu (Streptococcus pneumoniae) và Haemophilus influenzae trong số tác nhân thường gặp trên bề mặt tiếp xúc nhiều.
Tụ cầu vàng có thể gây nhiễm trùng da, và ở trường hợp nặng gây nhiễm trùng máu cùng biến chứng toàn thân đe dọa tính mạng. E. coli có thể gây nhiễm trùng đường tiểu, viêm màng não sơ sinh và nhiễm trùng huyết. Enterococci có thể gây viêm nội tâm mạc, nhiễm trùng trong ổ bụng và đường tiểu. Phế cầu và H. influenzae có thể gây nhiễm trùng hô hấp, nặng hơn là viêm phổi hoặc viêm màng não.
Ông nhấn mạnh mục tiêu không phải tạo môi trường vô trùng hoàn toàn, mà là giảm lây lan mầm bệnh bằng vệ sinh định kỳ và thói quen tốt, đồng thời tránh điều kiện giúp vi sinh vật phát triển. Với phần lớn mọi người, da và niêm mạc nguyên vẹn, chức năng miễn dịch bình thường cùng rửa tay đều đặn giúp ngăn vi khuẩn vào sâu trong mô và gây bệnh nghiêm trọng.
Đối chiếu hướng dẫn vệ sinh: CDC cho biết trong phần lớn tình huống, làm sạch thường xuyên đã đủ; việc khử khuẩn thêm thường dành cho nhà có người bệnh hoặc người suy giảm miễn dịch. CDC khuyên làm sạch bề mặt bằng xà phòng hoặc chất tẩy rửa trước khi khử khuẩn khi cần; thời gian giữ ướt và mức độ phù hợp với thiết bị phải theo nhãn sản phẩm và hướng dẫn nhà sản xuất. Với hộp kính áp tròng, CDC khuyên chà và rửa bằng dung dịch mới, tránh nước, để khô và thay ít nhất mỗi ba tháng. Đây là phần biên tập bổ sung, không phải lời của các chuyên gia trong bài nguồn.
Ellen Wan, Epoch Times. Nguồn bài. Đối chiếu: CDC về vệ sinh nhà; CDC về hộp kính áp tròng.