Một nghiên cứu hình ảnh não bộ trên 58 người ghi nhận những khác biệt ở vùng liên quan đến chú ý và nhận diện thị giác giữa người quan sát chim nhiều kinh nghiệm và người mới bắt đầu. Kết quả gợi ý việc rèn luyện kỹ năng nhận diện có liên hệ với cấu trúc và hoạt động của não, nhưng chưa chứng minh quan sát chim có thể ngăn sa sút trí tuệ.
So sánh hai nhóm có cùng độ tuổi
Nghiên cứu do Erik Wing và cộng sự công bố trên Journal of Neuroscience năm 2026 đã so sánh 29 người có kinh nghiệm nhận diện chim với 29 người mới bắt đầu, được ghép tương đồng về tuổi và giới. Nhóm chuyên gia từ 24 đến 75 tuổi; nhóm mới bắt đầu từ 22 đến 79 tuổi.
Các nhà nghiên cứu dùng cộng hưởng từ khuếch tán để khảo sát cấu trúc mô não và cộng hưởng từ chức năng khi người tham gia làm bài nhận diện chim. Ở nhóm nhiều kinh nghiệm, một số vùng phục vụ chú ý và tri giác có tổ chức mô khác biệt; hoạt động của các vùng này cũng liên hệ với khả năng nhận diện.
BBC Future dẫn nhóm nghiên cứu cho biết sự khác biệt vẫn được ghi nhận khi so những người cùng tuổi. Điều này phù hợp với giả thuyết rằng rèn luyện một kỹ năng phức tạp lâu dài có thể đi kèm với thay đổi về cấu trúc và chức năng não qua các giai đoạn trưởng thành.
Giới hạn của kết quả
Đây là nghiên cứu quan sát tại một thời điểm, với số người tham gia còn nhỏ. Không thể biết chắc khác biệt não bộ xuất hiện do nhiều năm quan sát chim, hay những người có đặc điểm sẵn có phù hợp với hoạt động này dễ trở thành người quan sát chim giỏi hơn. Nghiên cứu cũng không theo dõi tỷ lệ mắc sa sút trí tuệ về sau.
Vì vậy, các kết quả trên không nên được diễn giải thành bằng chứng rằng chỉ cần bắt đầu ngắm chim sẽ phòng hoặc điều trị bệnh Alzheimer. Nhóm tác giả dùng từ ngữ thận trọng khi nói về khả năng duy trì chức năng của những vùng não liên quan đến chuyên môn; cần nghiên cứu theo dõi dài hạn để kiểm tra giả thuyết ấy.
Hoạt động gần gũi thiên nhiên
Bài viết của BBC cũng giới thiệu các chương trình quan sát chim cho người cao tuổi và người sống chung với sa sút trí tuệ ở một số nước. Người tham gia hoặc nhân viên chăm sóc kể lại những khoảnh khắc vui vẻ, tập trung và trò chuyện nhiều hơn khi nhận diện chim. Đây là những ghi nhận về trải nghiệm, không thay thế cho thử nghiệm lâm sàng về hiệu quả điều trị.
Việc ngắm chim có thể diễn ra ngoài trời hoặc qua cửa sổ, tùy điều kiện di chuyển và sức khỏe. Sự chú ý đến thiên nhiên, vận động nhẹ và giao tiếp cùng người khác có thể cùng góp phần vào trải nghiệm tích cực; nghiên cứu hiện tại chưa tách được tác động riêng của từng yếu tố.
Với người thích hoạt động này, giá trị trước mắt là một cách quan sát môi trường xung quanh và chia sẻ sở thích với cộng đồng. Những lợi ích lâu dài đối với nhận thức vẫn là câu hỏi khoa học cần tiếp tục kiểm tra.
Nguồn: Erik A. Wing và cộng sự, “The Tuned Cortex”, Journal of Neuroscience, 2026; BBC Future, bài viết của Becca Warner về nghiên cứu và các chương trình quan sát chim, 2026.
Tuệ Minh