Từ khi học trung học cơ sở, Tyler Doege ở bang Massachusetts đã biết mình thích làm việc bằng đôi tay. Anh chọn trường trung học dạy nghề, học ngành ống nước rồi đi làm ngay sau khi tốt nghiệp. Bốn năm sau, ở tuổi 22, Doege trở thành thợ lành nghề có giấy phép, thu nhập khoảng 80.000–100.000 USD mỗi năm và không mang nợ sinh viên, theo The Epoch Times.
Câu chuyện của Doege phản ánh sự quan tâm ngày càng lớn của một bộ phận người Mỹ thế hệ Z đối với trường nghề, chương trình học việc và các khóa đào tạo ngắn hạn, thay vì mặc định theo đuổi bằng đại học bốn năm. Một khảo sát Gallup công bố ngày 1/10 cho thấy 31% người trưởng thành Mỹ coi giáo dục đại học là “rất quan trọng”, giảm từ 70% năm 2013. Đây là sự thay đổi trong đánh giá của người được hỏi, không phải số người thực sự bỏ học đại học.
Trong một khảo sát trực tuyến với 1.140 người từ 18 đến 29 tuổi được bài nguồn dẫn lại, 34% chọn trường nghề hoặc chương trình học việc là con đường có nhiều khả năng đem lại ổn định tài chính ở tuổi 30; 23% chọn bằng đại học bốn năm. Kết quả nói lên lựa chọn của nhóm tham gia khảo sát, không có nghĩa mọi ngành nghề đều cho cùng mức thu nhập.
Ryan Jenkins, tác giả sách về thế hệ Z, nhận xét người trẻ muốn rút ngắn khoảng cách giữa học và có thu nhập. Theo ông, nợ học phí và sự thay đổi nhanh của thị trường lao động do trí tuệ nhân tạo khiến quyết định bỏ bốn năm học đại học trở thành một khoản đầu tư cần cân nhắc kỹ. Doege nói anh không muốn tốn thời gian và tiền bạc cho một chuyên ngành có thể chẳng dùng tới. Thu nhập hiện nay giúp anh để dành tiền mua nhà.
Jenkins cho rằng quan niệm về an toàn nghề nghiệp cũng thay đổi: thay vì chỉ dựa vào một nhà tuyển dụng ổn định, nhiều người trẻ muốn có kỹ năng có thể mang theo và dùng ngay ở các nơi làm việc khác nhau. Doege hiện làm cho Denron Hall, một công ty tại Manchester, bang New Hampshire, chuyên dự án xây dựng mới, nhà nhiều căn hộ và công trình thương mại. Anh tin những tình huống sửa đường ống tại từng ngôi nhà rất khác nhau, khó thay thế hoàn toàn bằng máy móc. Đó là đánh giá của cá nhân anh, không phải dự báo chắc chắn về tác động của AI.
Tonyalle Rush, phụ trách dịch vụ sinh viên và tuyển sinh tại Northwest Mississippi Community College, cho biết số người ghi danh vào các chương trình kỹ thuật nghề nghiệp và khoa học sức khỏe của trường đang tăng. Theo bà, sinh viên quan tâm đến con đường nhanh và vừa túi tiền để có nghề, đồng thời đặt câu hỏi về chi phí, khoản nợ và hiệu quả đầu tư của việc học.
Một số chương trình tại trường kéo dài chỉ 16 tuần. Các lĩnh vực thu hút người học gồm điều dưỡng, kỹ thuật phẫu thuật, hàn, hàn robot, hệ thống sưởi–thông gió–điều hòa, quản lý xây dựng và an ninh mạng. Chương trình điện dân dụng và thương mại mới tại cơ sở DeSoto đã đủ chỗ và đang tuyển người cho học kỳ mùa thu năm 2027. Rush nói nhóm chuyển tiếp lên đại học vẫn là nhóm sinh viên lớn nhất của trường, trong khi nhiều chương trình kỹ thuật có tỷ lệ tìm được việc cao.
Xu hướng này, theo Jenkins, có thể giúp các ngành nghề kỹ thuật đang thiếu lao động. Tuy nhiên, ông lưu ý khoảng cách thế hệ trong nơi làm việc: người có kinh nghiệm dễ nhìn thấy điểm yếu của nhân viên mới ở những việc chính họ đã thành thạo, rồi so sánh người mới với phiên bản đã trưởng thành của mình. Ông khuyên các bên hỏi nhau có thể học được điều gì.
Gia đình và người tư vấn hướng nghiệp có thể chưa theo kịp thay đổi. Jenkins dẫn một nghiên cứu Gallup trong đó 52% học sinh nói người lớn thường xuyên trao đổi với họ về đại học, nhưng chỉ 17% nói như vậy về học nghề hoặc học việc. Ông nhấn mạnh đại học vẫn là con đường có giá trị; điều cần thiết là lựa chọn có chủ đích, phù hợp với từng người. Rush khuyên học sinh muốn làm việc bằng tay nên đến thăm trường để tận mắt thấy công việc của các ngành đào tạo.
Doege thừa nhận nghề ống nước có những ngày rất vất vả, nhất là khi phải xử lý đường cống đang hoạt động. Dù vậy, anh không hối tiếc về lựa chọn của mình. Anh biết nhiều người chuyển sang học nghề ở cuối tuổi 20 hoặc tuổi 30 sau khi đã học đại học và làm công việc không thích; còn anh dự định sau này mở doanh nghiệp sửa ống nước riêng.
Nguồn: The Epoch Times.