Walker Larson, The Epoch Times, ngày 5/8/2026, cập nhật 9/8/2026. Bài viết bàn về vai trò của vui chơi trong đời sống; các ví dụ và gợi ý thể hiện cách nhìn của tác giả.
Trẻ em dành phần lớn tuổi thơ để vui chơi, và điều đó có lý do. Theo Viện Quốc gia về Vui chơi (National Institute for Play, NIP), vui chơi có vai trò thiết yếu trong cách con người và các loài khác phát triển, hoạt động và sáng tạo.
NIP giải thích rằng vui chơi gắn sâu với hệ thần kinh và nền tảng sinh học. Các nhà nghiên cứu thần kinh cảm xúc xác định bảy hệ thống cảm xúc nguyên phát mà con người có từ khi sinh ra, trong đó có vui chơi. Các mạch vui chơi ở não giữa kích hoạt những mạng lưới thần kinh rộng hơn, củng cố các kết nối liên quan đến giao tiếp xã hội, vận động và điều hòa cảm xúc.
Vui chơi góp phần hình thành bộ não đang phát triển
Với trẻ em, từ khi còn rất nhỏ đến tuổi thiếu niên và sau đó, giờ vui chơi có vai trò quan trọng trong phát triển và học hỏi. Trẻ sơ sinh rèn khả năng phối hợp và theo dõi vật bằng mắt; trẻ mới biết đi phát triển sức bền thể chất và khả năng thích ứng cảm xúc qua trò chơi.
Khi được tự do ở mức hợp lý, trẻ cũng phát triển tính sáng tạo: trí tưởng tượng có thể đi xa và tìm niềm vui trong những thứ quanh mình. Bài nguồn dẫn các nghiên cứu cho thấy khuyến khích sự tò mò qua vui chơi cải thiện kết quả học tập, còn thiếu vui chơi có liên hệ với những vấn đề cảm xúc và hành vi.
Trong tưởng tượng và trò chơi, trẻ bắt đầu hiểu thế giới, mơ ước, sáng tạo và thử nghiệm. Trẻ học rằng một số hoạt động quan trọng của con người được thực hiện vì niềm vui tự thân, chứ không nhất thiết để đạt một kết quả thực dụng. Trò chơi còn mở ra những mối quan tâm góp phần hình thành phẩm cách, có thể kéo dài suốt đời hoặc phát triển thành nghề nghiệp. Một đứa trẻ thích đóng vai hiệp sĩ có thể lớn lên học lịch sử; trẻ mê những viên Lego có thể đến với ngành kỹ thuật. Vui chơi, theo nghĩa đó, có thể mở lối đến một công việc phù hợp.
Nhưng người lớn cũng cần sự vui tươi trong cuộc sống. Khuynh hướng sinh học này không đơn giản biến mất khi tuổi tăng lên; ai cũng cần một phần niềm vui. Theo NIP, vui chơi là cơ chế sinh học, tâm lý và xã hội cơ bản, góp phần định hình cách chúng ta học, thích nghi, kết nối và phát triển suốt đời. Viện cho biết nghiên cứu tìm thấy liên hệ giữa việc thiếu hoặc thường xuyên kìm nén vui chơi với trầm cảm, khó khăn trong phát triển xã hội, điều hòa cảm xúc và học tập.
Bài viết nêu những lợi ích của vui chơi ở người trưởng thành, như khơi gợi sáng tạo, giảm căng thẳng, hỗ trợ hoạt động của não và làm sâu sắc hơn các mối quan hệ.
Trong sách “Essentialism: The Disciplined Pursuit of Less”, Greg McKeown khuyến nghị người lớn, đặc biệt người đang đi làm, dành thời gian vui chơi đều đặn. Muốn vậy, cần từ bỏ quan niệm rằng vui chơi là việc tầm thường, một ý nghĩ thường xuất hiện khi chúng ta rời tuổi thơ.
Theo McKeown, vui chơi giúp suy nghĩ theo cách mới, từ đó hỗ trợ giải quyết vấn đề và làm tốt công việc. Ông dẫn một nghiên cứu về gấu xám, trong đó những con chơi nhiều thường sống lâu hơn; cách giải thích được ông nêu là vui chơi chuẩn bị cho chúng khả năng sáng tạo và xử lý vấn đề. Ông dùng ví dụ này để bàn về con người.
McKeown cho rằng vui chơi mở rộng tâm trí, giúp hình thành ý tưởng mới hoặc nhìn ý tưởng cũ theo cách khác, đồng thời khiến chúng ta tò mò, nhạy hơn với điều mới và tham gia tích cực hơn. Vui chơi cho phép người ở mọi lứa tuổi học kỹ năng mới, thử nghiệm và giữ sự ham hiểu biết suốt đời.
Dành chỗ cho vui chơi trong đời sống người lớn
Aristotle từng nói rằng chúng ta làm việc để có thời gian nhàn rỗi. Vui chơi và nhàn rỗi có phần khác nhau, nhưng có liên hệ: cả hai có thể được hiểu như mục đích mà công việc phục vụ, thay vì chỉ là giờ nghỉ giữa các ca làm.
Trong cách trình bày của bài viết, Aristotle cho rằng những hoạt động làm con người trở nên người hơn — suy ngẫm về chân lý, kết nối với người khác, thưởng thức vẻ đẹp — không trực tiếp gắn với tính thực dụng của công việc. Ta làm việc để có khả năng tham gia những hoạt động tự do ấy. Vui chơi, dù ít nghiêm trang hơn điều Aristotle gọi là nhàn rỗi, cũng nhắc rằng cuộc sống còn nhiều hơn việc chấm công rồi mệt mỏi ngồi xuống ghế.
Khi chơi, chúng ta thường bước vào một trạng thái tập trung trôi chảy, trong đó cảm giác về thời gian và những lo toan, mục tiêu thực dụng tạm lùi về phía sau. Như trẻ nhỏ, ta chỉ đơn giản cảm nhận mình đang sống.
Khía cạnh cộng đồng cũng đáng chú ý. Các hoạt động nhẹ nhàng có tương tác tạo một điều để gia đình hoặc nhóm bạn cùng chia sẻ. Nhờ tính tương tác, việc gắn bó dễ diễn ra hơn so với cùng nhìn một màn hình, hoặc mỗi người nhìn màn hình riêng.
Trong thực tế, tác giả gợi ý tổ chức một buổi chơi trò chơi với gia đình, bạn bè; tham gia chơi cùng con cháu thay vì chỉ đứng nhìn; trở lại môn thể thao từng yêu thích hoặc thử môn mới. Cũng có thể dành thời gian ở bên một người thân yêu mà không lên lịch hoạt động, rồi cùng nghĩ xem sẽ làm gì; thử một thú vui hay nghề thủ công; chơi hoặc nghe nhạc; khám phá ngoài trời; kể chuyện và cùng cười.
Vui chơi là thế giới của những điều vui ngẫu hứng tưởng như không cần thiết, nhưng lại có vai trò trong cảm giác sống tốt. Theo tác giả, tận hưởng một số hoạt động vì chính niềm vui của chúng, và cảm nhận mình đang sống qua những điều đem lại thích thú, vẫn cần thiết trong suốt cuộc đời.
Nguồn: The Epoch Times, “The Power of Play: Why Adults Need Play as Much as Kids”. Bản dịch đầy đủ nội dung chính; các trích dẫn dài từ sách được trình bày gián tiếp.
Lưu ý biên tập về bằng chứng
NIP trình bày các nhận định trên trong trang tổng quan khoa học, sử dụng cả nghiên cứu con người và động vật. Một mối liên hệ với trầm cảm không tự chứng minh quan hệ nhân quả. Ví dụ gấu xám mà McKeown dẫn là minh họa cho lập luận của ông, không chứng minh vui chơi kéo dài tuổi thọ con người. Vui chơi không thay thế điều trị sức khỏe tâm thần.