Tiếng ly chạm nhau và trò chuyện, nhịp nhạc, hương nến nhài, ánh đèn — rồi cả bữa tiệc mờ dần vào hậu cảnh. Dù đang đứng giữa phòng, tay cầm ly champagne lấp lánh, tâm trí bạn đã ở một nơi rất xa.
Có thể chiếc váy của một người phụ nữ khiến bạn nhớ cô gái từng muốn cùng xây dựng cuộc đời. Có thể tiếng cười của người đàn ông kia giống hệt người anh em bạn mất từ thời trung học. Xà phòng trong phòng tắm có mùi nước hoa mẹ từng dùng khi bạn còn nhỏ, trước khi cuộc sống trở nên phức tạp.
Dù điều gì khơi gợi, dù ký ức hay trải nghiệm ấy hạnh phúc tột độ hoặc đau đớn tận cùng, bạn lại thấy mình mắc kẹt trong đó.
Hòa giải với quá khứ không dễ. Tổn thương xưa có thể để lại vết thương sâu sắc, trong khi niềm vui cũ khiến ta khắc khoải về những mùa đẹp đẽ không thể trở lại.
Như F. Scott Fitzgerald viết, chúng ta cứ chèo tới như những con thuyền ngược dòng, không ngừng bị đẩy trở về quá khứ.
Làm sao vượt qua con nước ấy?
Hướng về phía trước
Không có câu trả lời dễ dàng, nhưng một số cách có thể giúp ta tìm được phần nào bình yên với quá khứ. Chúng cho phép ta sống đầy đặn hơn trong khoảng thời gian duy nhất thực sự có: hiện tại.
“Nếu một chân ở quá khứ và một chân ở tương lai, bạn đang bỏ lỡ hiện tại”, bác sĩ Petra Pilgrim, bác sĩ tâm thần đang hành nghề và là giám đốc The Steward House tại Silver Hill, nói với The Epoch Times. “Bạn không thể kiểm soát quá khứ lẫn tương lai. Điều thiết yếu là gắn bó với hiện tại, bởi đó là phần duy nhất của cuộc đời và thời gian mà bạn có thể hành động để tác động tới tương lai.”
Trái với điều ta có thể nghĩ, bước đầu là ngừng cố chôn vùi hay đè nén quá khứ và đối diện với nó. Những cảm xúc chưa được giải quyết quanh một trải nghiệm cũ có thể cần được xử lý.
“Những ký ức cứ trở lại là những điều thực sự chưa được hoàn tất”, nhà trị liệu tâm lý Arkadiy Volkov, giám đốc lâm sàng Feel Your Way Therapy, nói với The Epoch Times. “Khi nghĩ mình không có đủ nguồn lực để cảm nhận những cảm xúc ấy, ký ức vẫn tiếp tục hoạt động.”
Để xử lý đầy đủ những ký ức như vậy, ông Volkov khuyên viết lại câu chuyện hoặc kể với nhà trị liệu hay một người đáng tin cậy.
“Khi kể hoặc viết câu chuyện của mình, ta có thể tìm được ý nghĩa, dù không thay đổi được sự việc”, ông nói. “Một số ký ức không bao giờ rời đi. Nhưng chúng bớt mạnh và hòa nhập hơn vào câu chuyện cuộc đời ta.”
Danny Gagnon, nhà tâm lý học được cấp phép ở Montreal, giải thích cảm xúc là nguồn thông tin quan trọng, cho biết trải nghiệm hoặc ký ức tác động tới ta như thế nào. Khi cảm xúc nào đó lặp lại, nó cần được chú ý giải quyết. Những cảm xúc thường ngăn ta bước tiếp gồm tội lỗi, hối tiếc, giận dữ và buồn bã.
“Để những cảm xúc ấy không được giải quyết sẽ khiến việc tiến lên và sống trong hiện tại trở nên khó khăn”, ông Gagnon nói.
Nếu cảm giác chủ đạo là tội lỗi, rút ra một bài học cụ thể có thể giúp nhận diện hành động muốn tránh trong tương lai. Sau đó, một hình thức bù đắp có thể đem lại thêm sự hàn gắn. Chẳng hạn, nếu bất hòa với người thân, ông Gagnon khuyên gọi điện để cố gắng sửa chữa mối quan hệ.
Hoàn thành điều dang dở
Đôi khi sự việc quá khứ gây hối tiếc. Điều này có thể càng khó xử lý vì ta cảm thấy chẳng còn gì để làm: thời điểm đã qua, cánh cửa đã đóng. Nhưng vẫn có những hành động có thể thực hiện. Ông Gagnon đưa ra vài ví dụ:
“Nếu có việc chưa hoàn tất, hãy bắt tay vào làm. Xem điều gì còn dang dở rồi tiếp tục từ chỗ đã dừng, thậm chí bắt đầu lại từ đầu nếu cần. … Nếu hối tiếc vì chưa nói yêu một người thân trước khi họ qua đời, hãy viết thư bày tỏ cảm xúc và đọc cho họ nghe trước mộ.”
Nếu những ký ức nào đó trói buộc ta bởi sự giận dữ chúng tạo ra, có thể cần cách tiếp cận khác. Trong sách Interior Freedom, linh mục Jacques Philippe chỉ ra rằng không chịu tha thứ trao thêm quyền lực cho người gây tổn thương. Ông viết rằng sự từ chối ấy buộc ta vào người mình oán giận và làm giảm hoặc phá hủy tự do của mình.
Ta có thể nghĩ tha thứ là phần nào chấp nhận điều sai trái, nhưng thực tế ngược lại. Giống linh mục Philippe, ông Gagnon lưu ý giữ oán hận chỉ kéo dài đau khổ. Buông bỏ không phủ nhận tổn thương.
“Giữ lấy cảm xúc không thay đổi được sự việc mà chỉ khiến người ta đau khổ lâu hơn. Dù khó, hãy học cách buông từng chút. Sự đáp trả tốt nhất là một cuộc đời được sống tốt!”, ông Gagnon nói.
Khi ký ức hạnh phúc cũng khiến ta khắc khoải
Trong trường hợp khác, ký ức ám ảnh ta lại là một kỷ niệm hạnh phúc. Nhớ lại vừa ngọt ngào vừa chua xót vì không thể trở về. Hai thái độ có thể giúp ích. Thứ nhất là biết ơn. Thay vì tiếc rằng không thể đi ngược thời gian, ta có thể chọn niềm vui biết ơn vì đã được trải nghiệm điều đang mong nhớ. Mọi chuyện vốn có thể khác: có lẽ ta chưa từng được nếm vị ngọt ấy. Cách nhìn này đặt ký ức trong khung tích cực.
“Tiếng Nga có nhiều từ diễn đạt những khía cạnh khác nhau của nỗi buồn và nhớ nhung, mang nghĩa ‘nỗi buồn trong sáng’ hay ‘nỗi buồn sáng ngời’”, ông Volkov nói. “Ta buồn nhưng cũng biết ơn điều đã xảy ra trong quá khứ. Ta nhớ một thời đã qua, nhưng vui vì nó từng hiện diện. Điều này không cần phủ định điều kia.”
Hơn nữa, những thời gian hạnh phúc có thực sự mất đi? Nhà tâm lý học Viktor Frankl đưa ra cách nhìn khác trong tác phẩm kinh điển Man’s Search for Meaning.
Frankl cho rằng quá khứ lưu giữ bền vững những gì đã sống: việc đã làm, tình yêu đã trao, cả đau khổ đã vượt qua bằng lòng can đảm và phẩm giá. Con người thường chỉ thấy cánh đồng trơ gốc rạ của sự chóng qua, quên kho thóc đầy từ mùa gặt cuộc đời. Theo ông, thay vì thương hại tuổi già, người trẻ có thể trân trọng điều người cao tuổi sở hữu: những khả năng đã thành hiện thực, ý nghĩa đã hoàn thành và giá trị đã thực hiện. Những thành quả ấy nằm trong quá khứ và không ai có thể lấy đi.
Với cách nhìn này, niềm vui đã qua không làm ta ít đi; nó khiến ta phong phú hơn.
Thái độ quan trọng thứ hai với những ký ức vừa ngọt ngào vừa buồn là hy vọng. Ta không chỉ biết ơn niềm vui cũ mà còn có thể tin những trải nghiệm tốt đẹp đang ở phía trước. Cuộc đời chưa kết thúc, màn chưa hạ. Ta liên tục tạo ký ức mới để lưu giữ; khi đón nhận hiện tại, có thể nhận ra mình thực sự đang ở giữa chương đẹp nhất của đời.
Dù muốn bước tiếp từ niềm vui hay nỗi buồn, một nghi thức tượng trưng cho việc buông quá khứ có thể hữu ích. Những hành động giàu ý nghĩa ấy cho phép ta trân trọng điều từng xảy ra và tìm tự do khỏi nó. Qua nghi thức, ta lựa chọn cụ thể việc thừa nhận quá khứ đồng thời sống cho hiện tại.
Nghi thức có thể đơn giản như viết điều muốn buông rồi đốt đi, hoặc viết lên cát để thủy triều xóa dấu. Với người có đức tin, tác giả xem cầu nguyện là nghi thức tốt nhất để trao lại quá khứ và đạt bình yên trong hiện tại. Dù đơn giản, những hành động ấy có thể đem lại cảm giác khép lại.
Và khi đã buông bỏ, tiếp theo là gì? Một ánh sáng mới, như bình minh dần trải trên cảnh vật còn trong bóng tối, bắt đầu lớn lên trong cuộc đời. Những khả năng mới, tương lai mới, ký ức mới còn đẹp hơn điều đẹp nhất trước kia. Quá khứ không bị xóa bỏ hay phủ nhận, nhưng ở phía sau: một phần câu chuyện của bạn, không phải toàn bộ.
Lúc này, cuối cùng bạn có thể uống và thưởng thức ly champagne lấp lánh, sủi bọt của hiện tại.
Theo Walker Larson, The Epoch Times.