Một chú gấu bông mặc quân phục xanh ô liu ngồi ngay giữa bức tranh. Phía sau tấm rèm đỏ mở hé là những chi tiết biểu tượng dành cho người quan sát kỹ: huy chương Nobel Hòa bình, phù hiệu cảnh sát trưởng New York, khẩu súng trường cổ và chiếc mỏ neo hải quân, được khéo léo đặt vào bố cục như những điều bất ngờ chờ được khám phá.
Bức sơn dầu mang tên “Teddy” là sáng tác của Maggie Jiang, 18 tuổi, đánh dấu bố cục hoàn toàn nguyên bản đầu tiên trong hành trình nghệ thuật đang bắt đầu của cô. Nhân vật trong tranh không chỉ là món đồ chơi nhồi bông, mà là hình tượng nhân hóa Tổng thống thứ 26 của Mỹ, Theodore “Teddy” Roosevelt.
Tháng 6, khi nước Mỹ chuẩn bị kỷ niệm 250 năm lập quốc, tác phẩm giành giải nhất cuộc thi nghệ thuật học sinh toàn quốc American Heroes Student Art Contest, do Freedom 250 và Quỹ Quốc gia về Nhân văn tổ chức. Từ 25/6 tới 10/7, bức tranh được trưng bày tại gian Nghệ thuật và Văn hóa của Great American State Fair trên National Mall ở Washington.
“Nhìn chú gấu bông và tất cả những biểu tượng về quá khứ của Roosevelt, tôi thực sự sửng sốt”, giáo viên lịch sử Michael McCloskey của Maggie kể. Phản ứng đầu tiên của ông là mỉm cười và cười vui vẻ. Ông thấy cách cô kết nối Roosevelt với nét hồn nhiên như một cậu bé và những thành tựu của ông, để người hiểu lịch sử Roosevelt có thể nhận ra ngay, thật tuyệt vời.
Cảm hứng từ lớp lịch sử
Cuộc thi có chủ đề “Những người hùng nước Mỹ”, mời học sinh chọn một nhân vật trong danh sách các gương mặt tiêu biểu của lịch sử Mỹ. Maggie lập tức có lựa chọn mang ý nghĩa riêng: “Em chọn vị tổng thống này vì một thầy giáo lịch sử mà em rất ngưỡng mộ. Thầy nói vị tổng thống mình thích nhất là Theodore Roosevelt”.
Đó là thầy McCloskey. Ông có trải nghiệm sống đa dạng: làm đầu bếp chuyên nghiệp 12 năm, kinh doanh độc lập tại Gettysburg, Pennsylvania, năm năm, bán điện thoại trong thời gian học đại học, giới thiệu lịch sử tại Trường Chiến tranh Lục quân ở Carlisle Barracks và tham gia các dự án phim, tái hiện lịch sử. Những năm gần đây, ông mang trải nghiệm ấy tới Northern Academy of the Arts, sử dụng kể chuyện sáng tạo và tìm hiểu lịch sử để thu hút học sinh.
Trên lớp, McCloskey không chỉ kể những niên đại khô khan; ông thẳng thắn chia sẻ bài học cuộc sống, giai thoại và những điều mình yêu thích.
“Những chia sẻ của thầy giúp ích rất nhiều cho quá trình sáng tạo của em”, Maggie nhớ lại. “Khoảnh khắc để lại ấn tượng sâu sắc nhất là khi thầy giải thích vì sao Roosevelt là vị tổng thống thầy thích nhất”.
Tò mò trước sự kính trọng của thầy dành cho tổng thống thứ 26, Maggie bắt đầu nghiên cứu kỹ tiểu sử Roosevelt.
“Em dần rất yêu quý ông; đó là người có nghị lực phi thường”, cô nói. Maggie kể Roosevelt từng là đứa trẻ ốm yếu, bị hen suyễn nặng nhưng rèn luyện thể chất bằng kỷ luật và kiên trì. Về sau, khi bị bắn vào ngực trước một bài diễn văn tranh cử, ông vẫn tiếp tục phát biểu 90 phút dù đang chảy máu. “Lòng can đảm bất khuất ấy khiến em kính phục. Ông chắc chắn là một trong những người hùng nước Mỹ mà em ngưỡng mộ nhất”.
McCloskey nhận thấy chiều sâu nghiên cứu trong bức tranh. Ông nói Maggie suy nghĩ, tìm hiểu và sáng tạo; khi vẽ “Teddy”, cô đào sâu lịch sử và thể hiện rõ trong tranh bằng các biểu tượng từ thời Roosevelt tới miền Tây, giải Nobel Hòa bình, vai trò đứng đầu cảnh sát New York, đơn vị Rough Riders trong Chiến tranh Mỹ – Tây Ban Nha tới chính sách đối ngoại “Cây gậy lớn”. Ngay cả lá cờ Mỹ trong tranh cũng có đúng số sao tương ứng thời Roosevelt làm tổng thống.
Từ kỳ vọng khiêm tốn tới giải nhất toàn quốc
Maggie yêu mỹ thuật từ nhỏ. Cô bắt đầu vẽ ở mẫu giáo, học thư pháp và tranh thủy mặc truyền thống Trung Hoa ở tiểu học, rèn kỹ năng ký họa bằng bút chì, than trong những năm trung học. Nhưng sơn dầu là lĩnh vực hoàn toàn mới; cô chỉ bắt đầu tự học ngoài giờ lên lớp trong năm nay.
Khi gửi bài dự thi, Maggie còn là học sinh trung học tại Northern Academy of the Arts, phía bắc bang New York. Cô không kỳ vọng nhiều, chỉ nghĩ thử thì cũng không mất gì. Chiến thắng là điều cô ít nghĩ tới nhất.
“Khi thông báo đến, nói em có giải, lại là giải nhất, em sững sờ hoàn toàn”, cô cười nhớ lại. “Em nghĩ: ‘Thật sao? Em thật sự đoạt giải nhất sao?’”
Maggie ghi nhận ba nguồn hướng dẫn: chiều sâu lịch sử mà thầy giáo truyền đạt trên lớp; lời khuyên quý giá của các thầy cô mỹ thuật về kỹ thuật, bố cục và màu sắc; trên hết là sự khích lệ bền bỉ của cha mẹ.
Cái giá của sự thật và cảm nhận về tự do
Phía sau giải thưởng là câu chuyện riêng của nữ sinh mới bước vào thế giới sơn dầu: cô không chỉ khắc họa một người hùng Mỹ trong quá khứ, mà còn gửi vào đó hành trình khó nhọc đi tới tự do cá nhân và tín ngưỡng của mình.
Maggie tới Mỹ chưa đầy ba năm trước, và thay đổi nhiều khi học tại Northern Academy of the Arts. Cô còn nhớ cú sốc văn hóa trong những tuần đầu: “Mọi thứ đều khác hoàn toàn với Trung Quốc”.
Ở Mỹ, cô thấy thầy cô trò chuyện, đùa vui tự nhiên với học sinh, còn các bạn mạnh dạn giơ tay phát biểu. Quen với môi trường im lặng và làm theo số đông, ban đầu cô bối rối.
“Lúc đầu, em không biết hòa nhập thế nào”, cô nói. “Nhưng cả thầy cô lẫn học sinh đều đối xử với em rất ấm áp”.
Cô nhớ niềm vui khi dự sinh nhật một người bạn Mỹ và tham gia hoạt động trong trường. “Mỗi ngày đều đem lại một điều mới mẻ đáng ngạc nhiên”.
Maggie lớn lên tại Trung Quốc đại lục, trong gia đình thực hành Pháp Luân Công, còn gọi là Pháp Luân Đại Pháp. Môn tu luyện tinh thần và thiền định truyền thống này bị Đảng Cộng sản Trung Quốc đàn áp từ năm 1999.
Theo lời cô kể, sự quấy nhiễu của nhà chức trách thường xuyên phủ bóng tuổi thơ. “Những việc mẹ em bị nhắm tới để bức hại xảy ra thường xuyên”.
Có lần, mẹ cô bị nhà chức trách tùy tiện giam giữ và mất tin hơn hai tháng. Đứa trẻ khi ấy sống trong sợ hãi từng ngày, không biết mẹ có còn sống để trở về hay không; nỗi sợ in sâu trong ký ức.
“Khi ấy em học tiểu học”, Maggie kể. “Một hôm em về ăn trưa và lập tức cảm thấy không khí nặng nề. Mẹ nói: ‘Mẹ phải đi công tác, con có thể không gặp mẹ trong một tháng’. Nhưng em biết mẹ là người nội trợ; mẹ không đi công tác. Em bật khóc ngay, ôm chặt mẹ và van: ‘Mẹ đừng đi!’”
Maggie nói điều ngột ngạt nhất khi sống dưới chế độ toàn trị là phải xóa đi khả năng thể hiện bản thân. “Ở trường, em không bao giờ dám nói với bạn về thực tế của gia đình, dù rất muốn chia sẻ”.
Cô nhớ một tiết chính trị tư tưởng tại Trung Quốc, khi giáo viên nhắc lại tuyên truyền của nhà nước bôi nhọ Pháp Luân Công.
“Lúc ấy, em cảm giác máu trong người đông lại. Em muốn đứng lên nói: ‘Điều đó không đúng!’ Nhưng vì sợ, lời nói mắc lại trong cổ”, cô kể.
Phản ứng của cô là đau buồn, không phải ác ý. “Em không ghét thầy. Trái lại, em thấy thương thầy vô cùng; thầy chỉ không biết sự thật, nên mới nói những lời như thế”.
Một trải nghiệm khác diễn ra ngay trước khi cô rời Trung Quốc. Khi nhà chức trách từ chối cấp hộ chiếu cho mẹ, gia đình về quê kiến nghị với cơ quan công an địa phương. Maggie kể các nhân viên tách cô vào phòng thẩm vấn và vây quanh hỏi dồn với thái độ thù địch.
Khi họ lặp lại những lời vu khống tín ngưỡng của cô, điều gì đó thay đổi trong lòng Maggie. “Em phẫn nộ trước điều sai trái. Em nhìn họ và nói: ‘Điều đó không đúng. Pháp Luân Công không phải tà giáo’”.
Cô thừa nhận rất sợ, nhưng niềm tin phải bảo vệ sự thật đã vượt qua nỗi sợ.
Khi cuối cùng rời Trung Quốc và máy bay hạ cánh ở nước ngoài, cô cảm nhận sự giải thoát mạnh mẽ. “Không phải nhớ quê hay buồn vì rời quê hương. Đó là nhận ra ngay, từ tận bên trong: ‘Cuối cùng mình đã tự do!’”
Cảm nhận ấy tiếp tục định hình tinh thần sáng tạo của cô. “Hôm nay, nếu muốn nói, làm hoặc sáng tạo điều gì, em không còn phải sống trong lo sợ người khác nghĩ gì”, Maggie nói. “Ở một đất nước tự do như Mỹ, em có thể thể hiện suy nghĩ thật của mình bất cứ lúc nào, ở bất cứ đâu”.
Học làm chủ màu sắc và kể chuyện
Chuyển từ ký họa sang hội họa là thử thách. “Khó khăn rất lớn”, Maggie nói. “Ký họa làm việc với sắc độ: đen, trắng và các mức xám. Còn sơn dầu được chi phối hoàn toàn bởi quan hệ màu sắc. Đó là một ngôn ngữ thị giác xa lạ”.
Rào cản kỹ thuật lớn nhất của cô là hòa sắc. Theo thói quen, ban đầu cô xử lý sáng tối bằng cách thêm đen vào bóng và thêm trắng vào điểm sáng.
“Sơn dầu không theo cách đơn giản ấy. Nó đòi hỏi điều chỉnh màu tinh tế và kiến thức sâu về màu sắc. Em thấy rất khó, và vẫn đang cố học cách sử dụng màu thành thạo”, cô nói.
Nhưng bước đột phá lớn nhất đến ở khâu thiết kế ý tưởng. Những năm trước, cô chủ yếu chép tranh danh họa và vẽ quan sát. “Teddy” là lần đầu cô tự xây dựng toàn bộ tác phẩm từ trí tưởng tượng và nghiên cứu lịch sử.
“Trải nghiệm ấy đem lại rất nhiều điều”, cô nói. Từ hình học nền tảng tới chi tiết kể chuyện nhỏ nhất, từng phần bức tranh đều cần chủ đích. Qua đó, Maggie nhận ra sức mạnh của hội họa.
“Điều lớn nhất em hiểu ra từ tác phẩm là một bức tranh đẹp không chỉ cần được thể hiện khéo léo; nó phải kể một câu chuyện hấp dẫn”.
Niềm tự hào của người thầy
Với McCloskey, chứng kiến sự trưởng thành của Maggie là niềm vui sâu sắc. Ông nói cô luôn sáng tạo và mạnh dạn; chắc hẳn có những điều khiến cô sợ, nhưng cô luôn có thể phát biểu trên lớp, và sự tự tin ấy tăng lên qua các năm.
Ông lần đầu chú ý khả năng thị giác của cô qua bài tập thiết kế bàn cờ Monopoly theo chủ đề lịch sử. Tuy nhiên, chỉ tới khi xem những bản ký họa của cô tại chương trình Winter Showcase hằng năm của trường, ông mới nhận rõ năng lực nghệ thuật ấy.
“Tài năng của em khiến tôi sửng sốt. Chỉ khi có đam mê thật sự, quan tâm tới kỹ thuật, lịch sử, sắc thái phong cách và nhiều chất liệu, người ta mới đạt độ thành thạo ấy. Maggie đón nhận tất cả. Tôi vô cùng tự hào về em”, ông nói.
Ông cũng nhận thấy sự ngay thẳng và ấm áp của cô. “Em hết lòng với bạn bè và dễ gắn bó với mọi người. Dường như bên trong em luôn có một thế giới nội tâm năng động, nhiều suy nghĩ; và bất kể điều gì đang được ấp ủ, ta biết nó sẽ rất đáng chú ý”.
Mùa hè vừa qua, Maggie cùng một bạn học tới Pennsylvania thăm McCloskey khi ông làm nghề rèn trong kỳ nghỉ. “Các em muốn xem tôi làm gì lúc không ở lớp”, ông mỉm cười kể.
Khi tới, Maggie tặng ông một bản tranh Theodore Roosevelt có chữ ký, được đóng khung. Ông dự định tự hào treo nó trong lớp.
Người thầy nói điều Maggie làm có ý nghĩa lớn hơn những gì ông có thể diễn đạt: đó là điều mỗi giáo viên mong có ít nhất một lần trong sự nghiệp, khi học sinh lấy một chủ đề từ lớp, theo đuổi các chi tiết lịch sử và làm chủ câu chuyện đủ sâu để chia sẻ tầm nhìn của mình với cả nước.
“Ngày nào tôi cũng nhìn nó, và lần nào nó cũng khiến tôi mỉm cười. Tôi rất tự hào về em. Theodore Roosevelt của em thực sự tuyệt vời!”
Tác giả: Olivia Li, Lily Yu. Nguồn: The Epoch Times.
Bối cảnh: Quyền tự do tín ngưỡng và phản ứng quốc tế
Phần bối cảnh do biên tập bổ sung: Theo The Epoch Times, chiến dịch đàn áp Pháp Luân Công tại Trung Quốc bắt đầu năm 1999. Câu chuyện của Maggie Jiang được trình bày theo lời kể của cô, trong đó việc một gia đình bị nhắm tới vì tín ngưỡng đặt ra vấn đề bảo vệ quyền con người.
Ngày 5/5/2022, Nghị viện châu Âu thông qua nghị quyết bày tỏ quan ngại nghiêm trọng về các báo cáo thu hoạch nội tạng có hệ thống, được nhà nước cho phép, nhắm vào tù nhân tại Trung Quốc, đặc biệt học viên Pháp Luân Công và các nhóm thiểu số. Theo bản tóm lược chính thức, nghị quyết nhắc kết luận của China Tribunal tháng 3/2020 rằng cưỡng bức thu hoạch nội tạng diễn ra nhiều năm trên quy mô đáng kể và học viên Pháp Luân Công là một nguồn, có thể là nguồn chính, cung cấp nội tạng. Đây là kết luận của hội đồng điều tra độc lập đó. Nghị viện nhận định hành vi lấy nội tạng từ tù nhân lương tâm còn sống có thể cấu thành tội ác chống loài người, kêu gọi giám sát quốc tế độc lập và lên án lạm dụng ghép tạng.
Tài liệu bối cảnh: Nghị viện châu Âu, tóm lược nghị quyết 2022/2657(RSP).