Hai trung tâm dữ liệu của Yandex tại Sasovo và Kaluga lần lượt bị tấn công ngày 8 và 9/10. Công ty cho biết cơ sở Sasovo đã ngừng hoạt động hoàn toàn, còn một phần hạ tầng ở Kaluga bị gián đoạn; mức thiệt hại đối với các siêu máy tính vẫn chưa rõ.
Theo bài tổng hợp của tác giả Lộ Khắc trên SecretChina ngày 10/10, máy bay không người lái Ukraine đã liên tiếp tiến sâu vào lãnh thổ Nga trong hai ngày, tấn công hai trung tâm dữ liệu lớn thuộc Yandex, tập đoàn công nghệ thường được gọi là “Google của Nga”. Hàng chục nghìn máy chủ bị ảnh hưởng. Một trong hai cơ sở đặt hai trong số ba siêu máy tính mà doanh nghiệp sử dụng để phát triển trí tuệ nhân tạo, nhưng chưa xác định được mức độ hư hại của các hệ thống này.
Bài nguồn nhận định việc Ukraine mở rộng mục tiêu từ nhà máy lọc dầu và cơ sở quân sự sang hạ tầng số tạo thêm sức ép công nghệ, kinh tế đối với Nga. Dẫn The Daily Beast ngày 9/10, SecretChina cho biết các vụ tấn công không chỉ ảnh hưởng dịch vụ internet mà còn có thể tác động tới năng lực nghiên cứu AI. Bài viết cũng dẫn Reuters về việc hai trung tâm dữ liệu lần lượt bị tấn công.
Hai cơ sở bị tấn công trong hai ngày
Rạng sáng 8/10, drone Ukraine tấn công trung tâm dữ liệu của Yandex tại Sasovo, tỉnh Ryazan, gây hỏa hoạn và buộc cơ sở ngừng hoạt động.
Bài nguồn nhúng một bài đăng ngày 8/10 của tài khoản Visegrád 24, nói đây là lần đầu Ukraine tấn công một trung tâm dữ liệu Nga và tuyên bố cơ sở Sasovo đã bị thiêu rụi. Bài đăng cũng nhắc tới các cuộc tấn công trước đó của Nga vào trung tâm dữ liệu Ukraine, đồng thời dẫn lời Tổng thống Volodymyr Zelensky đặt câu hỏi liệu Nga có cho rằng Ukraine sẽ không đáp trả bằng các cuộc tấn công tương tự. Đây là nội dung của tài khoản mạng xã hội được nguồn trích dẫn; thông cáo Yandex xác nhận thiệt hại nghiêm trọng và việc ngừng hoạt động, chưa kết luận toàn bộ thiết bị bị phá hủy.
Cơ sở Sasovo là một trong năm trung tâm dữ liệu lớn của Yandex được bài nguồn đề cập, có hàng chục nghìn máy chủ và giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động nghiên cứu AI.
Một ngày sau, drone tiếp tục tấn công một trung tâm dữ liệu lớn khác tại tỉnh Kaluga, phía tây nam Moscow.
Theo Reuters được SecretChina dẫn lại, doanh nghiệp quốc phòng Ukraine Firepoint nói cuộc tấn công sử dụng drone tấn công một chiều FP-1, nhằm vào trung tâm dữ liệu lớn nhất của Yandex, khiến nhiều mô-đun quan trọng ngừng hoạt động hoàn toàn.
Trong thông cáo sau đó, Yandex xác nhận cả hai trung tâm dữ liệu bị tấn công bằng drone. Cơ sở Sasovo phải đóng cửa hoàn toàn, trong khi một phần hạ tầng tại Kaluga ngừng hoạt động.
Công ty cho biết không có nhân viên nào bị thương trong hai vụ việc. Thiệt hại vẫn đang được đánh giá và chưa thể xác định khi nào thiết bị hoạt động trở lại.
Theo Meduza được bài nguồn dẫn lại, giá cổ phiếu Yandex tại Sở giao dịch Moscow có lúc giảm khoảng 4% sau khi xuất hiện thông tin về vụ tấn công thứ hai, phản ánh lo ngại của thị trường về khả năng vận hành của doanh nghiệp.
Thiệt hại đối với siêu máy tính chưa được xác định
Bài viết lưu ý tác động có thể không chỉ nằm ở các máy chủ thông thường mà còn liên quan tới hạ tầng tính toán phục vụ AI.
Theo Tom’s Hardware được SecretChina dẫn lại, trung tâm Sasovo đặt hai siêu máy tính phục vụ huấn luyện AI của Yandex, mang tên Chervonenkis và Lyapunov.
Các hệ thống sử dụng chip tính toán hiệu năng cao Nvidia A100 và là một phần hạ tầng huấn luyện những mô hình như YandexGPT. Reuters cũng được bài nguồn dẫn về việc hai trong ba siêu máy tính phục vụ phát triển AI của Yandex nằm tại Sasovo.
Hiện chưa có bằng chứng xác định hai siêu máy tính đã bị phá hủy hoàn toàn. Tuy nhiên, việc trung tâm dữ liệu ngừng hoạt động khiến năng lực tính toán liên quan ít nhất bị ảnh hưởng tạm thời.
Bài nguồn cho rằng ngay cả khi có thể sửa chữa thiết bị, các biện pháp trừng phạt của phương Tây vẫn có thể gây khó khăn cho quá trình khôi phục.
Theo đánh giá của Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) được SecretChina dẫn lại, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu và trừng phạt đối với Nga có thể hạn chế khả năng Yandex nhanh chóng tiếp cận chất bán dẫn tiên tiến cùng thiết bị thay thế.
Từ đó, tác giả nhận định tổn thất sau một cuộc tấn công có thể khó bù đắp chỉ bằng mua thiết bị mới. Nếu hạ tầng tính toán tiên tiến ngừng hoạt động kéo dài, tác động đối với ngành AI nội địa Nga có thể vượt ra ngoài một đợt gián đoạn dịch vụ ngắn hạn.
Dịch vụ số và hoạt động doanh nghiệp bị ảnh hưởng
Yandex hoạt động trong nhiều lĩnh vực, gồm tìm kiếm, bản đồ, thư điện tử, điện toán đám mây, thương mại điện tử, thanh toán số và AI. Các dịch vụ này gắn với nhiều hoạt động hằng ngày của người dân Nga.
Trong thông cáo ngày 9/10, công ty gọi các trung tâm dữ liệu là “trái tim bằng sắt” của Yandex, nhấn mạnh vai trò của chúng đối với hàng triệu người dùng và hàng trăm nghìn doanh nghiệp.
Công ty cho biết người dùng dựa vào các dịch vụ này để xem tình hình giao thông, lên lộ trình, nghe nhạc, xem phim, mua hàng và tìm thông tin; doanh nghiệp dùng công nghệ Yandex để nhận đơn, phục vụ khách hàng và làm việc với đối tác.
Theo Financial Times và Meduza được bài nguồn dẫn lại, ảnh hưởng sau vụ tấn công Sasovo nhanh chóng lan sang những doanh nghiệp và dịch vụ công khác tại Nga.
Tổng công ty Đường sắt Nga, nhà mạng MegaFon và một số trang tin lần lượt gặp bất thường trong cung cấp dịch vụ.
SecretChina dẫn Tom’s Hardware cho biết các dịch vụ thư điện tử, lưu trữ đám mây, thanh toán và thương mại điện tử của Yandex cũng bị tác động. Trong 24 giờ sau vụ tấn công, các nền tảng theo dõi sự cố mạng nhận hơn 58.000 phản ánh của người dùng.
Yandex thừa nhận công việc khôi phục rất phức tạp. Nhân viên đang làm việc ngày đêm nhưng chưa thể đưa ra thời điểm khôi phục rõ ràng.
Sau vụ tấn công đầu tiên, Yandex còn điều chỉnh thông tin về các cơ sở trên dịch vụ bản đồ của mình. Theo The Moscow Times được SecretChina dẫn lại, công ty bắt đầu làm mờ hình ảnh vệ tinh của một số trung tâm dữ liệu và bỏ các dấu nhận diện rõ ràng, nhằm giảm nguy cơ hạ tầng tiếp tục bị xác định vị trí và tấn công.
Chiến sự lan sang hạ tầng dữ liệu
Hai vụ tấn công xảy ra trong bối cảnh Nga và Ukraine tăng cường các đòn đánh tầm xa.
The Daily Beast được bài nguồn dẫn lại cho rằng Nga gần đây liên tục tấn công hạ tầng năng lượng, liên lạc và dữ liệu của Ukraine, nhằm gây tổn hại hoạt động kinh tế và cơ sở hạ tầng thiết yếu.
Cuối tháng 9, quân đội Nga tấn công một trung tâm dữ liệu tại Kyiv do doanh nghiệp viễn thông Datagroup vận hành.
Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố cơ sở này liên quan tới việc xử lý, truyền tải thông tin tình báo của quân đội Ukraine. Phía Ukraine cảnh báo sẽ đáp trả các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng số của mình.
Theo Financial Times được SecretChina dẫn lại, các cuộc tấn công gần đây của Nga còn khiến hơn 100.000 hộ gia đình tại Kyiv gián đoạn internet.
Trước đó, khi trả lời Financial Times, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói thông tin tình báo Ukraine thu thập được cho thấy Tổng thống Vladimir Putin yêu cầu quân đội Nga mở rộng phạm vi tấn công và không còn tuân thủ những giới hạn chiến tranh trước đây.
Đây là cáo buộc của ông Zelensky. Chính phủ Nga luôn phủ nhận việc cố ý tấn công mục tiêu dân sự.
Cùng lúc, Ukraine mở rộng các cuộc tấn công bằng drone vào những cơ sở chiến lược trong lãnh thổ Nga, từ nhà máy lọc dầu lớn, sân bay quân sự, hạ tầng năng lượng tới trung tâm dữ liệu công nghệ.
Theo AP được bài nguồn dẫn lại, Nga đang tăng cường tấn công hạ tầng năng lượng và giao thông Ukraine khi mùa đông đến gần. Ukraine tìm cách dùng drone tầm xa để làm tăng chi phí kinh tế và công nghệ mà Nga phải gánh khi tiếp tục chiến tranh.
Bài nguồn cho biết ngoài Sasovo và Kaluga, Yandex còn vận hành các cơ sở dữ liệu tại Mytishchi, Vladimir và Phần Lan. Cuộc khủng hoảng đối với doanh nghiệp chưa kết thúc.
Tác giả nhận định Nga từng dựa vào ngành internet nội địa để duy trì dịch vụ số sau khi các công ty công nghệ phương Tây rút đi. Những vụ tấn công liên tiếp cho thấy khoảng cách xa chiến tuyến không bảo đảm các trung tâm dữ liệu tránh được ảnh hưởng chiến tranh.
Theo phần nhận định cuối bài nguồn, cuộc chiến kéo dài hơn bốn năm đang lan từ các mục tiêu quân sự và năng lượng sang máy chủ, chip và năng lực tính toán AI. Khả năng Nga sửa chữa thiết bị, cùng việc Ukraine có tiếp tục tấn công những mục tiêu tương tự hay không, sẽ ảnh hưởng tới an toàn hạ tầng công nghệ của hai bên.
Dịch đầy đủ nội dung chính từ SecretChina, tác giả Lộ Khắc. Những đánh giá và thông tin dẫn từ báo khác được quy nguồn theo bài gốc.
Đối chiếu thông cáo của Yandex
Trong thông cáo ngày 9/10, Yandex xác nhận Sasovo bị thiệt hại nghiêm trọng trong đêm 7 rạng sáng 8/10 và ngừng hoạt động hoàn toàn; một phần hạ tầng Kaluga ngừng hoạt động sau vụ tấn công sáng 9/10. Công ty nói không có nhân viên bị thương tại hai cơ sở và đang đánh giá tình trạng hạ tầng; chưa thể xác định thời điểm thiết bị hoạt động trở lại. Thông cáo không nêu kết luận về mức hư hại của từng siêu máy tính.
Phần đối chiếu trên do biên tập bổ sung, tách biệt với bản dịch.
Lưu ý về thông tin cơ sở tại Phần Lan
Bài gốc còn nhắc tới cơ sở tại Phần Lan trong mạng lưới Yandex. Cần phân biệt Yandex tại Nga với Nebius, doanh nghiệp tiền thân là Yandex N.V. đã hoàn tất bán toàn bộ hoạt động tại Nga năm 2024. Trong thông cáo ngày 8/10/2024, Nebius xác định trung tâm Mäntsälä tại Phần Lan là cơ sở của mình. Vì vậy, chi tiết về Phần Lan trong bài gốc không nên được hiểu là xác nhận doanh nghiệp Yandex tại Nga hiện sở hữu cơ sở Mäntsälä.
Lưu ý này do biên tập bổ sung từ tài liệu doanh nghiệp, không thuộc bản dịch gốc.