Ngày 6/11, Ủy ban Thường vụ Đại hội Đại biểu Nhân dân Toàn quốc Trung Quốc thông qua Luật Chống tham nhũng xuyên biên giới. Đạo luật có hiệu lực ngay trong ngày và tạo cơ sở pháp lý lâu dài cho việc chính quyền Bắc Kinh truy tìm người bị cáo buộc phạm tội cùng tài sản của họ ở nước ngoài. Luật áp dụng với hành vi doanh nghiệp Trung Quốc hối lộ ở nước ngoài, người nước ngoài hối lộ quan chức Trung Quốc, và nghi phạm đưa tài sản ra nước ngoài rồi bỏ trốn.
Động thái này diễn ra chưa đầy hai tháng sau khi quy định mới về xuất cảnh của Quốc vụ viện có hiệu lực ngày 15/9, trao cho nhà chức trách quyền rộng hơn để ngăn công dân rời Trung Quốc. Các nhà phân tích từng nói với The Epoch Times rằng người có tiền tiết kiệm, khoản nợ hoặc gia đình ở nước ngoài dễ bị kiểm tra hơn. Hai biện pháp xuất hiện giữa lúc kinh tế Trung Quốc chậm lại: đầu tư tài sản cố định giảm 7,2% và đầu tư bất động sản giảm 20,6% trong chín tháng đầu năm. Tiền bán đất, một nguồn thu quan trọng của chính quyền địa phương, năm 2025 chưa bằng một nửa mức năm 2021, tương đương giảm hơn 4.000 tỷ nhân dân tệ, khoảng 600 tỷ USD. Các địa phương đã dựa thêm vào tiền phạt, truy thu thuế và tịch thu tài sản để bù hụt thu. Năm 2024, thu ngoài thuế, nhóm có phần đáng kể từ phạt và tịch thu, tăng 25,4%, trong khi thu thuế giảm 3,4%.
Thẩm quyền vượt biên giới
Luật gồm 47 điều, cho phép cơ quan điều tra cấm nghi phạm xuất cảnh, đề nghị chính phủ nước ngoài khám xét và phong tỏa tài sản, cũng như đưa người bỏ trốn về nước qua dẫn độ, hồi hương và các hình thức khác. Ngược lại, cơ quan nước ngoài không được điều tra vụ tham nhũng trên lãnh thổ Trung Quốc khi chưa được Bắc Kinh cho phép. Tổ chức và cá nhân tại Trung Quốc cũng không được giao chứng cứ hay dữ liệu cho điều tra viên nước ngoài nếu thiếu sự chấp thuận đó.
Đạo luật tìm cách đặt chiến dịch truy bắt người bỏ trốn “Thiên Võng” (Sky Net), bao gồm chiến dịch “Săn Cáo” (Fox Hunt) do cảnh sát thực hiện, vào khuôn khổ luật định. Bộ Tư pháp Mỹ đã truy tố các hoạt động Săn Cáo trên lãnh thổ Mỹ và gọi Thiên Võng cùng Săn Cáo là các chương trình “đàn áp xuyên quốc gia”. FBI dùng thuật ngữ này để chỉ việc chính phủ nước ngoài theo dõi, đe dọa hoặc tấn công người ở Mỹ.
Bắc Kinh khởi động Thiên Võng năm 2015 để đưa người bỏ trốn và tài sản trở lại Trung Quốc; nhiều cơ quan, gồm cảnh sát và ngân hàng trung ương, triển khai chiến dịch hằng năm. Săn Cáo bắt đầu từ năm 2014; “cáo” là cách gọi người đã ra nước ngoài. Quan chức Trung Quốc mô tả “thuyết phục trở về” là biện pháp chính. Tuy nhiên, giới chức Mỹ nói trên thực tế biện pháp này từng đi kèm đe dọa thân nhân, kể cả người vẫn ở Trung Quốc.
Con số do cơ quan Trung Quốc công bố
Trong bài trên Nhân Dân Nhật Báo ngày 5/11, ông Lý Hy, người đứng đầu Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương và là ủy viên Thường vụ Bộ Chính trị ĐCSTQ, nói đạo luật sẽ tăng cường truy tìm người bỏ trốn, ngăn nghi phạm rời đất nước và thu hồi tài sản bị chiếm đoạt. Ông dùng cách gọi “hổ”, “ruồi” và “cáo” để chỉ quan chức cấp cao, cán bộ cấp thấp và người bỏ trốn ra nước ngoài. Ông nêu tên hai cựu phó chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp và Hà Vệ Đông trong số những người bị xử lý; ông Tập Cận Bình đứng đầu cơ quan chỉ huy quân đội này. Ông Lý cũng cho biết cơ quan kiểm tra kỷ luật đã xử lý 7,92 triệu người từ năm 2012, trong đó có 963 quan chức cấp cao thuộc diện trung ương quản lý.
Luật tuyên bố Bắc Kinh phản đối việc dành nơi trú ẩn cho người bị nghi tham nhũng hoặc tài sản của họ “dưới bất kỳ lý do nào”. Theo số liệu Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương công bố năm ngoái, từ 2015 đến 2024, Thiên Võng đưa 14.048 người từ hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ trở lại Trung Quốc; 2.999 người trong số này là đảng viên hoặc công chức. Chỉ 2.777 người được dẫn độ, trục xuất hoặc bị bắt ở nước ngoài; hơn 11.000 người còn lại trở về theo các cách khác.
Doanh nghiệp và dòng tiền
Quy định tuân thủ của luật áp dụng cho doanh nghiệp Trung Quốc có chi nhánh, công ty con hoặc khoản đầu tư ở nước ngoài, đồng thời áp dụng cho chi nhánh và công ty con tại Trung Quốc của doanh nghiệp nước ngoài. Những đơn vị này phải xây dựng hệ thống phòng chống tham nhũng và báo cáo nghi vấn tham nhũng xuyên biên giới cho cơ quan giám sát nhà nước hoặc cảnh sát. Các cơ quan giám sát dùng chung văn phòng với bộ máy kiểm tra kỷ luật của ĐCSTQ. Trong vụ việc lớn, điều tra viên có thể yêu cầu doanh nghiệp và cá nhân nước ngoài hợp tác theo nguyên tắc có đi có lại.
Lệnh cấm giao chứng cứ cho điều tra viên nước ngoài áp dụng với mọi cơ quan, tổ chức và cá nhân ở Trung Quốc, kể cả bộ phận tại Trung Quốc của doanh nghiệp ngoại quốc. Luật cũng cho phép Bắc Kinh đáp trả khi cáo buộc một chính phủ nước ngoài dùng chống tham nhũng làm “cớ” để kiềm chế Trung Quốc, viện dẫn Luật Chống trừng phạt nước ngoài làm cơ sở. Bắc Kinh từng dùng đạo luật năm 2021 này để trừng phạt doanh nghiệp và quan chức nước ngoài.
Một số điều khoản khác nhắm vào quan chức có quan hệ cư trú ở nước ngoài. Cơ quan giám sát được chỉ đạo xử lý việc quan chức lấy quốc tịch, thường trú hoặc giấy phép cư trú dài hạn ở nước khác trái quy định. Luật yêu cầu xây dựng cơ chế cảnh báo sớm và ngăn chặn nghi phạm bỏ trốn, chuyển tiền ra nước ngoài. Cơ quan điều tra có thể ra lệnh cấm xuất cảnh để bộ phận quản lý biên giới thi hành. Thiên Võng 2026, khởi động tháng 4, giao Bộ Công an tiếp tục Săn Cáo, đồng thời siết quản lý “quan chức trần trụi” có vợ, chồng hoặc con cái đã chuyển ra nước ngoài và chuyến đi nước ngoài vì việc riêng của quan chức.
Vụ Săn Cáo tại Mỹ
Quan chức Mỹ từ lâu phản bác cách Bắc Kinh mô tả chiến dịch. Trong bài phát biểu tháng 7/2020 tại Viện Hudson, Giám đốc FBI khi đó Christopher Wray nói mục tiêu của Săn Cáo còn gồm đối thủ chính trị, người bất đồng chính kiến và người chỉ trích chính quyền, trong đó có hàng trăm người sống tại Mỹ. Ông kể một trường hợp đặc vụ không tìm được người bị nhắm tới đã chuyển thông điệp qua gia đình người đó tại Mỹ: người này phải lập tức trở về Trung Quốc hoặc tự sát. Theo ông Wray, những người tham gia Săn Cáo thực hiện hoạt động thực thi pháp luật ngoài khuôn khổ, qua mặt nhà chức trách Mỹ.
Tháng 6/2023, bồi thẩm đoàn liên bang ở Brooklyn kết tội một cựu trung sĩ cảnh sát New York và hai công dân Trung Quốc trong vụ theo dõi, gây sức ép với một cựu quan chức Trung Quốc và vợ tại New Jersey theo chỉ đạo từ Bắc Kinh. Công tố viên nói năm 2017, quan chức Trung Quốc dọa bỏ tù chị hoặc em gái của người đàn ông để buộc cha ông, khi đó 82 tuổi và sức khỏe yếu, đến New Jersey. Năm 2018, một lời nhắn để trước cửa nhà nói vợ con ông sẽ “ổn” nếu ông trở về chịu bản án mười năm tù ở Trung Quốc. Khi cựu trung sĩ bị tuyên án tháng 4/2025, đại diện FBI Terence Reilly nói Trung Quốc đã dành nhiều năm và hàng triệu USD nhằm bịt tiếng nói bất đồng ở ngoài biên giới, và các hoạt động đi vào lãnh thổ Mỹ đe dọa an ninh quốc gia Mỹ.
Nguồn: Sean Tseng, The Epoch Times, “China Writes Its Global Manhunt Into Law, Pursuing Economic Fugitives and Their Money Abroad”, đăng 6/11, cập nhật 7/11/2026. Đối chiếu việc thông qua và hiệu lực với toàn văn luật do Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương Trung Quốc công bố; vụ án tại Mỹ với thông cáo Bộ Tư pháp Mỹ.