Tạp chí lý luận Cầu Thị của Đảng Cộng sản Trung Quốc gần đây mô tả tình trạng “cung mạnh, cầu yếu” là một trở ngại nổi bật của nền kinh tế. Bài viết của Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế Vĩ mô Trung Quốc Quách Xuân Lệ ngày 3/11 nêu bốn mâu thuẫn cơ cấu, trong đó có xu hướng coi trọng sản xuất hơn phân phối thu nhập. The Epoch Times ngày 14/11 đối chiếu nhận định này với số liệu xuất khẩu và tiêu dùng, đồng thời phỏng vấn các chuyên gia về khả năng cải cách.
Theo số liệu hải quan Trung Quốc công bố ngày 10/11, xuất khẩu tháng 10 tăng 35,2% so với cùng kỳ năm trước và thặng dư thương mại lũy kế mười tháng vượt 1.000 tỷ USD. DKN.TV đã đưa tin riêng về kết quả thương mại này. Vấn đề trong bài phân tích mới là vì sao sản lượng và xuất khẩu tăng nhanh nhưng sức mua của hộ gia đình chưa theo kịp.
Bốn mâu thuẫn được chính tạp chí đảng nêu
Bài viết trên Cầu Thị liệt kê bốn đặc điểm: thiên về sản xuất hơn phân phối; vẫn dựa nhiều vào xuất khẩu; tư duy lấy đầu tư làm động lực tiếp tục chi phối; và quán tính mở rộng quy mô. Tác giả Quách Xuân Lệ cho rằng khi nguồn cung đã dồi dào, việc tiếp tục ưu tiên đầu tư sản xuất trong khi thu nhập lao động và phúc lợi công chưa tăng tương xứng sẽ hạn chế cả khả năng lẫn ý muốn chi tiêu của người dân. Bài viết cũng nêu chi phí hưu trí, y tế và giáo dục là một phần của bài toán.
Cầu Thị phân biệt tình trạng dư thừa ở những sản phẩm hiệu quả thấp với việc thiếu hàng hóa, dịch vụ chất lượng cao. Theo tạp chí, đây không chỉ là vấn đề tổng lượng cung mà còn là sự lệch nhau giữa cơ cấu sản xuất và nhu cầu có sức mua. Tạp chí đề xuất mở rộng thị trường nội địa, nâng thu nhập hộ gia đình, cải thiện an sinh xã hội và điều chỉnh đầu tư, đồng thời tiếp tục thúc đẩy nâng cấp công nghiệp và năng suất.
Việc một tạp chí lý luận chính thức thừa nhận mất cân đối cung cầu gây chú ý vì giới chức Trung Quốc từng bác bỏ cách gọi “dư thừa công suất” do Mỹ và châu Âu sử dụng. Báo Hong Kong Economic Journal được The Epoch Times dẫn lại nhận xét rằng “cung mạnh, cầu yếu” về thực chất cũng phản ánh vấn đề này, dù hai cách diễn đạt không hoàn toàn đồng nghĩa trong mọi ngành.
Thu nhập tăng nhanh hơn chi tiêu
Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho biết thu nhập khả dụng bình quân đầu người trong chín tháng đầu năm 2026 tăng 5,3% theo giá danh nghĩa và 4,4% sau điều chỉnh lạm phát. Chi tiêu tiêu dùng bình quân chỉ tăng lần lượt 3,6% và 2,7%. Cả hai cách tính đều cho thấy tốc độ tăng chi tiêu thấp hơn tốc độ tăng thu nhập 1,7 điểm phần trăm. Ở khu vực thành thị, thu nhập tăng 4,5% còn chi tiêu tăng 3%; tốc độ tăng thu nhập trung vị cũng thấp hơn mức bình quân.
Giáo sư Tôn Quốc Tường, thuộc Đại học Nam Hoa ở Đài Loan, nói với The Epoch Times rằng các hộ thu nhập thấp chịu áp lực từ tiền lương hạn chế và chi phí sống, còn tầng lớp trung lưu có thể trì hoãn mua sắm do giá nhà giảm, việc làm thiếu ổn định và lo ngại chi phí về già. Theo ông, kích cầu ngắn hạn khó tạo tăng trưởng tiêu dùng bền vững nếu việc làm, phân phối thu nhập và bảo đảm xã hội không cải thiện.
Ngay cả doanh nghiệp xuất khẩu cũng không nhất thiết thu lãi lớn khi kim ngạch tăng. The Epoch Times dẫn trường hợp một nhà xuất khẩu may mặc ở Ninh Ba nói với Reuters rằng biên lợi nhuận của công ty gần như không còn. Giáo sư Tôn cho rằng cạnh tranh hạ giá trong bối cảnh năng lực sản xuất dư thừa có thể làm doanh thu xuất khẩu tăng mà lợi nhuận, tiền lương của người lao động không tăng tương ứng.
Tranh luận về ưu tiên cải cách
Bài viết Cầu Thị thực tế có đề cập tăng tỷ trọng thu nhập của cư dân trong thu nhập quốc dân, tăng phần thù lao lao động và mở rộng dịch vụ công. The Epoch Times và các chuyên gia được báo phỏng vấn đặt câu hỏi về mức độ ưu tiên và khả năng thực thi các giải pháp đó khi chính sách vẫn dành nhiều nguồn lực cho đầu tư, trợ cấp công nghiệp và phát triển công nghệ mới.
Ông Tôn nhận định thay đổi phân phối nguồn lực sẽ đụng đến lợi ích của doanh nghiệp, chính quyền địa phương và các ngành đang được hỗ trợ. Ông cho rằng trợ giá tiêu dùng hay chương trình đổi hàng cũ lấy hàng mới có thể kích thích mua sắm trước mắt, nhưng không thể thay cho tiền lương cao hơn, phân phối thu nhập hợp lý hơn và mạng lưới an sinh vững hơn. Đây là đánh giá của chuyên gia, chưa phải kết luận về một chính sách đã được quyết định.
Nhà nghiên cứu Lý Hằng Thanh, được The Epoch Times phỏng vấn, nêu thêm hạn chế ngân sách: chi tiêu công cho các ưu tiên hiện có và khó khăn tài chính của một số địa phương khiến việc mở rộng phúc lợi lâu dài không đơn giản. Ông lập luận nếu không thay đổi cách phân bổ ngân sách, các cam kết cải thiện thu nhập và đời sống người dân khó đem lại kết quả bền vững. Chuyên gia bình luận Nhạc Sơn được báo dẫn lời cho rằng tiếp tục gia tăng năng lực sản xuất để giải quyết dư cung là cách tiếp cận mâu thuẫn; nhận định này phản ánh quan điểm riêng của ông.
Từ phía chính sách, ông Doãn Diễm Lâm, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế thuộc Hội nghị Chính trị Hiệp thương Nhân dân Trung Quốc, từng nói trong tháng 7 rằng gốc của tình trạng “cung mạnh, cầu yếu” là nhu cầu hiệu quả chưa đủ mạnh, và tăng thu nhập mới là điều then chốt. Sự khác biệt giữa nhận diện vấn đề và cách phân bổ nguồn lực là trọng tâm tranh luận hiện nay.
Nguồn: The Epoch Times; Cầu Thị; Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc.