Sáu ngân hàng phát triển đa phương, trong đó có Nhóm Ngân hàng Thế giới, ngày 17/10 công bố khuôn khổ hợp tác về khoáng sản thiết yếu, phối hợp tài chính, hạ tầng và hỗ trợ chính sách để các nước đang phát triển xây dựng chuỗi công nghiệp từ khai thác đến tinh luyện, chế biến và sản xuất, theo The Epoch Times.
Một trong những bối cảnh của sự hợp tác là mức độ tập trung cao của hoạt động chế biến và tinh luyện khoáng sản thiết yếu tại Trung Quốc. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Quốc chiếm khoảng 85% hoạt động phân tách, chế biến đất hiếm dùng cho nam châm trên toàn cầu, 70% hoạt động tinh luyện lithium và hơn 90% sản lượng graphite cấp pin. Khi Bắc Kinh mở rộng kiểm soát xuất khẩu khoáng sản, các nước ngày càng quan tâm đến an ninh chuỗi cung ứng.
Phối hợp xây dựng chuỗi công nghiệp khoáng sản
The Epoch Times dẫn Reuters cho biết sáu tổ chức tham gia gồm Nhóm Ngân hàng Thế giới (WBG), Nhóm Ngân hàng Phát triển châu Phi (AfDB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB), Ngân hàng Tái thiết và Phát triển châu Âu (EBRD), Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và Ngân hàng Phát triển Liên Mỹ (IDB).
Các ngân hàng sẽ phối hợp đầu tư và hỗ trợ chính sách, giúp những nước có tài nguyên xây dựng hạ tầng điện, giao thông, logistics và cấp nước, đồng thời phát triển các “hành lang khoáng sản” nối mỏ với trung tâm chế biến. Các tổ chức cũng sẽ thu hút vốn tư nhân thông qua đồng tài trợ, bảo lãnh và những công cụ tài chính khác, hỗ trợ năng lực chế biến và sản xuất.
Tháng 4 năm nay, sáu ngân hàng đã ra tuyên bố chung cam kết tăng cường hợp tác trong chuỗi giá trị từ khai thác khoáng sản thiết yếu đến sản xuất. Một nhóm công tác của các ngân hàng phát triển đa phương sẽ điều phối thực hiện khuôn khổ mới và báo cáo tiến độ hằng năm.
Ngân hàng Thế giới mở rộng hỗ trợ, tám nước đưa ra kế hoạch
Ngày 16/10, tại Hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới ở Bangkok, Chủ tịch WBG Ajay Banga nói: “Trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu, chúng tôi dự kiến mở rộng quy mô hoạt động lên gấp năm lần trong năm năm”.
WBG có kế hoạch tăng hỗ trợ cho lĩnh vực kim loại và khoáng sản lên 19 tỷ USD trong các năm tài khóa 2026–2030, từ mức 3,6 tỷ USD của năm năm trước đó. Mục tiêu bao gồm nguồn tài chính của tổ chức và vốn tư nhân được huy động.
Ông Banga cho biết Ngân hàng Thế giới đã xác định 20 quốc gia đối tác tiềm năng. “Tuần này, cùng các đối tác ngân hàng phát triển đa phương, chúng tôi đã triển khai những kế hoạch hợp tác đầu tiên cho từng quốc gia, nhằm phát triển công nghiệp địa phương và giữ lại nhiều việc làm, giá trị kinh tế hơn ở trong nước”, ông nói.
Cùng ngày, WBG công bố kế hoạch phát triển khoáng sản của tám nước: Argentina, Bolivia, Ai Cập, Ấn Độ, Kazakhstan, Malawi, Mauritania và Zambia.
Ấn Độ đặt kế hoạch huy động 5 tỷ USD đến năm 2031 để phát triển các khu chế biến khoáng sản thiết yếu, hành lang đất hiếm và sản xuất tiên tiến. Kazakhstan dự kiến huy động tới 20 tỷ USD để hỗ trợ chế biến khoáng sản và đào tạo nhân lực. Zambia muốn nâng sản lượng đồng hằng năm lên 3 triệu tấn vào năm 2031.
Bộ trưởng Kinh tế và Tài chính công Bolivia Christian Andrés Morales Burgos nói: “Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là xuất khẩu khoáng sản, mà là biến nguồn tài nguyên này thành sự phát triển và thịnh vượng cho mọi người dân Bolivia”.
Kiểm soát xuất khẩu và rủi ro đối với sản xuất
Theo The Epoch Times, trong Báo cáo Triển vọng khoáng sản thiết yếu toàn cầu 2026, IEA cho biết sau khi Bắc Kinh áp dụng kiểm soát xuất khẩu đối với bảy loại đất hiếm nặng vào tháng 4/2025, lượng xuất khẩu liên quan của Trung Quốc giảm mạnh. Một số hãng ôtô ở Mỹ, châu Âu và các nơi khác khó tiếp cận nam châm vĩnh cửu, phải giảm sản lượng hoặc tạm ngừng hoạt động.
Tháng 10 cùng năm, Bắc Kinh tiếp tục thông báo mở rộng kiểm soát, dự kiến đưa cả sản phẩm sản xuất ở nước ngoài sử dụng đất hiếm có nguồn gốc Trung Quốc hoặc công nghệ liên quan của Trung Quốc vào phạm vi hạn chế. Các biện pháp mở rộng sau đó được tạm hoãn một năm, đến tháng 11/2026.
IEA ước tính nếu được thực hiện đầy đủ, các biện pháp này có thể đặt khoảng 6.500 tỷ USD giá trị sản xuất hạ nguồn mỗi năm của các ngành ôtô, công nghệ cao, quốc phòng và năng lượng bên ngoài Trung Quốc vào tình trạng rủi ro.
Báo cáo cho biết số mã hàng khoáng sản thuộc diện kiểm soát xuất khẩu của Trung Quốc đã tăng gấp ba từ năm 2023. Rủi ro do mức độ tập trung cao của chuỗi cung ứng đã chuyển từ một điểm yếu trên lý thuyết thành thách thức an ninh kinh tế trong thực tế.
Giúp các nước có tài nguyên phát triển tinh luyện
IEA nhận định đầu tư khoáng sản thiết yếu trên thế giới vẫn thiên về khai thác thượng nguồn, trong khi năng lực tinh luyện và sản xuất hạ nguồn phát triển chậm hơn. Ngay cả khi các nước tăng sản lượng khai thác, thiếu năng lực chế biến tại chỗ vẫn khiến họ khó thay đổi tình trạng tập trung của chuỗi cung ứng.
Tuy nhiên, xây dựng dự án tinh luyện bên ngoài những nước cung ứng chính có thể làm chi phí vốn cao hơn từ 20% đến trên 150%, còn chi phí vận hành trung bình cao hơn khoảng 50%. Thiếu công nghệ, thiết bị, nhân lực và hạ tầng cũng cản trở các nước có tài nguyên tự phát triển những ngành này.
Đây là một trọng tâm trong hợp tác của sáu ngân hàng. Thông qua tài chính, bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ chính sách và đầu tư hạ tầng, các tổ chức muốn giúp các nước có tài nguyên xây dựng năng lực chế biến, tinh luyện, nâng giá trị gia tăng của khoáng sản tại địa phương và đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu.
Theo The Epoch Times, tác giả Trần Đình (陳霆). Tài liệu đối chiếu: Tuyên bố chung của sáu ngân hàng, tháng 4/2026; Thông cáo WBG ngày 16/10 về tám quốc gia và mục tiêu hỗ trợ.