Sở Phương Minh / Đại Kỷ Nguyên — nguồn đăng ngày 6/11/2026. Bản dịch đầy đủ nội dung chính.
Sau chuyến đi Trung Quốc kéo dài hai tuần, nhà văn người Anh James Crabtree cho biết sự phát triển công nghệ tại Thâm Quyến vượt xa dự đoán của ông, nhưng tình hình chung của nền kinh tế Trung Quốc lại tệ hơn nhiều so với điều ông từng hình dung. Theo ông, sự phân hóa của “nền kinh tế hình chữ K” đang sâu sắc thêm: lĩnh vực công nghệ phát triển nhanh, trong khi bất động sản, đầu tư và thị trường việc làm tiếp tục ảm đạm.
Crabtree là nghiên cứu viên thỉnh giảng xuất sắc tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR). Ngày 1/11, ông đăng bài trên trang cá nhân chia sẻ những điều quan sát được trong chuyến đi.
Về Thâm Quyến, ông viết: “Khi rời Thâm Quyến, sức mạnh của hệ sinh thái công nghệ tại đây khiến tôi kinh ngạc, vượt xa những gì tôi từng hiểu trước đó.” Nhưng ngay sau đó, ông nêu: “Bên dưới bề mặt, các vấn đề vẫn tồn tại: tình trạng kinh tế khá tồi tệ, thậm chí có thể nghiêm trọng hơn những gì ban đầu tôi nhận ra.”
Số liệu của Cục Thống kê Quốc gia Trung Quốc cho thấy GDP quý III/2026 tăng 4,5% so với cùng kỳ năm trước. Crabtree nhận xét, dù số liệu tăng trưởng chính thức vẫn đáng kể, đầu tư đi xuống, nhu cầu nội địa yếu, bất động sản trầm lắng, doanh nghiệp tư nhân thiếu động lực đầu tư và nguồn thu thuế cũng chịu sức ép. Tăng trưởng ngày càng dựa vào xuất khẩu, trong khi hàng hóa Trung Quốc gặp rào cản thuế quan ở nước ngoài.
Việc làm cũng là điều khiến ông quan tâm. Trung Quốc công bố tỷ lệ thất nghiệp khảo sát tại đô thị tháng 9 là 5,2%, nhưng Crabtree cho rằng con số này chưa phản ánh đầy đủ khó khăn của thị trường lao động. Ông dẫn ước tính của nhà kinh tế Trung Quốc Lý Đạo Quỳ (David Daokui Li), theo đó tỷ lệ thất nghiệp thực tế có thể lên tới 10,2%. Nhà kinh tế Michael Pettis, người ông gặp tại Bắc Kinh, cho rằng tình hình có thể còn nghiêm trọng hơn.
Crabtree cũng dẫn số liệu của Financial Times cho biết khoảng 53 triệu người Trung Quốc làm công việc giao đồ ăn và lái xe công nghệ. Một nguồn tài liệu khác được ông trích dẫn ước tính số lao động trong nền kinh tế việc làm tự do, tính theo nghĩa rộng, khoảng 200 triệu người. Theo ông, khi kinh tế giảm tốc, khu vực này đang trở thành một kênh quan trọng tiếp nhận người thất nghiệp.
Ngay trong ngành công nghệ, cạnh tranh cũng gay gắt. Crabtree lưu ý Trung Quốc có hơn 100 thương hiệu xe điện; các doanh nghiệp đua nhau giảm giá, khiến lợi nhuận bị chèn ép. Trong chuyến thăm, ông nhiều lần nghe doanh nhân mô tả cạnh tranh trên thị trường Trung Quốc như một cuộc “nội chiến”. Sự cạnh tranh quyết liệt trong nước cũng thúc đẩy ngày càng nhiều doanh nghiệp tìm lợi nhuận ở nước ngoài.
Tại Bắc Kinh, Crabtree tới thăm Pettis. Hai người cùng sinh viên ngồi trao đổi về triển vọng kinh tế Trung Quốc trong sân một ngôi nhà truyền thống ở khu ngõ gần Cổ Lâu.
Theo lời Crabtree thuật lại, Pettis cho rằng kinh tế Trung Quốc có thể rơi vào thời kỳ trì trệ kéo dài, giống tình hình Nhật Bản sau khi bong bóng tài sản vỡ. Trung Quốc có thể cần 10 năm hoặc lâu hơn để từng bước giải quyết khối nợ khổng lồ; theo đánh giá được thuật lại này, đó vẫn là một ước tính tương đối lạc quan.
Nguồn: Sở Phương Minh / Đại Kỷ Nguyên.