Dịch từ bản tin của Epoch Times ngày 5/11; các số liệu và nhận định về báo cáo Quốc hội Anh dưới đây được quy nguồn theo bản tin này.
Một ủy ban Quốc hội Anh cảnh báo nước này phụ thuộc quá sâu vào chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu do Trung Quốc chi phối, đe dọa các mục tiêu quốc phòng, trí tuệ nhân tạo và phát thải ròng bằng không. Ủy ban Kinh doanh, Đổi mới, Khoa học và Thương mại của Hạ viện, gọi tắt là BIST, thúc giục chính phủ nhanh chóng hợp tác với đồng minh để phát triển nguồn cung thay thế, giảm rủi ro bị chính quyền Trung Quốc gây sức ép kinh tế.
Báo cáo công bố ngày 5/11 dẫn ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), theo đó Trung Quốc đứng đầu thế giới về sản lượng tinh luyện đối với 19 trong số 20 khoáng sản chiến lược, với thị phần trung bình 70%.
Báo cáo còn đặt ra 10 tiêu chí để đánh giá liệu Anh có nắm được nhu cầu khoáng sản thiết yếu, điểm yếu trong chuỗi cung ứng, cũng như năng lực bảo đảm nguồn thay thế và cung cấp tài chính hay không. Ủy ban cho biết hiện chưa thể tin chắc chính phủ vượt qua bất kỳ tiêu chí nào trong số đó.
Chủ tịch ủy ban Liam Byrne nói: “Khoáng sản thiết yếu là nền móng của nền kinh tế mới. Nếu không bảo đảm nguồn cung khoáng sản cần cho những công nghệ này, chúng ta sẽ không thể tái vũ trang nước Anh, phát triển trí tuệ nhân tạo hay đạt mục tiêu phát thải ròng bằng không”.
Trung Quốc chi phối tinh luyện, kiểm soát xuất khẩu ảnh hưởng phương Tây
Báo cáo xác định nút thắt chủ yếu trong chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu nằm ở tinh luyện và chế biến. Trung Quốc chiếm lần lượt 95% và 93% sản lượng gali, germani toàn cầu. Hai kim loại này được dùng trong chất bán dẫn tiên tiến phục vụ radar, thông tin liên lạc và hệ thống tác chiến điện tử.
Trung Quốc còn cung cấp khoảng 79% lượng vonfram toàn cầu, kim loại được sử dụng rộng rãi trong giáp bảo vệ, thân máy bay và trang thiết bị hải quân.
Ủy ban nhắc lại rằng năm 2010, sau khi Nhật Bản bắt giữ một thuyền trưởng tàu cá Trung Quốc trong tranh chấp quần đảo Điếu Ngư/Senkaku, chính quyền Trung Quốc cấm xuất khẩu đất hiếm sang Nhật Bản, khiến giá các mặt hàng liên quan tăng gấp 26 lần.
Tháng 4/2025, sau khi chính quyền Tổng thống Donald Trump tăng thuế quan, Trung Quốc áp dụng kiểm soát xuất khẩu đối với một số loại đất hiếm. Dù nhắm tới mục đích quân sự, biện pháp này ảnh hưởng nhiều ngành: Ford phải tạm đóng cửa nhiều nhà máy tại Mỹ, trong khi một số nước châu Âu cũng ghi nhận dây chuyền sản xuất ngừng hoạt động.
Báo cáo dẫn ước tính của IEA rằng nếu những biện pháp kiểm soát liên quan được thực thi đầy đủ, khoảng 6.500 tỷ USD hoạt động sản xuất ở các ngành sử dụng nguyên liệu đầu vào mỗi năm trên toàn cầu có thể gặp rủi ro. Ủy ban lưu ý, dù biện pháp chủ yếu nhắm vào Mỹ, các nhà sản xuất Anh cũng sẽ chịu ảnh hưởng.
Mỹ và Trung Quốc nhất trí kéo dài thời gian tạm hoãn một phần hạn chế xuất khẩu đất hiếm đến tháng 1/2027. Tuy nhiên, báo cáo Quốc hội Anh cho biết dù kiểm soát được nới lỏng phần nào, phía Trung Quốc vẫn giữ chế độ cấp giấy phép xuất khẩu.
Thúc đẩy hợp tác với đồng minh, xây dựng nguồn cung thay thế
Ủy ban cho rằng chính phủ Anh chưa xác định rõ các năng lực chiến lược thiết yếu cần bảo vệ, cũng chưa nắm đầy đủ khoáng sản thiết yếu trong linh kiện nhập khẩu và rủi ro chuỗi cung ứng. Anh đã ký 16 thỏa thuận hợp tác với các nước sản xuất tài nguyên, nhưng bằng chứng ủy ban nhận được cho thấy những thỏa thuận này chưa thực sự giảm rủi ro.
Ủy ban đề nghị Anh lập một “câu lạc bộ bên mua” với G7, Liên minh châu Âu và các thành viên Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), phối hợp nhu cầu và cùng đầu tư để phát triển mỏ mới cùng cơ sở tinh luyện.
Theo báo cáo, một nhà máy luyện đồng lớn có thể cần vốn từ 2,5 đến 3 tỷ USD. Một số dự án khó thu hút đủ vốn nếu chỉ dựa vào nhu cầu thị trường Anh.
Ủy ban cũng đề xuất lập “cơ chế tài trợ khoáng sản thiết yếu”, kết hợp nguồn lực các tổ chức tài chính công để hỗ trợ dự án chiến lược trong và ngoài nước thông qua đầu tư cổ phần, cho vay, bảo lãnh, hợp đồng bao tiêu dài hạn và bảo đảm giá sàn.
Ông Byrne nói: “Chúng ta sẽ không bao giờ có thể loại bỏ hoàn toàn khoáng sản Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng. Nhưng khi có thể xây dựng nguồn cung thay thế mà vẫn để nước Anh đối mặt rủi ro bị gây sức ép kinh tế vì không hành động thì đó thật sự là điều ngốc nghếch”.
Ông lưu ý ngay cả việc thận trọng giảm rủi ro đối với một phần nguồn cung khoáng sản cũng cần hơn mười năm.
Ông cảnh báo: “Nước Anh không thể tiếp tục giậm chân tại chỗ. Chúng ta phải hành động ngay để sự phụ thuộc nguy hiểm không biến thành gánh nặng chiến lược”.
Đề nghị luật chống cưỡng ép và dự trữ khoáng sản quốc phòng
Ủy ban yêu cầu chính phủ trong sáu tháng tới đưa ra đề xuất lập pháp nhằm thiết lập một “công cụ chống cưỡng ép” mới, để ứng phó sức ép kinh tế và khi cần áp dụng biện pháp đáp trả có thời hạn.
Ủy ban còn đề nghị xây dựng chương trình dự trữ khoáng sản thiết yếu, ban đầu hướng tới lượng đủ đáp ứng khoảng 60 ngày nhu cầu quốc phòng, đồng thời dùng hoạt động mua sắm để hỗ trợ khai khoáng và tinh luyện trong nước.
Báo cáo cho biết Nhật Bản, Mỹ và Hàn Quốc đều đã có cơ chế dự trữ liên quan, còn Anh vẫn nghiên cứu những biện pháp khả thi.
Giá điện cao, hệ thống tái chế cần cải thiện
Ngoài phụ thuộc bên ngoài, môi trường công nghiệp trong nước của Anh cũng có những thách thức. Báo cáo cho biết giá điện công nghiệp của Anh năm 2025 cao nhất G7. Nhiều khu vực thiếu dữ liệu khảo sát địa chất mới; một số hồ sơ đã lỗi thời tới 50 năm, gây trở ngại cho thăm dò và đầu tư khoáng sản.
Khoảng 80% sản phẩm kim loại được xếp loại phế liệu tại Anh được xuất khẩu thay vì tái chế trong nước.
Ngưỡng đầu tư cổ phần của Quỹ Tài sản Quốc gia Anh là 25 triệu bảng, khiến dự án khoáng sản còn ở giai đoạn phát triển ban đầu và cần ít vốn hơn khó được hỗ trợ.
Ủy ban đề nghị chính phủ giảm chi phí năng lượng, cải thiện thủ tục phê duyệt dự án, cập nhật khảo sát địa chất và nâng năng lực tái chế kim loại trong nước.
Tác giả: Trần Đình, Epoch Times. Nguồn: Epoch Times, ngày 5/11/2026.