Trong bài bình luận trên The Epoch Times, Tamuz Itai dùng câu chuyện tháp Babel làm phép so sánh để đặt câu hỏi về tham vọng, sự tập trung quyền lực và giới hạn của cuộc đua trí tuệ nhân tạo.
Bài viết dưới đây thể hiện quan điểm và cách diễn giải của tác giả.
Câu chuyện tháp Babel xuất hiện trong Sáng Thế Ký 11:1–9. Sau trận Đại Hồng Thủy, “cả đất đều dùng chung một ngôn ngữ và cùng một tiếng nói”. Con người từ phương Đông di chuyển đến, định cư trên đồng bằng Shinar ở Lưỡng Hà và nói:
“Nào, chúng ta hãy xây cho mình một thành phố và một tòa tháp có đỉnh chạm trời, hãy làm rạng danh mình, để khỏi bị phân tán trên khắp mặt đất.”
Trong văn bản, Đức Chúa Trời nhận thấy họ là một dân tộc, chung một ngôn ngữ, và “đây mới chỉ là khởi đầu những điều họ sẽ làm; không điều gì họ dự định làm lại bất khả thi với họ”. Vì thế, Ngài làm ngôn ngữ của họ trở nên lộn xộn, khiến họ không hiểu nhau, rồi phân tán họ “trên khắp mặt đất”. Nơi ấy sau đó được gọi là Babel.
Gần đây tôi đến Vienna và ghé Bảo tàng Lịch sử Nghệ thuật Kunsthistorisches. Khi nhìn bức tranh nổi tiếng “Tháp Babel” năm 1563 của Pieter Bruegel Cha, tôi chợt nghĩ: phải chăng cuộc đua trí tuệ nhân tạo của chúng ta đang lặp lại âm hưởng của việc xây ngọn tháp ấy thời cổ đại?
Bài học đạo đức
Những cách đọc phổ biến về ý nghĩa đạo đức của câu chuyện thường đề cập một số vấn đề.
Kiêu ngạo và tự tôn: Những người xây tháp muốn “làm rạng danh mình” thay vì tôn vinh danh Chúa. Ngọn tháp vươn tới trời thường được hiểu là nỗ lực xông vào hoặc sánh ngang cõi Thần.
Không muốn tỏa đi khắp mặt đất: Đức Chúa Trời từng nói với hậu duệ Noah hãy sinh sôi, đông đúc và làm đầy mặt đất. Việc tập trung tại một nơi, xây một thành phố đồ sộ duy nhất được diễn giải là không tuân theo lời ấy.
Giới hạn đối với quyền lực tập trung của con người: Lời Chúa trong văn bản — “không điều gì họ dự định… lại bất khả thi” — rất đáng chú ý. Sự phân tán vì thế không chỉ là trừng phạt, mà còn là một sự kiềm chế, ngăn một công trình duy nhất của con người, không chịu trách nhiệm trước ai, vượt quá giới hạn của con người.
Câu chuyện chỉ ra một mô thức lặp lại: kỹ năng công nghệ và tổ chức được dùng để tự tôn vinh, thay vì phục vụ mục đích mà Đức Chúa Trời đã trao.
Những dấu hiệu để đối chiếu
Giờ đây, chúng ta có thể tập hợp một danh sách để xem hiện tượng nào trong thời đại mình mang phần lớn các dấu hiệu: một tiếng nói chung; không phân tán; vươn tới trời và “không gì là bất khả thi”; làm rạng danh mình; cùng nỗi sợ bị bỏ lại.
Cần lưu ý: đa số công trình lớn của con người sẽ gặp một hoặc hai yếu tố trong danh sách. Điều cốt yếu là tìm sự hội tụ của càng nhiều yếu tố càng tốt. Hãy thử xem xét toàn bộ hệ thống AI tiên tiến như một công trình ở quy mô nền văn minh.
Một tiếng nói: Trong năm 2026, sự phối hợp tạo giá trị cao ngày càng thông qua một số ít họ mô hình, dữ liệu huấn luyện thiên về tiếng Anh và các thước đo chung như ARC-AGI, FrontierMath hay khả năng sử dụng máy tính. Dịch tức thời đang lan rộng: Google, Meta và các nhà mạng đưa chuyển đổi giọng nói trực tiếp vào mạng lưới. Nhưng điều đó thường gia tăng sự lệ thuộc vào một ngôn ngữ trung gian chung nằm dưới nhiều ngôn ngữ bề mặt.
Nhiều thứ tiếng vẫn tồn tại, song công việc lập kế hoạch, viết mã, nghiên cứu khoa học và hoạt động giữa các tác nhân đang bị kéo về một số ít giao thức. Theo phép so sánh này, điều ấy gần với “một ngôn ngữ và cùng một tiếng nói” hơn những tòa nhà chọc trời.
Không muốn phân tán: Vấn đề là các tác nhân, thông tin xác thực và hành động tồn tại trong một hệ thống chung có thể nhận diện — một cơ chế đăng ký toàn cầu, một nền tảng gốc cấp quốc gia hoặc API của vài phòng nghiên cứu — hay trong nhiều hệ thống không tương thích.
Trung Quốc công bố tiêu chuẩn quốc gia về kết nối tác nhân; ITU cùng các nhóm trong ngành đang làm việc để danh tính con người và tác nhân có thể được nhận diện lẫn nhau xuyên biên giới. Doanh nghiệp được khuyên phải chọn một nền tảng gốc, nếu không sẽ không thể quản trị. “Phân mảnh” được gọi là trạng thái dẫn tới thất bại. Theo tôi, đó là nỗi sợ Babel dưới lớp áo hiện đại: phải ở cùng một mặt phẳng, nếu không công trình sẽ sụp đổ.
Vươn tới trời: Những giới hạn từng được coi là điều hiển nhiên — cái chết, sự khan hiếm trí tuệ, nhu cầu có một người phán xét bên ngoài hệ thống — nay được xem như các bài toán kỹ thuật.
“Không điều gì họ dự định sẽ còn là bất khả thi”: Đây không còn chỉ là ngôn ngữ của người phê phán. Trong những phát biểu năm 2026, các phòng nghiên cứu và lãnh đạo coi trí tuệ nhân tạo tổng quát, siêu trí tuệ như khám phá ra lửa hay điện, một “thời đại mới”, với việc đạt trần các bài kiểm tra tổng quát và những hệ thống nội bộ mà một số lãnh đạo đã sẵn sàng gọi là AGI. Định nghĩa vẫn chưa rõ và còn tranh cãi, nhưng cách tự mô tả ấy đáng chú ý.
Làm rạng danh mình và sợ bị phân tán: Mỗi doanh nghiệp, mỗi quốc gia đều chạy đua giành vinh quang và quyền lực. Một phần lập luận là nếu không đi tiếp theo quỹ đạo ấy, chúng ta sẽ bị một phòng nghiên cứu khác, một quốc gia khác hoặc một hệ thống khác bỏ lại. Tham vọng đi cùng nỗi sợ bị phân tán.
Dường như phép đối chiếu này đã chạm đến điều gì đó.
Điều tác giả muốn đặt ra
Nếu những phân tích và so sánh trên có ý nghĩa, thì chúng khiến ta nghĩ đến nửa sau câu chuyện Kinh Thánh: Đức Chúa Trời ngăn công trình, phân tán con người và làm ngôn ngữ của họ rối loạn.
Dù được xem là sự can thiệp thực sự của Thần hay một quy luật tự nhiên, có lẽ tương tự entropy, câu chuyện dường như gợi ý rằng một công trình nhằm phô trương vinh quang như vậy hoặc cuối cùng sẽ thất bại, hoặc không lớn lao như cách nó được mô tả.
Người Trung Hoa có câu xưa: “Vật cực tất phản” — khi một sự vật đi đến cực điểm, nó sẽ chuyển ngược lại. Chúng ta đang sống trong một thời đại nhiều biến động; rồi sẽ thấy.
Tác giả: Tamuz Itai, cây bút bình luận sống tại Tel Aviv, Israel. Dịch theo The Epoch Times, ngày 28/9/2026. Quan điểm trong bài là của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.