Trong bài bình luận trên The Epoch Times, Charles Davis cho rằng khả năng thu xếp lối đi riêng cho tàu có liên hệ Trung Quốc đang làm thay đổi cách rủi ro và chi phí được phân bổ trên Biển Đỏ.
Tác giả: Charles Davis. Nội dung dưới đây là quan điểm, phân tích của tác giả, cần được phân biệt với bản tin thuần túy.
Khủng hoảng Biển Đỏ đang cho thấy một khác biệt đáng lo ngại giữa cách phương Tây và Trung Quốc tiếp cận an ninh hàng hải.
Các chính phủ phương Tây điều tàu, nhân lực và tiền bạc để giữ những tuyến hàng hải quốc tế thông suốt. Trong khi đó, theo cách nhìn của Davis, Bắc Kinh dường như ngày càng sẵn sàng tận dụng những kênh tiếp xúc chính trị để các tàu có liên hệ Trung Quốc được đối xử ưu tiên.
Cuối tháng Bảy, hai siêu tàu chở dầu do phía Trung Quốc kiểm soát rời bờ Biển Đỏ của Saudi Arabia, mang theo khoảng bốn triệu thùng dầu thô. Houthi đã tuyên bố phong tỏa hoạt động vận tải có liên hệ Saudi Arabia, còn những tàu khác đang cân nhắc lại tuyến đi. Hai tàu Trung Quốc vẫn tiếp tục hành trình.
Vài ngày sau, Reuters đưa tin Bắc Kinh mở đàm phán trực tiếp với Houthi nhằm bảo đảm các tàu dầu Trung Quốc được qua Bab el-Mandeb an toàn. Một nguồn nói quan chức Trung Quốc thu xếp cho từng tàu. Davis cho rằng diễn biến ấy gợi ý tàu Trung Quốc có thể không chịu mức đe dọa tương tự tàu từ những nước khác.
Hai mô hình an ninh khác nhau
Chiến dịch Aspides của Liên minh châu Âu cam kết bảo vệ quyền tự do hàng hải “cho tất cả” trên Biển Đỏ. Những nỗ lực hàng hải của Mỹ cũng coi các cuộc tấn công Houthi là mối đe dọa chung đối với vận tải thương mại. EU tái khẳng định nguyên tắc bảo vệ phổ quát ấy vào tháng Bảy.
Trong khi đó, nhà cầm quyền Trung Quốc công khai ủng hộ việc qua lại an toàn, nhưng hành động cho thấy một phạm vi lựa chọn hẹp hơn. Sau khi Houthi tuyên bố phong tỏa ngày 20/7, Bắc Kinh tìm bảo đảm riêng cho tàu dầu Trung Quốc. Ít nhất bốn tàu chở dầu Saudi Arabia sang Trung Quốc sau đó vượt Bab el-Mandeb, trong lúc tàu khác đổi hướng vì lo an ninh.
Hệ quả tài chính ngày càng rõ. Reuters đưa tin tháng Chín rằng phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh cho tàu dầu có liên hệ Saudi Arabia ghé Yanbu đã lên khoảng 3% giá trị tàu, so với khoảng 0,2–0,3% đối với tàu không có liên hệ Saudi Arabia.
Theo Davis, danh tính chính trị đã trở thành một phần chi phí đi lại trên Biển Đỏ, tạo lợi thế cho quốc gia có hoạt động vận tải được bảo vệ.
Bắc Kinh có thể tác động đến tập hợp mục tiêu
Nền tảng quan hệ này có trước cuộc khủng hoảng hiện nay. Tháng 3/2025, Bộ Tài chính Mỹ cho biết lãnh đạo cấp cao Houthi Mohamed Ali al-Houthi liên lạc với quan chức Nga và Trung Quốc, nhằm bảo đảm lực lượng Houthi không đánh tàu Nga hoặc Trung Quốc đi qua Biển Đỏ.
Davis diễn giải đây là điều vượt quá tiếp xúc ngoại giao thông thường: theo ông, quan chức Trung Quốc có khả năng tác động trực tiếp đến ưu tiên chọn mục tiêu và danh sách không tấn công của Houthi.
Phương pháp nhắm mục tiêu của Houthi khiến những kênh tiếp xúc ấy có giá trị. Cơ quan Hàng hải Mỹ, MARAD, cảnh báo tàu có liên hệ Mỹ, Anh, Israel hoặc Saudi Arabia — thậm chí tàu thuộc đội tàu từng ghé cảng Saudi Arabia — đối mặt rủi ro cao. Theo MARAD được bài nguồn dẫn, Houthi sử dụng hệ thống nhận dạng tự động AIS, thiết bị bay không người lái, tàu nhỏ và những tín hiệu điện tử khác để tìm, chọn tàu thương mại làm mục tiêu.
Vì thế, theo lập luận của tác giả, Bắc Kinh không cần chỉ huy một kíp tên lửa Houthi để làm thay đổi môi trường rủi ro. Kênh chính trị giúp loại tàu có liên hệ Trung Quốc khỏi diện bị xem xét có thể định hình tập hợp mục tiêu thực tế ngay trước lúc vũ khí khai hỏa.
Mặt còn lại của việc nhắm mục tiêu
Mối lo tăng thêm khi tính đến năng lực tình báo Trung Quốc. Bài viết dẫn Ủy ban Đánh giá Kinh tế và An ninh Mỹ–Trung, theo đó Bộ Ngoại giao Mỹ xác định công ty Chang Guang Satellite Technology của Trung Quốc cung cấp ảnh được Houthi dùng để nhắm vào chiến hạm Mỹ và tàu quốc tế.
Việc sử dụng ảnh Trung Quốc không bất ngờ: Bộ Tài chính Mỹ đã trừng phạt Chang Guang năm 2023 vì cung cấp ảnh độ phân giải cao hỗ trợ hoạt động của Nga tại Ukraine.
Davis cho rằng sự kết hợp ấy đáng lo: trong lúc quan chức Trung Quốc trao đổi về những tàu Trung Quốc cần được tránh đánh, một công ty ảnh vệ tinh thương mại Trung Quốc lại giúp tăng khả năng Houthi nhận diện và ưu tiên mục tiêu hàng hải.
Ưu tiên không có nghĩa là miễn nhiễm
Được tiếp cận ưu tiên không đồng nghĩa được bảo vệ chắc chắn. Houthi vẫn có mục tiêu chính trị, quân sự riêng. Bắc Kinh chưa công khai thừa nhận một thỏa thuận chính thức bảo đảm tàu Trung Quốc không bị tấn công.
Bộ Ngoại giao Trung Quốc tiếp tục công khai kêu gọi hàng hải an toàn và giảm căng thẳng khu vực, đồng thời không xác nhận những thu xếp được truyền thông đưa tin. Theo Davis, điều này cho phép Trung Quốc thể hiện hình ảnh ủng hộ ổn định, hạ nhiệt, trong khi hạn chế mức tiếp xúc của chính mình với mối đe dọa thực tế.
Để bên khác gánh chi phí
Mỹ và các đồng minh dùng chiến hạm, năng lực giám sát và nhân lực để giữ tuyến đường phục vụ thương mại toàn cầu. Trung Quốc hưởng lợi từ cấu trúc an ninh ấy, đồng thời duy trì quan hệ chính trị với những bên mà các chính phủ phương Tây thường cô lập.
Tác giả cho rằng cách hành xử này không mới: Trung Quốc từng triển khai những dự án khai mỏ ở Afghanistan, hưởng lợi từ việc Mỹ góp phần ổn định tình hình, chấp nhận ít rủi ro nhưng có lợi ích kinh tế đáng kể.
Khi những bên ấy đe dọa vận tải, Bắc Kinh có những kênh mà đối thủ có thể thiếu. Bộ Tài chính Mỹ nói quan chức Trung Quốc đã dùng quan hệ ấy để bảo vệ tàu Trung Quốc; Reuters lại đưa tin họ thu xếp từng tàu với Houthi.
Kết quả, theo Davis, là sự bất đối xứng: phương Tây chịu phần lớn chi phí bảo vệ không gian hàng hải chung, trong khi tàu Trung Quốc có thể được thêm một lớp bảo vệ chính trị.
Ông cho rằng mô hình này đáng lo về chiến lược vì Bắc Kinh không phải làm cho Bab el-Mandeb an toàn nói chung. Theo nhận định của ông, tình trạng bất ổn kéo dài còn có thể phù hợp lợi ích Trung Quốc nếu hoạt động thương mại của nước này an toàn hơn những bên khác.
Một khi khả năng tiếp cận chính trị bắt đầu quyết định ai gánh rủi ro, chính sự tiếp cận ưu tiên có thể trở thành một vũ khí cạnh tranh.
Theo Charles Davis, The Epoch Times, ngày 20/10/2026. Quan điểm trong bài là của tác giả, không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.