Đại Kỷ Nguyên

Bình luận: Canada cần hành động từ bằng chứng về cách dạy trẻ đọc

Ảnh minh hoạ cô giáo hướng dẫn hai học sinh đọc bên sách tranh và các thẻ màu trong lớp học

Ảnh minh hoạ

Ảnh minh hoạ cô giáo hướng dẫn hai học sinh đọc bên sách tranh và các thẻ màu trong lớp học
Ảnh minh hoạ

Bình luận — David W. Livingstone cho rằng Canada đã có bằng chứng về cách dạy đọc hiệu quả, nhưng cần quyết tâm thực hiện cải cách trong chương trình và đào tạo giáo viên.

Tác giả: David W. Livingstone. Bản dịch bài bình luận đăng trên The Epoch Times ngày 19/11/2026. Các nhận định dưới đây là quan điểm của tác giả, không phải kết luận của một bản tin. Phần I của loạt bài.

Tùy từng tỉnh bang, từ 20% đến 56% học sinh Canada chưa đạt mức đọc thành thạo khi học lớp 4. Những trẻ chưa học được cách đọc vào cuối lớp 3 hiếm khi bắt kịp. Kết quả mới nhất của Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) cũng cho thấy học sinh lớp 10 ngày nay chậm hơn các bạn cùng lứa cách đây 25 năm từ hai đến ba năm học — mức chênh lệch cũng tùy tỉnh bang.

Những khoảng cách ấy không phải điều tất yếu. Theo một nghiên cứu mới của Aristotle Foundation for Public Policy, chúng phản ánh những lựa chọn trong cách dạy đọc.

Hệ thống giáo dục Canada có xu hướng ưa chuộng phương pháp “balanced literacy”, thường được gọi là dạy đọc viết cân bằng. Cách tiếp cận này thường dựa vào các chiến lược dùng dấu hiệu gợi ý: trẻ được khuyến khích đoán từ chưa biết qua tranh, ngữ cảnh hoặc chữ cái đầu, thay vì giải mã từ. Tuy nhiên, khoa học nhận thức không ủng hộ những cách tiếp cận dựa vào việc đoán từ qua gợi ý và tự khám phá như vậy.

Kết quả là quá ít trẻ học được cách đọc.

Giải pháp không phải điều bí ẩn. Báo cáo Right to Read năm 2022 của Ủy ban Nhân quyền Ontario nêu rằng nhiều thập niên nghiên cứu liên ngành cho thấy cách tốt nhất để dạy mọi học sinh đọc từ là hướng dẫn trực tiếp, tường minh và có hệ thống về những kỹ năng nền tảng để đọc từ.

Dạy đọc có cấu trúc gồm những gì?

Hãy diễn giải nghiên cứu bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Việc đọc không chỉ phụ thuộc vào khả năng đánh vần, phát âm từ. Học sinh cần vốn từ và kiến thức nền để hiểu điều mình đọc. Như nhà giáo dục E.D. Hirsch đã lập luận, người đọc dựa vào vốn hiểu biết chung về văn hóa và các lĩnh vực để nắm được ý nghĩa văn bản, kể cả những điều được hàm ý chứ không nói thẳng. Nghiên cứu cho thấy một học sinh có kỹ năng đọc hạn chế nhưng biết nhiều về một chủ đề có thể hiểu văn bản tốt hơn một người đọc giỏi hơn nhưng biết ít về chủ đề ấy.

Nói cách khác, một chương trình học giàu kiến thức hỗ trợ năng lực đọc viết.

Học sinh còn cần được dạy nhận thức âm vị — khả năng nhận biết và thao tác với các âm trong lời nói — cùng nhận thức hình thái học, tức hiểu những thành phần cấu tạo từ như gốc từ, tiền tố và hậu tố. Các em cũng cần nhận thức cú pháp: hiểu cách các cấu trúc ngữ pháp định hình ý nghĩa.

Kết hợp với phương pháp dạy mối quan hệ giữa chữ và âm, những yếu tố này tạo thành cách tiếp cận được gọi là “structured literacy”, tức dạy đọc viết có cấu trúc.

Bằng chứng nghiêng về cách tiếp cận này. Tóm lại, nó đòi hỏi việc dạy giải mã từ, nhận thức âm vị và hình thái học một cách có hệ thống, tường minh; một chương trình giàu kiến thức; cùng việc dạy cả viết và ngôn ngữ nói. Nó cũng cần đánh giá thường xuyên để giáo viên nhận ra học sinh gặp khó khăn và hỗ trợ thêm. Can thiệp sớm là thiết yếu.

Kết hợp lại, cách tiếp cận ấy có lợi cho mọi học sinh và đặc biệt quan trọng với trẻ mắc chứng khó đọc hoặc có những khó khăn khác về đọc.

Vì sao cải cách vẫn chậm?

Cuộc điều tra Right to Read xác định có sự kháng cự ăn sâu trong bộ máy giáo dục. Tại Ontario, các nghiệp đoàn giáo viên phản đối việc sàng lọc bắt buộc năng lực đọc sớm với lý do điều đó can thiệp vào phán đoán chuyên môn. Tại British Columbia, liên đoàn giáo viên lập luận rằng giáo viên nên được quyết định cách dạy đọc viết trong lớp của mình. Tuy nhiên, cuộc điều tra Right to Read nhận thấy nhiều giáo viên Ontario chưa được học các phương pháp dạy đọc dựa trên bằng chứng, bởi các khoa sư phạm đã không cung cấp chương trình đào tạo đó.

Năm 2024, Giám đốc điều hành Dyslexia Canada Alicia Smith nói với The Tyee rằng trở ngại nằm trong các trường đại học và, ở một mức độ nhất định, ở đội ngũ quan chức Bộ Giáo dục. Chúng tôi đồng tình với nhận định ấy.

Vấn đề vẫn tồn tại trên toàn quốc. Đánh giá của Dyslexia Canada về các tỉnh bang cho biết chỉ bốn nơi — Alberta, New Brunswick, Nova Scotia và Ontario — đã loại bỏ các chiến lược đoán từ qua gợi ý của phương pháp balanced literacy khỏi chương trình và hướng dẫn giảng dạy. Ngay cả những tỉnh bang này cũng chưa cập nhật yêu cầu cấp phép hành nghề để bảo đảm giáo viên mới thành thạo phương pháp dạy đọc viết có cấu trúc. Chưa tỉnh bang nào bắt buộc thực hiện các biện pháp can thiệp đọc dựa trên bằng chứng.

Câu hỏi không còn là liệu chúng ta có biết cách dạy trẻ đọc hay không.

Canada không thiếu nghiên cứu, khuyến nghị hay những ví dụ thực hành thành công. Điều còn thiếu là quyết tâm hành động của các thiết chế. Các tỉnh bang phải yêu cầu việc dạy đọc dựa trên bằng chứng, bảo đảm các chương trình đào tạo giáo viên giảng dạy khoa học về đọc, xây dựng chương trình giàu kiến thức, đồng thời triển khai sàng lọc phổ quát và can thiệp sớm hiệu quả.

Trẻ em Canada không thể chờ thêm một thế hệ nữa trong tình trạng giáo dục không hành động.

David W. Livingstone, tiến sĩ, là nghiên cứu viên cao cấp của Aristotle Foundation for Public Policy, giáo sư đã nghỉ hưu về nghiên cứu khai phóng và nghiên cứu chính trị, đồng thời là cộng tác viên nghiên cứu danh dự tại Vancouver Island University. Quan điểm trong bài là của tác giả và không nhất thiết phản ánh quan điểm của The Epoch Times.

Nguồn: David Livingstone, The Epoch Times.

Exit mobile version