Cựu Thống đốc Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc Chu Tiểu Xuyên cho rằng cần nghiên cứu và chuẩn bị phương án ứng phó với khả năng đầu tư trí tuệ nhân tạo (AI) thất bại, từ đó gây bất ổn tài chính.
Theo bài tổng hợp của phóng viên Nhậm Nghĩa trên Epoch Times ngày 21/10, những năm gần đây Trung Quốc đã đưa lượng vốn lớn vào AI. Truyền thông Trung Quốc ngày 21/10 dẫn phát biểu của ông Chu tại hội nghị thường niên Bến Thượng Hải 2026 một ngày trước đó: Khi một lượng tiền khổng lồ chảy vào AI và hạ tầng liên quan, sự thất bại của một phần khoản đầu tư có thể gây bất ổn tài chính rồi trở thành khủng hoảng. Khi ấy có thể cần hành động quy mô lớn để hỗ trợ nền kinh tế và giải cứu một số tổ chức tài chính.
Ông Chu nói hiện có một số hướng đi lớn giúp ứng dụng AI và nâng năng suất, nhưng điều đó cũng đồng nghĩa với rủi ro. Rất nhiều khoản đầu tư đang đổ vào xây dựng trung tâm dữ liệu, trong khi mức độ phụ thuộc của các mô hình AI lớn và ứng dụng tương lai vào năng lực tính toán của những trung tâm này vẫn là một câu hỏi.
Epoch Times dẫn các thông tin công khai cho biết kế hoạch xây dựng mạng lưới năng lực tính toán trong giai đoạn 2026–2030 của Trung Quốc dự kiến bổ sung 4.000 tỷ nhân dân tệ đầu tư trực tiếp. Tuy nhiên, theo những thông tin mà bài báo dẫn lại, tỷ lệ sử dụng GPU trung bình ở các trung tâm tính toán AI đã hoạt động trên toàn quốc chưa đến 30%; tỷ lệ sử dụng tại các trung tâm tính toán đa dụng phục vụ doanh nghiệp chỉ khoảng 10–15%. Người trong ngành nhận định một trung tâm tính toán AI có chi phí vận hành 30 triệu nhân dân tệ mỗi năm nhưng tỷ lệ sử dụng dưới 30% là một nguồn rủi ro tín dụng tiềm tàng.
Làn sóng đầu tư AI hiện nay đang được hệ thống vốn nhà nước thúc đẩy. Gần đây, giai đoạn một của Quỹ đầu tư cổ phần khoa học công nghệ an sinh xã hội Thiểm Tây, quy mô 10 tỷ nhân dân tệ, được thành lập để đầu tư vào công nghệ cốt lõi và AI. Các bên tham gia gồm BOC Assets, Trường An Hối Thông và Tây An Cao Tân Kim Khống, cùng những đơn vị vốn nhà nước địa phương.
Sách trắng ngành đầu tư mạo hiểm năm 2026 của Phố Đông, Thượng Hải cho thấy AI dẫn đầu về huy động vốn. Đồng thời, Quỹ Tương lai AI của Đại học Giao thông Thượng Hải và Tập đoàn Dữ liệu Vô Tích, những tổ chức có nền tảng vốn nhà nước, đã cùng đầu tư hàng trăm triệu nhân dân tệ vào doanh nghiệp trí tuệ hiện thân Qiongche Intelligence.
Các phân tích của tổ chức và chuyên gia mà Epoch Times dẫn nêu nhiều rủi ro trong cơn sốt này: Ngoài mức sử dụng năng lực tính toán được ông Chu nhắc đến, còn có việc chính quyền địa phương thiếu chuyên môn nhưng can thiệp vào hoạt động chuyên môn, sự phân hóa kinh tế sâu hơn và thiếu nước.
Một bài trước đó của BBC nhận định, nhìn từ phía doanh nghiệp, vốn chính phủ vừa nâng đỡ vừa làm thay đổi thị trường. Khi trở thành cổ đông, chính quyền địa phương có được không chỉ cổ phần mà cả ảnh hưởng đối với quyết định của doanh nghiệp. Người khởi nghiệp phải cân nhắc giữa việc nhận tiền để tồn tại và giữ quyền lựa chọn của mình.
Bài BBC cũng cho rằng không dễ để chính quyền địa phương tăng thu ngân sách nhờ đầu tư AI. Phó giáo sư kinh tế Trang Thái Lượng của Đại học Trung văn Hong Kong nhận định, trong bối cảnh nguồn thu từ đất giảm nhanh, nguồn thu từ đầu tư cổ phần khó giải quyết nhu cầu cấp bách. Bán quyền sử dụng đất mang lại khoản thu ngay trong năm, trong khi đầu tư cổ phần thường kéo dài 7–10 năm, ban đầu chỉ có chi ra mà chưa có thu về. Lợi nhuận phụ thuộc vào việc doanh nghiệp chào bán cổ phiếu lần đầu ra công chúng hoặc thoái vốn thông qua sáp nhập, mua lại.
Trong một báo cáo nghiên cứu, Citibank cho biết làn sóng sản xuất do AI thúc đẩy tiếp tục mở rộng, nhưng nhu cầu tiêu dùng trong nước ngày càng yếu. Sự phân hóa giữa hai xu hướng rõ nét hơn, tạo ra những tín hiệu trái chiều của kinh tế Trung Quốc.
Ngày 13/10, cây bút bình luận James Gorrie của Epoch Times tiếng Anh nêu một rủi ro khác: AI cần lượng nước lớn. Theo bài viết của ông, các địa phương đang đua xây trung tâm dữ liệu, nhưng 72% trung tâm dữ liệu của Trung Quốc nằm ở những vùng thiếu nước nghiêm trọng. Ông đặt câu hỏi liệu Trung Quốc có thể mở rộng hạ tầng AI mà không làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nước hiện có hay không.
Đây là nhận định của tác giả bài bình luận: Nước có thể trở thành một trong những giới hạn quan trọng nhất đối với sự mở rộng AI ở Trung Quốc trong thập niên 2030, bởi nguồn nước ngọt không thể được sản xuất hàng loạt để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của AI, công nghiệp, nông nghiệp và dân sinh.
Ngoài ra, Rystad Energy dự báo điện năng tiêu thụ tại các trung tâm dữ liệu Trung Quốc sẽ tăng khoảng 19% mỗi năm trong giai đoạn 2025–2030.
Theo Nhậm Nghĩa, Epoch Times.