Trong bối cảnh thị trường việc làm khó khăn, ngày càng nhiều người trẻ Trung Quốc được gọi bằng thuật ngữ “lạn vĩ oa” — ví với một công trình dang dở sau nhiều năm học hành. Cùng lúc, tranh luận nổi lên quanh một dạng dựa dẫm cha mẹ ít dễ nhận thấy hơn: người con vẫn đi làm, thậm chí có thu nhập tương đối tốt, nhưng chuyển một phần đáng kể chi phí và việc chăm sóc gia đình sang cha mẹ.
Trong bản tin ngày 17/10, Epoch Times mô tả những tranh luận này qua các trường hợp được báo chí và mạng xã hội Trung Quốc đề cập, cùng số liệu việc làm và ý kiến chuyên gia.
Một khoản chi tiêu gây tranh luận
Theo Tân Hồ Nam, nền tảng truyền thông mới của Hồ Nam Nhật báo, bảng chi tiêu cả năm của một cô gái thất nghiệp ở Vân Nam gần đây gây chú ý. Cô cho biết chỉ chi 2.858 nhân dân tệ trong một năm, bình quân chưa tới 8 nhân dân tệ mỗi ngày, ở và ăn cùng cha mẹ, không xin cha mẹ tiền.
Những người chỉ trích cho rằng cha mẹ vẫn trả tiền nhà, điện nước và ba bữa ăn; mỗi khoản cô tiết kiệm được đồng nghĩa chuyển chi phí sinh hoạt sang cha mẹ. Họ gọi đó là hình thức dựa dẫm cha mẹ kiểu mới. Một số người khác phản biện rằng cô không xin tiền, gia đình chỉ thêm một người ăn cơm nên không nên coi là ăn bám.
Những người ủng hộ cho rằng tình trạng dựa dẫm thực sự là dùng hết tiền tiết kiệm cả đời của cha mẹ để trả trước tiền mua nhà rồi tiếp tục nhờ họ hỗ trợ khoản vay, hoặc đã kết hôn, sinh con mà vẫn để cha mẹ phục vụ đủ ba bữa. Theo họ, cô gái thất nghiệp chỉ chi 2.858 nhân dân tệ và không xin tiền gia đình không nên bị đánh đồng. Nhiều cơ quan truyền thông Trung Quốc đã đăng lại video liên quan.
Trên mạng xã hội, ý kiến cũng rất khác nhau. Có người nói nếu cha mẹ cảm thấy lo âu và mệt mỏi tinh thần thì nên điều chỉnh tâm lý; có người cho rằng nên tôn trọng lựa chọn cá nhân miễn không trộm cắp, cướp giật hay tiêu tốn nguồn lực công. Người khác đặt câu hỏi vì sao có thể không đi làm mà vẫn có tiền, hoặc bình luận rằng vấn đề phản ánh khó khăn trong việc thu bảo hiểm xã hội, nhu cầu chăm sóc cha mẹ và tạo thu nhập cho quốc gia.
Một số người kể rằng khi về nước, họ thấy nhiều thanh niên khó tìm việc, kể cả người có việc thì cha mẹ cũng thấy mức lương quá thấp. Theo những ý kiến này, việc dựa vào cha mẹ là chuyện của cả hai phía. Một bình luận dùng hình ảnh nhìn người cao tuổi nhảy ở quảng trường như đang thấy “lương hưu của mình”, trong khi cha mẹ bản thân lại không ở đó. Người khác cho rằng tình cảnh hiện tại xuất phát từ việc người trẻ không nhìn thấy hy vọng, chứ không đơn thuần vì thiếu chí tiến thủ.
Một người làm nội dung trên mạng nhận xét lựa chọn ở nhà có thể chỉ là tạm thời, không nhất thiết do lười biếng hay trốn tránh. Đằng sau đó có thể là những hồ sơ xin việc không nhận được phản hồi, cuộc phỏng vấn kết thúc bằng lời hẹn rồi bặt tin, việc đột ngột bị sa thải, hoặc liên tiếp gặp trở ngại sau nhiều lần đổi việc.
Những hình thức dựa dẫm ít rõ ràng hơn
Một người dùng Weibo phân biệt: hình thức truyền thống là không đi làm, ăn ở tại nhà và trực tiếp để cha mẹ nuôi; hình thức mới có thể không ở nhà cả ngày, không trực tiếp xin tiền, bề ngoài vẫn ổn định nhưng âm thầm tiêu dùng tiền bạc, thời gian và sức lực của cha mẹ. Theo cách phân loại của người này, nhiều người trong nhóm sau vẫn có việc, thậm chí thu nhập không thấp.
Thứ nhất là giao toàn bộ việc nuôi con cho ông bà: vợ chồng đi làm, còn chăm sóc hằng ngày, đưa đón và đưa trẻ đi khám đều do người già đảm nhận. Việc thường xuyên ăn tại nhà cha mẹ cũng khiến họ gánh thêm việc nhà và hao tổn thể lực, tinh thần.
Thứ hai là nhờ cha mẹ hỗ trợ mua nhà: cha mẹ dùng tiền dưỡng già trả khoản đầu tiên hoặc phụ tiền trả nợ, làm cạn nguồn dự phòng cho tuổi già.
Thứ ba là kéo dài thời gian ôn thi: lấy lý do thi cao học, thi công chức hoặc chuẩn bị các kỳ thi để không làm việc trong thời gian dài; ăn ở nhờ cha mẹ nhiều năm mà không có kế hoạch hay thời hạn dừng lại.
Thứ tư là mô hình “con cái toàn thời gian”: một số người về sống cùng và chăm sóc cha mẹ để đổi lấy khoản hỗ trợ của gia đình. Có người coi đây là báo hiếu có thù lao, người khác lại xếp vào dạng dựa dẫm mới; cách nhìn này còn nhiều tranh cãi.
Một người viết trên mạng cho rằng cả xã hội đang dựa vào thế hệ trước và độ tuổi để thanh niên thật sự độc lập kinh tế sẽ ngày càng muộn. Theo người này, chỉ cần lương đủ lo ăn, mặc, ở, đi lại, thỉnh thoảng gặp bạn bè và duy trì một sở thích đã là điều đáng kể. Hơn mười năm trước, sinh viên tốt nghiệp có thể đạt mức đó ở tuổi 22–23, nhưng hiện nay việc vừa ra trường đã tự lập như vậy rất khó.
Áp lực việc làm và thuật ngữ “lạn vĩ oa”
Theo số liệu Bộ Giáo dục Trung Quốc được Epoch Times dẫn lại, số sinh viên tốt nghiệp các trường đại học, cao đẳng thông thường khóa 2026 dự kiến đạt 12,7 triệu người, tăng khoảng 480.000 so với khóa 2025 và lập kỷ lục mới. Nếu tính cả người chưa có việc từ các khóa trước và du học sinh trở về, số người tìm việc còn lớn hơn.
Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên Trung Quốc tháng 8 tăng lên 18,9%, mức cao nhất trong một năm, theo bản tin.
Ông Từ Chân (徐真), một người có kinh nghiệm lâu năm trên thị trường vốn Trung Quốc, trước đó nói với Epoch Times rằng sau khi cách tính được điều chỉnh, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên chỉ bao quát lực lượng lao động ở thành thị đang chủ động tìm việc. Ông nhận xét người thiếu việc làm, làm việc lương thấp hoặc không có bảo đảm vẫn được tính là có việc; nhiều người ngừng cố gắng tìm việc, sống nhờ cha mẹ hoặc tiếp tục học cao học không được tính vào nhóm thất nghiệp, trong khi thất nghiệp ẩn ở nông thôn cũng không nằm trong thống kê. Theo đánh giá của ông, những yếu tố này khiến số liệu chính thức thể hiện tình hình tốt hơn thực tế.
Thị trường việc làm khắc nghiệt khiến nhiều người trẻ bi quan về tương lai. Họ đứng trước lựa chọn chấp nhận lương thấp, sống nhờ cha mẹ hoặc không đi làm.
“Lạn vĩ oa” là thuật ngữ xuất hiện trên mạng Trung Quốc những năm gần đây, phỏng theo “lạn vĩ lâu”, tức công trình bất động sản bỏ dở. Từ này nói về những thanh niên đã học nhiều năm, được cha mẹ đầu tư nhiều nguồn lực nhưng sau tốt nghiệp lại thất nghiệp, phải dựa vào cha mẹ hoặc làm công việc lương thấp, khiến cuộc sống như bị đình lại.
Ngày 5/10, bài viết có tên “Ở Thượng Hải, ngày càng nhiều người trẻ dang dở” trên một tài khoản công chúng đã nhận được sự đồng cảm của thanh niên thành thị. Bài viết kể về Tiểu Nam, sinh năm 1992, từng làm tại ByteDance. Trước đây cô thường tính xem phải dành dụm bao nhiêu để đủ tiền trả trước mua nhà, khẳng định sẽ kết hôn và sinh con trước 30 tuổi. Hiện nay, mang chiếc túi vải đã giặt bạc màu và gọi hai chai bia lạnh, cô cười nói cuộc đời mình đã “dang dở”: tiền trả trước mất trong các khoản đầu tư, nghỉ việc gần nửa năm và mỗi ngày trồng hoa ở nhà.
Những năm gần đây cũng có người trẻ chia sẻ cuộc sống “nghỉ hưu” ở nông thôn. Họ cho biết mình bị sa thải, đã nghỉ việc hoặc chưa từng có việc; những người tự gọi mình là “người nghỉ hưu” này đang nghỉ dài hạn hoặc thất nghiệp.
Chuyên gia về Trung Quốc Lý Lâm Nhất (李林一) nhận định phản ứng của người trẻ trước khó khăn hiện nay thiên về bất lực hơn là giận dữ. Nhiều cha mẹ vẫn hỗ trợ kinh tế và chia sẻ chi phí sinh hoạt với con, qua đó tạm thời giảm một phần áp lực. Tuy nhiên, theo ông, sự thất vọng và mất niềm tin ngày càng sâu có thể tạo ra rủi ro xã hội lớn hơn; nếu tích tụ thành bất mãn tập thể, nó có thể trở thành bất ổn gây thách thức lớn hơn đối với chính quyền ĐCSTQ.
Theo Epoch Times — tác giả Đường Binh (唐兵), tổng hợp.