Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer ngày 2/11 cho biết Washington sẽ đình chỉ Nam Phi và Rwanda khỏi chương trình thương mại miễn thuế dành cho châu Phi hạ Sahara, viện dẫn các vấn đề về rào cản thương mại, tham nhũng, quản trị và nhân quyền.
Theo ông Greer, Tổng thống Donald Trump xác định chính phủ hai nước đang thực hiện những hoạt động không phù hợp với điều kiện tham gia Đạo luật Tăng trưởng và Cơ hội châu Phi (AGOA). Ông cũng nêu quan ngại về các mối đe dọa đối với lợi ích an ninh quốc gia và chính sách đối ngoại của Mỹ tại hai nước.
Chính quyền Mỹ cho biết họ đặc biệt quan ngại về các rào cản của Nam Phi đối với thương mại và đầu tư Mỹ, cùng vấn đề tham nhũng. Với Rwanda, Washington nêu các vấn đề về pháp quyền, đa nguyên chính trị, quyền của người lao động được quốc tế công nhận và nhân quyền.
Thông báo của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) cho biết Tổng thống Trump đã thông báo với Quốc hội và chính phủ hai nước về ý định chấm dứt tư cách tham gia của họ từ ngày 1/1/2027. Như vậy, đây là thay đổi được thông báo cho thời điểm tương lai, chưa có hiệu lực ngay trong tháng 11.
Điều kiện tham gia chương trình AGOA
Được ban hành năm 2000, AGOA cho phép những quốc gia đủ điều kiện ở châu Phi hạ Sahara đưa hàng nghìn mặt hàng vào thị trường Mỹ mà không phải chịu thuế nhập khẩu.
USTR cho biết các nước tham gia phải đáp ứng những yêu cầu nghiêm ngặt, trong đó có xây dựng hoặc liên tục đạt tiến bộ trong việc xây dựng nền kinh tế thị trường, pháp quyền, đa nguyên chính trị và quyền được hưởng thủ tục tố tụng công bằng.
Các điều kiện còn bao gồm xóa bỏ rào cản đối với thương mại và đầu tư Mỹ, thực hiện chính sách giảm nghèo, chống tham nhũng và bảo vệ nhân quyền.
Theo tài liệu thông tin năm 2023 của USTR được The Epoch Times dẫn lại, Nam Phi là nhà cung cấp hàng hóa lớn nhất theo AGOA, với kim ngạch 3,6 tỷ USD. Các mặt hàng chủ yếu gồm xe và linh kiện, trái cây, kim loại quý và hóa chất.
Phản ứng từ Nam Phi và tranh luận tại Mỹ
Chính quyền Trump đã thực hiện một loạt biện pháp đối với Nam Phi, đồng thời cáo buộc chính phủ nước này bức hại người Nam Phi da trắng.
Ngày 7/2/2025, ông Trump ký sắc lệnh đình chỉ toàn bộ viện trợ nước ngoài của Mỹ cho Nam Phi. Sắc lệnh còn nêu việc thúc đẩy tái định cư cho người Afrikaner mà chính quyền Mỹ cho là đang chạy trốn sự phân biệt đối xử dựa trên chủng tộc được chính phủ hậu thuẫn, bao gồm tịch thu tài sản mang tính phân biệt chủng tộc.
Ngày 12/5, gần 60 người Nam Phi da trắng đến Mỹ, trở thành nhóm đầu tiên được cấp quy chế tị nạn trong chương trình tái định cư của tổng thống.
Trong bài đăng ngày 3/11 trên mạng xã hội X, Đại sứ Mỹ tại Nam Phi L. Brent Bozell III bày tỏ tiếc nuối rằng các chính sách của Nam Phi đã dẫn tới việc chấm dứt AGOA đối với nước này. Ông cho rằng đây là kết quả có thể dự đoán và phòng tránh, xuất phát từ việc chính phủ Nam Phi bác bỏ những quan ngại mà Washington nêu ra.
Ông Bozell nói vẫn hy vọng hai bên tìm được hướng giải quyết những vấn đề lớn hơn trong quan hệ song phương, đồng thời yêu cầu chính phủ Nam Phi nhận thức mức độ nghiêm trọng của tình hình.
Bộ Thương mại Nam Phi ngày 2/11 cho biết nước này sẽ tiếp tục đẩy nhanh đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Bộ khẳng định AGOA vẫn quan trọng, nhưng không phải toàn bộ quan hệ kinh tế giữa Nam Phi và Mỹ.
Hạ nghị sĩ Richard Neal, thành viên cấp cao nhất của đảng Dân chủ tại Ủy ban Tài chính và Thuế vụ Hạ viện, chỉ trích quyết định. Ông cho rằng chính quyền Trump đang tước đi những tiến bộ và cơ hội của Nam Phi dựa trên điều mà ông mô tả là sự ám ảnh đã bị bác bỏ đối với các nỗ lực chống phân biệt chủng tộc apartheid. Ông nhận định đây là quyết định thương mại xuất phát từ bất bình, đi ngược lại chính sách có trách nhiệm.
Trường hợp Rwanda
Quy mô thương mại của Rwanda nhỏ hơn nhiều so với Nam Phi. Ưu đãi may mặc của Rwanda theo AGOA từng bị hạn chế từ tháng 7/2018, trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, sau khi Rwanda tăng thuế đối với quần áo đã qua sử dụng nhập khẩu.
Ngày 28/10, Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ áp đặt trừng phạt đối với Bộ Quốc phòng Rwanda và Zigama Credit and Savings Society, một tổ chức tài chính của Rwanda. Theo cơ quan Mỹ, các đơn vị này đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ Rwanda giúp đỡ phong trào M23 và nhánh chính trị Liên minh Sông Congo.
M23 là nhóm vũ trang bị Mỹ và Liên Hợp Quốc đưa vào diện trừng phạt, đã chiếm giữ trái phép lãnh thổ ở miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo.
OFAC cáo buộc, với sự hỗ trợ từ bộ máy an ninh Rwanda, M23 đã chiếm các trung tâm dân cư và khu vực khai khoáng quan trọng tại miền đông Congo; thực hiện các hành vi vi phạm nhân quyền, bóc lột và cưỡng bức lao động đối với thường dân, đồng thời góp phần gây ra cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng với tình trạng di dời quy mô lớn.
Rwanda bác bỏ việc hậu thuẫn M23. The Epoch Times cho biết đã liên hệ chính phủ Rwanda để đề nghị bình luận.
Theo bài viết của Owen Evans, The Epoch Times; Reuters, Emel Akan và Ryan Morgan đóng góp. Nguồn: The Epoch Times. Đối chiếu thông báo ngày 2/11 của USTR.