Theo The Epoch Times, nhà chức trách Trung Quốc tiếp tục siết kiểm soát Internet trong năm nay, với nhiều nơi xuất hiện trường hợp người dùng bị phạt vì vượt tường lửa. Một họa sĩ Hong Kong gần đây kể rằng ông từng tới Trung Quốc đại lục để giúp một người bạn bị giữ vì sử dụng VPN. Theo lời ông, sau khi ông nhiều lần giải thích cách hiểu pháp lý về VPN và nhấn mạnh tính tuân thủ của việc sử dụng công cụ này, cảnh sát địa phương cuối cùng đã thả người.
Sử dụng VPN khác với tự thiết lập đường truyền
Họa sĩ Hong Kong Hoàng Lý Áo, tên thật là Hoàng Hưng Hoa, gần đây ghi hình một video kể lại rằng vào ngày xảy ra sự việc, ông đến một đồn công an ở Thâm Quyến lúc 14 giờ để hỗ trợ một người bạn. Theo ông, người này bị giữ liên quan đến việc vượt tường lửa và tham gia hoạt động của công ty.
“Sau khi tôi nhiều lần nhấn mạnh cách xác định VPN về mặt pháp lý, lãnh đạo đồn công an đành phải thả người”, ông nói.
Theo truyền thông đại lục được The Epoch Times dẫn lại, Hoàng Lý Áo sinh tại Trung Quốc đại lục, yêu hội họa từ nhỏ. Năm 1988, ông sang Anh du học; năm 1993 chuyển đến Hong Kong, sau đó thành lập doanh nghiệp tại Thâm Quyến.
Ông cho rằng việc cá nhân dùng phần mềm VPN để vượt tường lửa là hợp pháp, nhưng từ lâu hành vi ấy lại bị xử phạt như một vi phạm, nhẹ thì phạt tiền, nặng hơn thì tạm giữ. Ông muốn dùng video để giải thích với người dùng Internet ở đại lục cách mình hiểu bản chất pháp lý của việc vượt tường lửa, đồng thời chất vấn liệu các hình thức xử phạt hành chính có đủ căn cứ pháp luật hay không.
Chất vấn cách hiểu về VPN
Hoàng Lý Áo trước hết viện dẫn Điều 6 của Quy định tạm thời về quản lý kết nối quốc tế của mạng thông tin máy tính Trung Quốc ban hành năm 1996. Ông nói cơ quan thực thi pháp luật thường lấy quy định “không được tự ý thiết lập hoặc sử dụng các kênh khác để kết nối quốc tế” làm căn cứ xử phạt người vượt tường lửa, đồng nhất việc dùng VPN với sử dụng “kênh khác”.
Ông phản bác rằng người dùng không tự kéo cáp; dữ liệu vẫn truyền qua kênh do mạng công cộng quốc gia cung cấp. Theo ông, cần làm rõ khái niệm “kênh cửa ngõ quốc tế” và “kênh khác”, thay vì chỉ dựa vào việc dùng VPN vượt tường lửa để kết luận vi phạm.
Ông tiếp tục viện dẫn Điều 3 của biện pháp thực hiện năm 1998, theo đó kênh cửa ngõ quốc tế là kênh vật lý được sử dụng để kết nối quốc tế. Ông giải thích các hạ tầng như cáp quang mặt đất, cáp quang biển và thông tin vệ tinh là kênh vật lý, trong khi VPN chỉ là công cụ công nghệ mạng. Khi dùng VPN, dữ liệu vẫn đi qua các đường truyền vật lý hợp pháp do nhà mạng trong nước xây dựng, tới máy chủ proxy ở nước ngoài. Từ đó, ông lập luận rằng chỉ riêng việc dùng VPN không đủ để xác định người dùng đã tự thiết lập hay sử dụng một kênh vật lý khác.
Trong video được chia sẻ trên mạng X ngày 17/10/2026, ông lấy ví dụ về Internet vệ tinh và tự kéo cáp biển để giải thích điều mà phía nhà chức trách gọi là “kênh bất hợp pháp”. Ông nói, chẳng hạn sử dụng Starlink của Elon Musk hoặc tự kéo một tuyến cáp biển từ nhà sang Mỹ mới là những tình huống thuộc khái niệm ấy theo cách hiểu của mình.
Ở nửa sau video, ông chuyển trọng tâm sang năng lực chuyên môn và cách hiểu pháp luật của cơ quan thực thi. Theo ông, việc một số cơ quan trực tiếp gắn sử dụng VPN với vi phạm quy định quản lý đường truyền quốc tế cho thấy có thể tồn tại sai lệch trong cách hiểu điều luật.
Ông tuyên bố rằng các vụ xử lý hành vi vượt tường lửa trước đây trên toàn quốc đều không có căn cứ pháp lý, mà xuất phát từ việc cơ quan xử lý hiểu sai quy định. Đây là nhận định của Hoàng Lý Áo được bài nguồn dẫn lại.
Ông còn cho rằng một số cơ quan không chỉ dựa vào cách hiểu ấy để xử phạt hành chính mà còn công bố vụ việc làm tài liệu phổ biến pháp luật. Theo ông, nếu quy định làm căn cứ thực thi chưa được hiểu chính xác thì cả việc xử phạt và hoạt động tuyên truyền liên quan đều cần được xem xét lại. Ông nói một bộ phận cơ quan xử lý vụ việc cần nâng cao hiểu biết pháp luật và kiến thức chuyên môn.
Luật sư phân tích việc cá nhân dùng VPN
The Epoch Times cho biết luật sư đại lục Phan Hách Tiên trước đó cũng đăng video phân tích việc cá nhân dùng VPN truy cập trang web ở nước ngoài, bắt đầu từ quy định về kênh kết nối quốc tế.
Trước câu hỏi vì sao vẫn nói vượt tường lửa không trái luật trong khi trên mạng có nhiều trường hợp bị phạt, ông cho rằng cần phân biệt hành vi mà quy định cấm với việc một cá nhân dùng VPN để vào website nước ngoài.
Theo cách giải thích của luật sư, quy định cấm tự thiết lập hay sử dụng kênh khác để kết nối quốc tế nhằm vào việc tự xây dựng kênh vật lý, như tự kéo đường dây ra nước ngoài hoặc kết nối vệ tinh. VPN chỉ tạo ra một kênh ảo được mã hóa, vẫn liên lạc qua hạ tầng vật lý của ba nhà mạng lớn trong nước. Vì vậy, ông nhấn mạnh rằng không thể chỉ căn cứ vào việc sử dụng VPN để kết luận cá nhân vượt tường lửa là trái pháp luật; theo ông, hành vi vượt tường lửa đơn thuần của cá nhân không vi phạm pháp luật.
Các trường hợp xử phạt và việc siết kiểm soát
Bên cạnh những phân tích trên, bài nguồn ghi nhận việc kiểm soát hành vi vượt tường lửa trên thực tế đang chặt chẽ hơn. Từ đầu năm, nhà chức trách Trung Quốc tiếp tục tăng cường kiểm soát việc người dân dùng VPN để truy cập website ở nước ngoài, từ phạt tiền cá nhân, khám xét tại nhà đến hệ thống giám sát ở trường đại học.
Tháng 4, cựu luật sư Thâm Quyến Chu Quân Hồng cho biết doanh nhân Thẩm Khải Gia bị công an Đại Liên phạt 500 nhân dân tệ và cảnh cáo bằng văn bản vì dùng VPN đăng nhập Telegram. Tháng 3, một người đàn ông họ Hứa tại Ngạc Châu, Hồ Bắc cũng bị xử phạt vì cài Clash để xem TikTok, X và các nền tảng ở nước ngoài.
Theo The Epoch Times, một người họ Cung ở Ninh Đức, Phúc Kiến sử dụng VPN năm 2020 nhưng vẫn bị truy xét và xử phạt vào tháng 7/2024, cho thấy việc thực thi có thể truy về hồ sơ cũ. Tháng 9 năm nay, Đại học Công trình Cáp Nhĩ Tân cảnh cáo 20 sinh viên dùng VPN truy cập Internet bên ngoài. Tháng 7, Thư viện Hồ Nam thông báo lưu lượng bất thường phát sinh khi độc giả dùng Wi-Fi công cộng vượt tường lửa đã bị cơ quan quản lý không gian mạng ghi lại.
Bài nguồn dẫn ước tính từ bên ngoài rằng khoảng 30–40 triệu người tại Trung Quốc đại lục vượt tường lửa, chủ yếu dùng VPN và những phương thức tương tự để truy cập Internet ở nước ngoài.
Cam Văn Uy, một nhà cung cấp phần mềm vượt tường lửa người Trung Quốc đang lưu vong tại Hà Lan, trước đó nói với The Epoch Times rằng kiểm duyệt và phong tỏa Internet ngày càng nghiêm ngặt kể từ khi lãnh đạo hiện nay của ĐCSTQ lên nắm quyền. Ông cho rằng nếu tường lửa bị dỡ bỏ, việc nhiều người dân tiếp xúc với thông tin bên ngoài có thể làm thay đổi nhận thức của một bộ phận vốn ủng hộ nhà chức trách.
Theo phóng viên Lý Tịnh, The Epoch Times: https://www.epochtimes.com/b5/26/10/17/n14871872.htm