Đài Loan và Philippines đang tăng cường hợp tác an ninh trên biển trước các hoạt động thường xuyên của tàu Trung Quốc quanh eo biển Đài Loan và Biển Đông. Theo bài viết của phóng viên Lý Trạch Húc trên SecretChina, học giả Philippines Renato Cruz De Castro ngày 20/10 nhấn mạnh tình hình eo biển Đài Loan gắn liền với lợi ích an ninh quốc gia Philippines.
Về việc tàu tuần tra cứu nạn Kim Môn đã loại biên của lực lượng tuần duyên Đài Loan được chuyển tặng Tuần duyên Philippines thông qua một quỹ phi lợi nhuận Philippines, lãnh đạo cơ quan hành pháp Đài Loan Trác Vinh Thái cho biết phía nhận tàu đã cam kết khi thực hiện nhiệm vụ sẽ không liên quan vùng biển hoặc ngư dân Đài Loan.
Theo Thông tấn xã Trung ương Đài Loan được bài nguồn dẫn, Hội đồng các vấn đề đại lục tổ chức hội thảo quốc tế về xu hướng phát triển và tác động của Trung Quốc trong bối cảnh biến động chính trị, kinh tế quốc tế tại khách sạn Shangri-La Far Eastern, Đài Bắc, ngày 20/10.
Ông De Castro, giáo sư đặc biệt khoa Nghiên cứu quốc tế tại Đại học De La Salle, phát biểu trong phiên thảo luận về hàm ý địa chiến lược của các chính sách an ninh, quốc phòng và đối ngoại Trung Quốc thời ông Tập Cận Bình. Ông cho biết Philippines sử dụng thuật ngữ “ICAD” để mô tả các hoạt động của Trung Quốc trên Biển Đông: bất hợp pháp (Illegal), cưỡng ép (Coercive), có tính gây hấn (Aggressive) và lừa dối (Deceptive).
Theo ông, ICAD diễn đạt rõ hơn thuật ngữ “quấy nhiễu vùng xám”, đồng thời phản ánh khả năng Bắc Kinh từng bước chuyển sang sử dụng vũ lực thực tế.
Ông nhận định Trung Quốc dùng hải cảnh và dân quân biển để dần củng cố quyền kiểm soát các vùng biển liên quan. Những hành động này có tính gây hấn nhưng chưa vượt ngưỡng xung đột vũ trang công khai, đặt chính phủ Philippines vào thế khó, đồng thời làm xói mòn an ninh, quyền lãnh thổ, lợi ích kinh tế và cơ hội phát triển của nước này.
Ông De Castro cho biết Philippines đã thúc đẩy sáng kiến minh bạch hóa, công khai các hành động mở rộng của Trung Quốc để thu hút sự chú ý quốc tế và tạo sức ép ngoại giao. Tuy nhiên, Manila sau đó nhận thấy chỉ minh bạch hóa là chưa đủ để ngăn chặn, vì vậy phải phối hợp với các nước liên quan để xây dựng biện pháp thích hợp.
Ông nói nhiều người Philippines đang làm việc tại Đài Loan, khiến tình hình eo biển gắn chặt với lợi ích an ninh Philippines. Trước đây nước này tập trung vào an ninh trong nước, nhưng những năm gần đây chuyển rõ trọng tâm sang đối phó các đe dọa bên ngoài và bắt đầu đề xuất chiến lược tổng thể. Ngoài Biển Đông, Manila cũng nhận thấy cần chú trọng khu vực phía bắc quần đảo Batanes và vùng biển quanh Đài Loan.
Trước chiến lược mở rộng từng bước của Trung Quốc, ông nhấn mạnh Philippines cần tăng cường năng lực quân sự, đồng thời chấp nhận thực tế không thể tự mình ứng phó mọi mối đe dọa. Theo ông, liên minh Philippines–Mỹ là bộ phận không thể thiếu của chiến lược tổng thể, liên quan an ninh của Philippines, Đài Loan và Nhật Bản tại các vị trí then chốt của chuỗi đảo thứ nhất.
Cam kết đối với tàu Kim Môn được chuyển tặng
Theo Liberty Times được bài nguồn dẫn, cơ quan lập pháp Đài Loan tiếp tục chất vấn chính sách ngày 20/10, với ông Trác Vinh Thái cùng lãnh đạo các bộ, ngành tham dự. Nghị sĩ Quốc dân đảng Tô Thanh Tuyền nêu lo ngại an toàn khi Đài Loan tặng tàu loại biên cho Philippines, do hai bên từng có xung đột với tàu cá, gồm vụ Quảng Đại Hưng làm một thuyền viên thiệt mạng.
Ông Trác nói những sự kiện lịch sử để lại bài học sâu sắc. Theo ông, tăng giao lưu, hợp tác thiện chí giữa hai bên và nhiều bên có thể tránh những hiểu lầm, xung đột không cần thiết, đồng thời thiết lập kênh liên lạc bình thường.
Ông cho biết việc tặng tàu Kim Môn vừa là giao lưu với các đối tác, đồng minh dân chủ vừa là hỗ trợ nhân đạo. Trong quá trình chuyển tặng, phía nhận cam kết giới hạn vùng biển và đối tượng khi thực hiện nhiệm vụ, tuyệt đối không liên quan vùng biển hoặc ngư dân Đài Loan; khi cần thiết còn có thể hỗ trợ Đài Loan.
Chủ nhiệm Ủy ban Hải dương Quản Bích Linh nói lực lượng tuần duyên luôn bảo vệ ngư dân và sẽ không làm tổn hại quyền lợi của họ. Đài Loan và Philippines đã xây dựng cơ chế hợp tác thực thi pháp luật nghề cá, thông báo khẩn cấp và tăng cường phối hợp cứu trợ nhân đạo trên biển. Theo bà, chuyển tặng tàu loại biên không phải lần đầu, và việc dùng chuyển giao tàu để thúc đẩy ngoại giao, hỗ trợ nhân đạo đã có tiền lệ.
Bà nhấn mạnh thỏa thuận giữa hai bên quy định rõ tàu được tặng tuyệt đối không được dùng để thực thi pháp luật đối với ngư dân Đài Loan.
Theo bà Quản, hai bên đã có nền tảng hợp tác tốt trong xử lý tranh chấp nghề cá, còn Philippines thể hiện thiện chí. Cơ chế liên lạc thể chế hóa và điều phối tức thời giúp duy trì an toàn cho ngư dân hai phía. Tuần duyên Đài Loan có sĩ quan liên lạc tại cơ quan đại diện ở Philippines để trao đổi trực tiếp, giảm nguy cơ xung đột và tránh tái diễn bi kịch tương tự vụ Quảng Đại Hưng.
Cùng đối phó hoạt động của tàu Trung Quốc
Đài phát thanh quốc tế Đài Loan dẫn một bài viết gần đây của Nikkei Asia cho biết Đài Loan và Philippines đang từng bước tăng cường hợp tác hàng hải, sau nhiều thập niên quan hệ tương đối xa cách. Nếu kế hoạch tuần duyên Đài Loan thăm Philippines vào tháng 10 năm sau được thực hiện, đây sẽ là chuyến thăm đầu tiên được biết đến của tàu tuần duyên kể từ khi Philippines công nhận và thiết lập quan hệ với Trung Quốc năm 1975.
Hai bên gần đây đều tăng cường ứng phó hoạt động tàu Trung Quốc. Theo bài nguồn, tuần duyên Đài Loan trong tháng này đã xua đuổi bốn tàu bán quân sự Trung Quốc và phun vòi rồng vào một tàu cá không đáp lại cảnh báo. Philippines trong hai tuần qua cũng xua đuổi tàu dân quân biển và tàu khảo sát Trung Quốc.
Manila và Bắc Kinh lâu nay tranh chấp các yêu sách lãnh thổ trên Biển Đông. Bài viết nhắc lại Trung Quốc đến nay vẫn bác bỏ phán quyết trọng tài quốc tế năm 2016 phủ nhận các yêu sách liên quan của nước này.
Một quan chức cấp cao Đài Loan phụ trách quan hệ với Philippines được bài viết dẫn nói hai bên là láng giềng tại chuỗi đảo thứ nhất, cùng đối mặt thách thức từ mở rộng vùng xám, cưỡng ép và hành vi gây hấn của Trung Quốc. Theo quan chức này, Bắc Kinh dùng cả lực lượng quân sự và phi quân sự, gồm tàu tuần duyên, tàu khảo sát, để thúc đẩy yêu sách hàng hải, khiến hai bên cần tăng phối hợp và trao đổi kinh nghiệm an ninh trên biển.
Các hoạt động “thực thi pháp luật” gần đây của Trung Quốc tại vùng biển phía đông Đài Loan cũng thu hút chú ý. Theo bài nguồn, phía Trung Quốc được cho là phản ứng với việc Nhật Bản và Philippines trong mùa hè năm nay đồng ý bắt đầu đàm phán ranh giới biển; diễn biến này làm dấy lên lo ngại nguy cơ va chạm, xung đột trong khu vực gia tăng.
Dù vậy, hợp tác Đài Loan–Philippines vẫn phải cân nhắc yếu tố ngoại giao nhạy cảm. Tháng trước, Bộ Ngoại giao Philippines tái khẳng định chính sách “một Trung Quốc”, đồng thời nói chính sách đó không ngăn cản hợp tác kinh tế, văn hóa và chức năng với Đài Loan.
Theo Lý Trạch Húc, SecretChina.
Về diễn biến liên quan trước đó, xem bản tin DKN về hoạt động tàu Trung Quốc phía đông Đài Loan.