Theo Đại Kỷ Nguyên ngày 2/11, kết quả kiểm phiếu gần hoàn tất do Ủy ban Bầu cử Trung ương Bulgaria công bố hôm thứ Hai cho thấy quyền Tổng thống Iliana Iotova giành 57,58% số phiếu trong vòng bầu cử quyết định ngày 1/11. Bà đánh bại ứng viên thân phương Tây Andrey Gyurov, trở thành người phụ nữ đầu tiên được bầu làm nguyên thủ quốc gia này.
Bà Iotova được liên minh cầm quyền do Thủ tướng Rumen Radev lãnh đạo ủng hộ. Tháng 4 năm nay, đảng “Bulgaria Tiến bộ” của ông Radev giành 131 trong tổng số 240 ghế quốc hội, đạt đa số tuyệt đối và thành lập chính phủ ổn định đầu tiên của Bulgaria sau nhiều năm.
AP dẫn nhận định của các nhà quan sát rằng kết quả bầu cử sẽ tập trung thêm quyền lực vào liên minh cầm quyền và có thể ảnh hưởng tới cơ chế kiểm soát, cân bằng giữa các cơ quan trong việc quyết định chính sách. Financial Times cho rằng kết quả này có thể củng cố thêm sự chuyển hướng của Bulgaria trong vấn đề Ukraine.
Theo Reuters, sau khi xử lý 99,95% biên bản của các điểm bỏ phiếu, bà Iotova nhận khoảng 1,1 triệu phiếu, tương đương 57,58%; ông Gyurov nhận khoảng 749.500 phiếu, tương đương 39,47%. Có 2,95% cử tri lựa chọn không ủng hộ ứng viên nào. Trước đó, không ai giành quá nửa số phiếu trong vòng đầu ngày 25/10, nên hai ứng viên bước vào vòng quyết định.
Quan hệ với Nga và chính sách về Ukraine được chú ý
Bà Iotova, 62 tuổi, từng làm nhà báo và nghị sĩ Nghị viện châu Âu. Trong chín năm qua, bà giữ chức phó tổng thống dưới thời ông Radev làm tổng thống. Sau khi ông Radev từ chức vào tháng 1 năm nay để tham gia bầu cử quốc hội, bà tiếp nhận vai trò quyền tổng thống. Lần này, bà tìm kiếm một nhiệm kỳ đầy đủ thông qua bầu cử.
Ông Radev từng cam kết ngừng xuất khẩu vũ khí sang Ukraine. Theo AP, bà Iotova dự kiến duy trì con đường phát triển gắn với châu Âu của Bulgaria, đồng thời ủng hộ cải thiện quan hệ với Nga và dỡ bỏ trừng phạt. Cả hai đều chủ trương chấm dứt chiến tranh Nga–Ukraine bằng biện pháp ngoại giao.
Trong cuộc tranh luận truyền hình trước bầu cử, bà Iotova nói “hòa bình chỉ có thể đạt được thông qua đàm phán”. Bà đề xuất tổ chức hội nghị an ninh giữa sáu quốc gia ven Biển Đen, hướng tới ký kết thỏa thuận tạm ngừng các hành động thù địch.
Financial Times đưa tin vào cuối chiến dịch tranh cử, bà Iotova nói “mọi người đều nên gọi điện cho Tổng thống Putin” và tự nhận mình là “tổng thống hòa bình”.
Bulgaria gia nhập NATO năm 2004 và Liên minh châu Âu năm 2007. AP lưu ý rằng dù các đảng trong quốc hội nhìn chung ủng hộ định hướng thân phương Tây, xã hội vẫn tồn tại tình cảm thân Nga và những chia rẽ liên quan, đặc biệt sau khi Nga mở cuộc tấn công toàn diện vào Ukraine.
Tàu thương mại bị tấn công trên Biển Đen
Trong thời gian bầu cử, tình hình an ninh Biển Đen cũng được chú ý. Theo Financial Times, vài tuần gần đây, nhiều tàu ngoài khơi Bulgaria và Romania bị máy bay không người lái tấn công rồi chìm, khiến hàng chục thủy thủ thương vong. Một tàu container chở hàng nguy hiểm cũng bị tấn công tại vị trí cách bờ biển Bulgaria 21 hải lý.
Ông Radev từng nói Nga có thể liên quan đến hai vụ tấn công tàu hàng gần vùng biển Bulgaria trong tháng 10. Tuy nhiên, Financial Times cho biết chính phủ chưa có biện pháp nào liên quan đến nghi vấn này.
Bà Iotova nhấn mạnh đối thoại, đối thủ cam kết tiếp tục giám sát
Sau khi bỏ phiếu kết thúc, bà Iotova cảm ơn cử tri, ông Radev và các đảng ủng hộ mình. Theo Đài Phát thanh Bulgaria, bà nói trong suốt chiến dịch đã lựa chọn cách tiếp cận tích cực, không sử dụng ngôn từ thù hận hoặc chia rẽ.
Bà nói: “Mọi người đã bắt đầu tin rằng đối thoại có thể mang lại những quyết định tốt”.
Ông Gyurov thừa nhận thất bại: “Chúng tôi chấp nhận kết quả bầu cử hiện tại”. Tuy nhiên, ông nói sự chênh lệch giữa thăm dò ngoài phòng phiếu và kết quả kiểm phiếu song song là điều bất ngờ.
Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi sẵn sàng thể hiện rằng mặc dù chiến dịch tranh cử có thể đã kết thúc, trách nhiệm vẫn chưa dừng lại. Chúng ta phải yêu cầu nhà nước chịu trách nhiệm, bởi nhà nước cần phục vụ công dân Bulgaria, chứ không phải phục vụ chính mình”.
Ông cũng cho rằng phía trước vẫn còn nhiều thách thức và thời kỳ khó khăn; xã hội cần tìm kiếm sự đoàn kết thay vì chia rẽ.
Tỷ lệ đi bầu thấp, quyền hạn tổng thống có giới hạn
Theo Đài Phát thanh Bulgaria, tỷ lệ tham gia vòng bầu cử quyết định khoảng 27%, nhỉnh hơn mức thấp kỷ lục 22,98% trong vòng đầu ngày 25/10 nhưng vẫn ở mức thấp. Đảng “Phục hưng” thuộc phe cực hữu thân Nga tuyên bố việc huy động cử tri của họ đã góp phần giúp bà Iotova chiến thắng.
Nhà xã hội học Dobromir Zhivkov thuộc công ty nghiên cứu thị trường và thăm dò Market Links nhận xét cử tri trung dung có xu hướng ủng hộ ông Gyurov, nhưng số người này ít hơn.
Nhiệm kỳ tổng thống Bulgaria kéo dài năm năm, tối đa hai nhiệm kỳ. Theo hiến pháp, thủ tướng có thực quyền lớn hơn tổng thống. Chức vụ tổng thống chủ yếu mang tính nghi lễ, nhưng có quyền phủ quyết dự luật, bổ nhiệm đại sứ và thống lĩnh lực lượng vũ trang. Những chính sách lớn vẫn phải được quốc hội phê chuẩn.
Tác giả: Trần Đình, Đại Kỷ Nguyên. Nguồn: Đại Kỷ Nguyên.
Biên tập bài nguồn: Lý Lâm.