Một báo cáo mới của tổ chức nhân quyền Safeguard Defenders cho rằng các “trạm cảnh sát” ở nước ngoài của Trung Quốc không biến mất sau khi bị công khai năm 2022, mà tiếp tục mở rộng thông qua hệ thống mặt trận thống nhất và các tổ chức liên hiệp kiều bào.
Theo bài tổng hợp của phóng viên Lý Đình trên SecretChina ngày 7/11, báo cáo mang tên “A Formula for Repression” mô tả việc đưa mô hình giám sát, kiểm soát theo ô lưới trong nước ra các cộng đồng người Hoa ở nước ngoài. Báo cáo xác định gần 1.250 điểm liên lạc tại gần 100 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Không giảm sau khi bị công khai
Năm 2022, Safeguard Defenders công bố hai báo cáo “110 Overseas” và “Patrol & Persuade”, ghi nhận hơn 100 trạm cảnh sát Trung Quốc ở trên 50 quốc gia. Sau đó, nhiều nước lên án cách thức hoạt động của các trạm; một số nước mở điều tra hình sự. Bắc Kinh nói những điểm này đã đóng cửa.
Báo cáo mới cho rằng tuyên bố ấy không phù hợp với bằng chứng mà tổ chức thu thập được. Theo báo cáo, hơn mười lực lượng cảnh sát thuộc năm tỉnh Trung Quốc đang hoạt động thông qua một mạng lưới những người thực thi ở nước ngoài trên phạm vi toàn cầu. Trước năm 2022, cảnh sát treo biểu trưng của mình trước cửa các hội đoàn kiều bào. Sau khi bị công khai, công việc tương tự vẫn tiếp tục và ngày càng thường được tiến hành dưới danh nghĩa các tổ chức “kiều liên”.
Tác giả báo cáo Laura Harth cho rằng đây không phải những sáng kiến riêng lẻ của một số chính quyền địa phương, mà là một phần trong chính sách nhất quán của Đảng Cộng sản Trung Quốc nhằm xuất khẩu hệ thống giám sát và kiểm soát trong nước ra thế giới.
Từ ô lưới trong nước tới ô lưới ở nước ngoài
Theo báo cáo, tại Trung Quốc, các thành phố, thị trấn và thôn làng được chia thành những ô lưới gồm vài trăm hộ. Mỗi ô có nhân viên thu thập thông tin và báo cáo lên trung tâm quản trị tổng hợp an ninh xã hội. Đây là đầu mối làm việc chung của công an, viện kiểm sát, tòa án và cơ quan tư pháp ở cấp huyện, với mục đích phát hiện, xử lý vấn đề trước khi vượt khỏi khả năng kiểm soát của Đảng.
Báo cáo cho biết từ năm 2014, một mô hình tương tự bắt đầu được xây dựng ở nước ngoài. Một ví dụ là nền tảng phục vụ kiều bào toàn cầu của huyện Văn Thành, tỉnh Chiết Giang. Màn hình quản lý của nền tảng thể hiện 168.599 người Hoa, kiều bào của huyện ở 70 quốc gia, cùng 53 điểm liên lạc với hội đoàn ở nước ngoài, 104 hòa giải viên và 41 vụ dư luận liên quan kiều bào đã được xử lý.
Theo mô tả của chính đơn vị xây dựng được báo cáo dẫn lại, hệ thống hướng tới quản lý các tổ chức liên quan kiều bào tại một đầu mối, theo dõi toàn diện công tác kiều vụ và nắm dữ liệu trên một màn hình.
Năm 2019, Cục trưởng Công an huyện Thanh Điền Nhan Hoa Vinh từng công khai mô tả mạng lưới ở nước ngoài là một ô lưới sao chép mô hình trong nước: các hội đoàn lớn làm trục chính, lãnh đạo hội đoàn, đảng viên kiều bào và liên lạc viên cảnh vụ ở nước ngoài làm điểm tựa. Người cung cấp thông tin liên hệ trực tiếp, theo từng đầu mối riêng, với cảnh sát để giúp lực lượng này nắm hành tung của những người được chú ý và bố trí ứng phó.
Ông còn nói mạng lưới đã xử lý thành công 15 vụ kiều bào dự định phản đối trong các chuyến công du của lãnh đạo, theo báo cáo.
Báo cáo nêu những trường hợp cụ thể khác. Tòa án Thanh Điền thông qua liên lạc viên ở nước ngoài tìm được một người phải thi hành án đang sống tại Tây Ban Nha, liên hệ thân nhân và thông báo sẽ áp dụng biện pháp như hủy hộ chiếu, khiến người này trả một lần 870.000 nhân dân tệ.
Trong một vụ khác vào tháng 3/2022, một quan chức công an Phúc Châu gửi ngày sinh và thông tin về chủ lao động cũ của một nhà hoạt động dân chủ cho người vận hành một trạm tại New York, chỉ đạo xác định vị trí của người này. Theo bài nguồn, người thực hiện công việc đó bị kết tội vào tháng 5/2026.
Vai trò trung gian của các tổ chức kiều liên
Báo cáo nói công tác đối với người Hoa và kiều bào ở nước ngoài thuộc lĩnh vực công tác đảng, do Ban Công tác Mặt trận Thống nhất Trung ương phụ trách. Các hoạt động thường ngày được Liên hiệp toàn quốc người Hoa hồi hương và tổ chức địa phương đảm nhiệm.
Theo báo cáo, hệ thống kiều liên có 28.663 tổ chức địa phương trong nước; mỗi tổ chức được yêu cầu kết nối với hội đoàn kiều bào ở nước ngoài. Phía Trung Quốc nói có “hàng chục nghìn” hội đoàn liên kết ở nước ngoài.
Nhận định của báo cáo là sau đợt công khai năm 2022, tên gọi các đầu mối được thay đổi, biểu trưng cảnh sát bị gỡ xuống, nhưng chức năng kiểm soát tiếp tục và phạm vi bao phủ còn mở rộng.
Tháng 4/2026, một quan chức công tác mặt trận thống nhất tại Phúc Châu nói tổ chức kiều liên địa phương đã thiết lập cơ chế hợp tác giữa kiều vụ với viện kiểm sát, cơ quan thuế và cảnh sát. Hai tháng sau, chủ tịch kiều liên Phúc Châu trao chứng nhận “đơn vị hợp tác liên kết ở nước ngoài” tại London cho một hội đoàn từng vận hành một trong hai trạm Phúc Châu ở London được nêu năm 2022.
Những con số về mức độ mở rộng
Báo cáo thống kê số điểm liên lạc ở nước ngoài được xác định tăng từ 73 vào cuối năm 2015 lên 1.178 vào cuối năm 2025. Nhịp độ thành lập tăng từ vài điểm mỗi năm lên hơn 100 điểm mỗi năm trong một thập niên.
Tổng số được ghi nhận là 1.247 điểm, ở gần 100 quốc gia và vùng lãnh thổ. Trong đó, 724 điểm có địa chỉ cụ thể; 523 điểm còn lại chỉ xuất hiện trong số liệu thống kê của chính quyền Trung Quốc.
Báo cáo lưu ý các điểm mới hình thành trong năm 2024 và 2025 chưa xuất hiện đầy đủ trong tài liệu phía Trung Quốc, vì vậy tốc độ mở rộng thực tế có thể đang bị đánh giá thấp.
Chỉ từ cuối năm 2024, đã có năm chính sách cấp quốc gia yêu cầu tiếp tục mở rộng hệ thống, theo báo cáo. Bài nguồn cũng dẫn Quỹ Jamestown cho biết tổ chức này xác định hơn 2.000 hội đoàn có liên hệ với hệ thống mặt trận thống nhất chỉ tại Mỹ, Canada, Đức và Anh, cùng ít nhất 1.000 hội đoàn ở 15 nước châu Âu khác.
Vấn đề pháp lý và chủ quyền
Safeguard Defenders cho rằng mô hình này xâm phạm chủ quyền nước khác, tổn hại quyền và tự do của cả cộng đồng và tạo ra mối đe dọa kéo dài đối với an ninh quốc gia.
Theo lập luận trong báo cáo, luật quốc tế quy định một quốc gia chỉ có thể giải quyết công việc cho công dân ở nước ngoài thông qua những cơ quan lãnh sự được nước sở tại chấp nhận.
Báo cáo dẫn phán quyết năm 2026 của cơ quan tài phán hành chính tối cao Pháp, cho rằng trạm ở Paris đóng vai trò đầu mối chuyển tiếp của các cơ quan Trung Quốc và Bộ Công an Trung Quốc trên lãnh thổ Pháp; hoạt động của cơ sở này, xét về bản chất, tổn hại chủ quyền và những lợi ích căn bản của quốc gia.
Báo cáo cũng trích tài liệu năm 2021 của Bộ Ngoại giao Trung Quốc nói các đầu mối vận hành thông qua hội đoàn kiều bào đối diện những rủi ro chính trị và pháp lý tiềm tàng ở nước sở tại.
Theo Safeguard Defenders, khác với hoạt động trấn áp xuyên quốc gia thường nhắm vào từng cá nhân, mô hình ô lưới lấy toàn bộ cộng đồng làm đơn vị: có người bị giám sát, có người thực hiện giám sát và mọi người đều được đặt trong hệ thống quản lý.
Khuyến nghị đối với cộng đồng ở nước ngoài
Bài nguồn dẫn các khuyến nghị của báo cáo: tìm hiểu quyền tự do ngôn luận, lập hội, hội họp và tín ngưỡng tại nước cư trú; báo cáo với cơ quan có thẩm quyền địa phương khi bản thân hoặc thân nhân ở Trung Quốc bị đe dọa, và gọi cảnh sát ngay nếu an toàn cá nhân gặp nguy hiểm cấp bách.
Báo cáo cũng đề nghị cân nhắc báo cáo với nhà chức trách khi có tổ chức ngoài kênh lãnh sự cung cấp dịch vụ đổi hộ chiếu hoặc hòa giải tranh chấp.
Nếu được yêu cầu theo dõi một người cụ thể, thu thập thông tin, chuyển lời tới gia đình họ ở Trung Quốc hoặc cản trở biểu tình, người nhận yêu cầu cần suy xét thận trọng: thực hiện những nhiệm vụ như vậy thay chính phủ nước ngoài có thể cấu thành tội hình sự, theo cảnh báo của báo cáo.
Lý Đình / SecretChina. Bản dịch đầy đủ nội dung chính từ bài nguồn ngày 7/11/2026. Đối chiếu thêm báo cáo gốc của Safeguard Defenders. Các kết luận về mạng lưới và mục đích hoạt động trong bài được quy cho báo cáo này, không phải phán quyết chung đối với mọi hội đoàn người Hoa.