
ASEAN và Trung Quốc sẽ tiếp tục đàm phán Bộ quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) trong năm 2027, sau khi chưa hoàn tất theo mục tiêu đặt ra cho năm nay. Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro thông báo ngày 15/11 tại Manila rằng các bên đã nhất trí sơ bộ về khoảng 80% văn bản đàm phán. Singapore sẽ tiếp tục điều phối tiến trình khi đảm nhiệm vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN năm 2027.
Bộ quy tắc nhằm xác lập cách ứng xử trên biển và hạn chế những cuộc chạm trán nguy hiểm trong vùng biển có yêu sách chồng lấn. Theo Manila, ngày 24/9, tám tàu hải quân và hải cảnh Trung Quốc cản trở một chuyến tiếp tế của Philippines đến Bãi Cỏ Mây, khiến Philippines phải đình chỉ hoạt động vì lo ngại an toàn. Manila cũng cho biết một thủy thủ Philippines bị thương trong vụ đối đầu gần bãi cạn này hồi tháng 7. Sự việc tháng 9 làm gián đoạn việc thực hiện thỏa thuận tạm thời mà hai nước đạt được năm 2024 nhằm tránh đối đầu trong hoạt động tiếp tế.
Các vấn đề còn phải thương lượng
ASEAN và Trung Quốc thông qua hướng dẫn đàm phán năm 2023 với mục tiêu hoàn tất trong vòng ba năm. Ngoại trưởng các nước ASEAN tái khẳng định mốc 2026 hồi tháng 1. Trong năm Philippines chủ trì, các bên tổ chức chín vòng đàm phán và hai cuộc họp quan chức cấp cao. Tỷ lệ khoảng 80% phản ánh phần văn bản đã được nhất trí sơ bộ.
Bà Lazaro cho biết các bên còn phải thống nhất phạm vi địa lý, cách định nghĩa một số thuật ngữ và tính ràng buộc pháp lý của bộ quy tắc. Một số thành viên ASEAN quan tâm đến hệ quả pháp lý của một văn kiện ràng buộc, trong đó có thủ tục phê chuẩn trong nước. Các bên chưa ấn định thời hạn hoàn tất mới.
Hồi tháng 3, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị nói Bắc Kinh tin rằng các bên có thể thu hẹp khác biệt và sớm đạt thỏa thuận. Ông cũng kêu gọi Philippines, trong vai trò Chủ tịch ASEAN, gác lợi ích riêng và đóng vai trò tích cực đối với hòa bình, ổn định khu vực.
Quy tắc ứng xử và các yêu sách trên biển
Một điểm đã đạt đồng thuận sơ bộ là lấy Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông năm 2002 làm nền tảng cho COC. Dự thảo đặt ra các quy tắc cụ thể hơn về hành vi trên biển và tạo khuôn khổ để các bên hợp tác hàng hải tự nguyện. Các yêu sách lãnh thổ và vùng biển sẽ vẫn được xử lý ngoài phạm vi bộ quy tắc.
Năm 2016, tòa trọng tài quốc tế phán quyết rằng yêu sách của Trung Quốc về quyền lịch sử đối với tài nguyên trên phần lớn Biển Đông vượt quá phạm vi Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển cho phép. Bắc Kinh bác bỏ phán quyết. Tòa để ngỏ vấn đề chủ quyền đối với các đảo tranh chấp.
Các cuộc đàm phán cũng liên quan đến quyền của các nước ngoài ASEAN và Trung Quốc, trong đó có Mỹ, nước có tàu thương mại và tàu quân sự hoạt động tại vùng biển này. Phía Philippines cho biết COC cần phù hợp với luật pháp quốc tế, gồm Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982, và phải bảo toàn quyền và nghĩa vụ của mọi quốc gia, kể cả các nước ngoài thỏa thuận. Phía chủ tọa tái khẳng định cam kết đối với tự do hàng hải, hàng không và việc ngăn ngừa, xử lý sự cố trên biển.
Nguồn: Arthur Zhang, The Epoch Times. Đối chiếu phát biểu của Ngoại trưởng Philippines do Philippine News Agency đăng và thông tin hội nghị của Ban Thư ký ASEAN.
