Tác giả: Walker Larson, The Epoch Times. Bản tiếng Trung đăng tháng 8/2026.
Phần lớn thời gian, cha mẹ dạy con; nhưng đôi lúc, con cũng có thể dạy cha mẹ. Dĩ nhiên, sự “dạy dỗ” ấy giống những giọt sương bắn lên khi trẻ chạy qua bãi cỏ: nó diễn ra tự nhiên. Bản tính không tính toán, không làm bộ của trẻ chính là điều người lớn có thể học. Sức sống trẻ trung tự nó đã là một bài học. Có những điều cha mẹ đã quên, trẻ lại biết một cách tự nhiên và thể hiện trong cuộc sống.
Trong mắt trẻ, thế giới thật kỳ diệu. Mọi thứ đều mới mẻ, không có gì cũ kỹ. Niềm háo hức khi nhìn thấy một con chim lớn hay cần cẩu ở công trường có sức lan tỏa như tiếng cười của trẻ; nếu mở lòng, cha mẹ sẽ cảm nhận được sự nhiệt tình ấy. Với trẻ, thế giới chưa mất đi ánh sáng. Những gì quen thuộc, dù đã nhìn và nghe nhiều lần, cũng không khiến trẻ nhàm chán hay chán ghét. Tâm hồn đầy sức sống có thể đón nhận sự lặp lại mà không mệt mỏi: “Mẹ ơi, mình đọc lại một lần nữa nhé?”. Nếu kiên nhẫn, cha mẹ sẽ hiểu từ trẻ rằng điều tốt đẹp đáng được thưởng thức nhiều lần.
G.K. Chesterton, tác giả Orthodoxy, cho rằng khuynh hướng thích lặp lại ấy của trẻ gần với điều thiêng liêng. Trong sách, ông viết:
“Vì trẻ nhỏ có sức sống dồi dào, vì tâm hồn chúng tự do và mãnh liệt, chúng muốn mọi việc được lặp lại và không thay đổi. Chúng luôn nói: ‘Làm lại đi’; và người lớn làm lại cho đến gần kiệt sức. Bởi người lớn không đủ mạnh mẽ để vui trong sự đơn điệu. Nhưng có lẽ Thiên Chúa đủ mạnh mẽ để làm thế. Có lẽ mỗi sáng Người nói với mặt trời: ‘Làm lại đi’; mỗi tối nói với mặt trăng: ‘Làm lại đi’… Có lẽ Người có niềm khao khát của tuổi thơ mãi mãi; bởi chúng ta đã phạm tội mà già đi, còn Cha chúng ta trẻ hơn chúng ta”.
Biết thưởng thức những điều bé nhỏ
“Tâm thế kinh ngạc” là gì? Đó là niềm vui, sự thán phục và kính ngưỡng trước vẻ đẹp, sự kỳ diệu của thế giới, đến mức quên cả mình. Nghĩa là ngay những thứ nhỏ bé, không đáng chú ý nhất — một ụ kiến, bong bóng trong bồn tắm, chiếc đuôi mèo khẽ động — cũng có thể khiến ta say mê.
Trẻ hồn nhiên, ít bận tâm hình ảnh bản thân, nên một điều kỳ thú nhỏ cũng dễ khiến chúng nhập tâm. Chúng mở to mắt, quên mình ngắm trăng, thác nước hay côn trùng. Người lớn khó thoát khỏi sự chú ý vào chính mình hơn: dù gặp một điều đáng kinh ngạc, ta vẫn để ý hình ảnh bản thân, ánh nhìn của người khác. Nhìn một đám mây lạ, người lớn thường không vui sướng tột độ, nhưng trẻ có thể như vậy.
Trong mắt trẻ, mọi thứ đều giống món quà, đều mới lạ. Trẻ tò mò, muốn tìm hiểu tất cả. Thế giới có ý nghĩa trong từng chi tiết, khiến trẻ không ngừng hỏi “Tại sao?”, đến lúc cha mẹ mất kiên nhẫn, còn trẻ vẫn thích thú. Hỏi tại sao là cách căn bản để con người khám phá sự vật và tăng hiểu biết.
Trẻ tự nhiên thích chơi, thích điều thú vị mà không quá quan tâm có ích hay không. Dĩ nhiên, người lớn cần dạy trẻ giá trị thực dụng của đồ vật; nhưng nếu đi đến cực đoan, hoàn toàn coi nhẹ việc chơi, cũng không đúng. Chơi không chỉ là giải trí. Ở tầng sâu nhất, đó là vui vì vạn vật, vui vì trí tưởng tượng: làm một việc đơn thuần vì vui, không nhằm đạt điều gì khác. Với cả trẻ nhỏ lẫn người lớn, hình thức đẹp nhất của chơi là thưởng thức thế giới và tìm niềm vui trong đó, giống sáng tạo nghệ thuật, thậm chí giống một biểu hiện của đức tin.
Học lại tấm lòng trẻ thơ
Cách trẻ nhìn thời gian cũng thú vị. Trẻ thường sống trong hiện tại; vì còn nhỏ, chúng chưa hay nghĩ về quá khứ và tương lai. Điều đó cũng có mặt hạn chế: cha mẹ đều biết trẻ có thể sốt ruột khi chờ bạn đến chơi, thấy vài ngày dài như cả thế kỷ. Nhưng nhìn từ mặt khác, thái độ ấy với thời gian lại đáng để người lớn học.
Trẻ không chìm đắm trong quá khứ, cũng ít dự tính tương lai. Chúng đón nhận từng điều ở hiện tại, dành trọn mình cho từng khoảnh khắc, không tiếc nuối hay quá lo trước nghĩ sau. Người lớn nên học sự hồn nhiên ấy, bởi ta thường phiền muộn vì chuyện đã qua và chưa đến, rồi quên mất khoảnh khắc hiện tại — điều thực sự đang nằm trong tay — để nó trôi qua như không khí.
Vì trải nghiệm chưa nhiều, chưa biết phân biệt tinh tế, trẻ cũng dễ hài lòng. Một viên kẹo có thể khiến chúng vui cả ngày; nhìn thấy con vật yêu thích là hân hoan; bước vào thư viện giống như bắt đầu cuộc phiêu lưu lớn. Tất nhiên, ta cần dạy trẻ hiểu những điều quan trọng hơn, hướng chúng đến chí hướng cao hơn. Nhưng ta cũng có thể học niềm nhiệt tình trước điều nhỏ bé, sự mãn nguyện với món quà nhỏ — những đặc điểm thường biến mất khi trưởng thành. Ta cũng nên nghĩ vì sao trẻ vui chỉ vì được ở bên cha mẹ, anh chị em và bạn bè: có lẽ đó mới là điều thực sự quan trọng.
Tôi không có ý lý tưởng hóa tuổi thơ. Trẻ có nhiều khuyết điểm như người lớn, đôi khi còn nhiều hơn; tuổi thơ cũng không luôn đẹp đẽ và vô lo như ta tưởng. Nhưng trẻ tự nhiên có một số phẩm chất đã phai nhạt ở nhiều người trưởng thành: sự kinh ngạc, tinh thần vui chơi, hồn nhiên và dễ hài lòng. Nhiều người lớn mệt mỏi với cuộc sống chính vì mất đi những điều ấy. Họ dành nửa cuộc đời, đến già mới tìm lại. Thực ra, nếu biết giữ chừng mực, người lớn vẫn có thể có những phẩm chất quý giá của tấm lòng trẻ thơ.
Walker Larson sống cùng vợ và con gái tại Wisconsin. Ông từng dạy văn học và lịch sử ở một trường tư tại bang này, hiện là nhà báo tự do và cây bút văn hóa. Ông có bằng thạc sĩ văn học và ngôn ngữ Anh; tác phẩm xuất hiện trên The Hemingway Review, Intellectual Takeout và trang The Hazelnut tại Substack. Ông cũng là tác giả hai tiểu thuyết Hologram và Song of Spheres.
Nguồn: The Epoch Times, bản tiếng Trung: The Epoch Times Nguyên tác: “What Small Children Teach Parents”.