Dân gian thường hết lời ca tụng về tài thi phú của Tô Thức – Tô Đông Pha, nhưng ít ai biết rằng con đường quan lộ của ông cũng mang đầy những giai thoại gian nan kỳ thú…

Tô Thức và Tể tướng Hàn Kỳ

Năm Trị Bình thứ hai của nhà Tống (năm 1065), Tô Thức vào Đăng văn cổ viện làm Phán quan.

Khi Tống Anh Tông vẫn còn là Phan vương đã từng nghe nói đến danh tiếng của Tô Thức. Sau khi lên làm vua, Tống Anh Tông rất muốn tiếp nối tiền lệ của nhà Đường, cho gọi Tô Thức vào Hàn lâm viện đảm nhận chức Tri chế cáo ( là quan viên chuyên nắm giữ mệnh lệnh nội chính, quản lý thông báo lệnh của vua trong thời nhà Đường và nhà Tống). Tể tướng Hàn Kỳ nói: “Tô Thức là nhân tài có tiền đồ rộng mở, tất nhiên là nên được thiên hạ trọng dụng. Cái chính là triều đình phải đào tạo ông ấy, khiến cho nhân sĩ trong thiên hạ đều tôn kính, ái mộ, bái phục ông ấy và hy vọng khi triều đình trọng dụng ông ấy, mới bổ nhiệm thêm chức vụ khác, vậy thì mọi người sẽ không thể nói gì được nữa. Nếu như trong một lúc đề bạt quá nhanh, như vậy nhân sĩ trong thiên hạ có thể sẽ có ý kiến, làm như vậy, ngược lại còn gây thêm phiền toái cho Tô Thức”.

Tống Anh Tông nói: “Vậy thì, tạm thời bổ nhiệm cho ông ấy một chức vụ Tu chú, có được không? (Tu chú là tên chức quan, vào đầu nhà Tống, Khởi cư lang của tỉnh Môn Hạ và Khởi cư xá nhân của tỉnh Trung Thư gọi là quan Ký lộc, được sắp xếp ở trong Khởi cư viện, chuyên quản lý việc ghi chép lời nói và việc làm của Hoàng đế, làm việc từ Tam quán, Bí cát hiệu lý trở lên, gọi là tu Khởi cư chú). Hàn Kỳ nói: “Tu chú và Chế cáo, hai chức vụ này đều không khác nhau là mấy, không thể trong một lúc đã bổ nhiệm chức vụ như vậy, chi bằng cho ông ấy một chức vụ kiêm chức ở trong quán các, vẫn có thể gần gũi hoàng thượng. Đồng thời phải gọi ông ấy vào thi cử trước”.

Tống  Anh Tông nói: “Khi không biết ông ấy có tài năng hay không thì mới phải sử dụng phương pháp thi cử. Người như Tô Thức, mà lại không có tài năng hay sao?” Hàn Kỳ vẫn không đồng tình với ý kiến của Tống Anh Tông. Cho đến khi Tô Thức thi xong hai bài luận văn, lại được liệt vào hạng 3, Hàn Kỳ mới cho Tô Thức nhậm chức tại Sử Quán.

Sau này, Tô Thức nghe nói về thái độ của Hàn Kỳ đối với ông và những lời nói đó của Hàn Kỳ trước mặt vua, ông nói một cách thành khẩn và cảm kích rằng: “Hàn công có thể nói là dùng đức để thương người”.

Tô Thức và tiên đế

Về sau, cuối cùng Tô Thức cũng được điều qua Hàn lâm viện, ông thường xuyên ngủ lại Hàn lâm viện để nghiên cứu học vấn. Có một lần được Tuyên Nhân Thái hoàng thái hậu truyền gọi. Tuyên Nhân Thái hoàng thái hậu cũng là Cao thái hậu (1032-1093), hoàng hậu của Tống Anh Tông nhà Bắc Tống – Lúc này Tống Anh Tông đã qua đời, con trai ông là Tống Thần Tông lên ngôi, rồi lại chết, con trai Tống Thần Tông là Tống Triết Tông kế vị, vì vậy mà bà được gọi là Thái hoàng thái hậu. Tuyên Nhân Thái hoàng thái hậu hỏi ông: “Năm ngoái ông đảm nhận chức vụ gì vậy?”

Tô Thức trả lời rằng: “Năm ngoái thần đảm nhận chức vụ Thường Châu Đoàn luyện phó sứ”. Thái hoàng thái hậu lại hỏi tiếp: “Vậy bây giờ ông đảm nhận chức vụ gì?”

Tô Thức đáp rằng: “Bây giờ thần đảm nhận chức Hàn lâm học sĩ”. Thái hoàng thái hậu nói: “Làm sao chỉ trong một lúc mà thăng chức lên vị trí cao như vậy?”, Tô Thức nói: “Đó là vì gặp được Thái hoàng thái hậu và hoàng đế bệ hạ đó!” (hoàng đế bệ hạ ở đây là chỉ Tống Triết Tông).

Thái hoàng thái hậu nói: “Không phải như vậy đâu”. Tô Thức hỏi: “Lẽ nào là kết quả tiến cử, thảo luận của các đại thần sao?”. Thái hoàng thái hậu nói: “Cũng không phải như vậy”.

Tô Thức cảm thấy có chút căng thẳng rồi, ông nói một cách sợ hãi: “Tuy thần không có thành tích gì, nhưng trước giờ không dám đi cửa sau, tuyệt đối không đi đường tắt để được thăng chức”.

Lúc này thái hoàng thái hậu mới nói: “Đây là ý của tiên đế đó! Mỗi lần tiên đế ngâm đọc văn chương của ông, đều thốt lên rằng: ‘Kỳ tài! Kỳ tài!’, chỉ là không kịp trọng dụng ông mà thôi!”

Tô Thức im lặng lắng nghe, bất giác khóc thương nghẹn ngào. Tuyên Nhân Thái hoàng thái hậu và Tống Triết Tông cũng bị xúc động theo, cũng khóc theo ông. Mọi người xung quanh đều cảm động rơi lệ.

Sau đó, Thái hoàng thái hậu kêu Tô Thức ngồi xuống, và ban trà cho ông, sau đó lại lấy kim liên chúc (đèn cầy sen vàng) ở trước ghế ngồi, phái người cầm đèn cầy đưa Tô Thức về Hàn lâm viện.

Hai câu chuyện trên được ghi chép trong “Tô Thức Truyện” của Tống Sử. Toàn bộ giai thoại chủ yếu được cấu thành bằng cách miêu tả cuộc đối thoại của đôi bên và cảnh tượng sau khi sự thật được sáng tỏ, không sử dụng quá nhiều từ ngữ, nhưng dư âm lại giống như cuộc nói chuyện trong gia đình, miêu tả được một bầu không khí tương thân tương ái giữa người với người, biểu hiện được sự đôn hậu và hòa hợp giữa vua và thần tử khi gặp gỡ, làm nổi bật lòng yêu và trọng dụng nhân tài của Tống Anh Tông, cũng như đức tính bảo vệ, yêu thương nhân tài của Tể tướng Hàn Kỳ, tình cảm chân thành và lòng biết ơn của Tô Thức đều vượt ngoài sự diễn tả bằng lời.

Theo Epoch Times
Châu Yến biên dịch

Xem thêm:

Video: Virus corona chủng mới đột biến mất kiểm soát và bí quyết thoát dịch của tiền nhân

videoinfo__video3.dkn.tv||b1c863f8b__

Ad will display in 09 seconds