Về vụ nam bảo vệ sát hại bé trai 6 tuổi xảy ra ở quận 11 (TP. HCM) vào tháng 11/2017, hung thủ Hoàng Nhất Giang được xác định bị tâm thần phân liệt thể hoang tưởng. Điều này khiến nhiều người đặt câu hỏi, liệu Giang sẽ không phải chịu trách nhiệm hình sự cho hành vi giết người?

Ngày 27/2, Công an TP. HCM đã có văn bản gửi bà Vầy Thị Mộng Tuyền (29 tuổi, đại diện bị hại) về việc giám định tâm thần đối với hung thủ Hoàng Nhất Giang (34 tuổi), ngụ quận 11.

Giang được xác định bị tâm thần phân liệt thể hoang tưởng, giai đoạn đang tiến triển. Đối tượng bị mất nhận thức và không có khả năng điều khiển hành vi trước, trong và sau khi gây án.

Trước đó, Giang khai luôn nghe tiếng chửi “đồ ăn cắp, đồ độc ác…” của bé K. nhắm vào mình. Thậm chí lúc ngủ Giang cũng nghe thấy nên rất bực tức.

Trưa 26/11/2017 ngủ tại chốt dân phòng Giang lại bị cảm giác tương tự. Tỉnh dậy thấy cậu bé đang mua đồ trước tiệm tạp hóa bên đường (địa bàn quận Tân Phú), hắn cầm dao đi sang, tấn công vào vùng cổ khiến nạn nhân tử vong.

Gây án xong, Giang quay về chốt dân phòng như không có chuyện gì. Đến khi gia đình nạn nhân cùng người dân đến vây đánh, hắn rút dao chống trả nhưng bị bắt ngay sau đó.

Người nhà Giang cho biết, Giang bị bệnh tâm thần phân liệt từ năm 2005 và được điều trị tại bệnh viện tâm thần TP. HCM. Qua thời gian điều trị, Giang ổn định nên được cho về nhà tiếp tục điều trị.

Khoảng năm 2013, Giang được vào làm nhân viên bảo vệ của tổ dân phố 2, phường 5, quận 11 và vẫn phải uống thuốc điều trị bệnh tâm thần. Nhà nạn nhân ở đối diện chốt dân phòng nơi Giang làm việc. Thường ngày, cháu K. và em gái hay chơi với hung thủ.

Bảo vệ tổ dân phố sát hại bé trai 6 tuổi ở Sài Gòn bị tâm thần có thoát án?
Giang tại cơ quan điều tra. (Ảnh: Tri thức trực tuyến)

Luật sư Nguyễn Anh Thơm (Đoàn luật sư Hà Nội) cho biết, căn cứ Điều 104 Bộ Luật Tố tụng Hình sự quy định quyết định khởi tố vụ án hình sự: “Khi xác định có dấu hiệu tội phạm thì cơ quan điều tra phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự”; Điều 126 Bộ Luật Tố tụng Hình sự quy định khởi tố bị can: “Khi có đủ căn cứ xác định một người đã thực hiện hành vi phạm tội thì Cơ quan điều tra ra quyết định khởi tố bị can”, theo VnMedia.

Đối với trường hợp nêu trên, sau khi đã có đủ căn cứ xác định đối tượng gây án thì cơ quan điều tra phải ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và khởi tố bị can về tội Giết người theo qui định tại Điều 93 Bộ Luật Hình sự.

Trong quá trình điều tra, nếu có căn cứ xác định đối tượng đã từng bị bệnh tâm thần hoặc có dấu hiệu bất ổn về tâm lý mà cơ quan điều tra có nghi ngờ về năng lực chịu trách nhiệm hình sự thì phải ra quyết định:

  • Quyết định tạm đình chỉ điều tra theo điều 160 Bộ Luật Tố tụng Hình sự cho bị can đi giám định tâm thần;
  • Quyết định trưng cầu giám định theo điều 155 Bộ Luật Tố tụng Hình sự để xác định năng lực trách nhiệm hình sự.

Kết luận giám định của cơ quan chuyên môn sẽ quyết định năng lực chịu trách nhiệm hình sự của bị can. Kết luận giám định sẽ xảy ra 02 trường hợp:

Thứ nhất, nếu bị can bị bệnh tâm thần hạn chế nhận thức và năng lực điều khiển hành vi trước, trong và sau khi phạm tội thì vẫn sẽ phải chịu trách nhiệm hình sự về tội Giết người. Tuy nhiên hành vi phạm tội của bị can sẽ được giảm nhẹ một phần hình phạt do bị bệnh tâm thần hạn chế nhận thức điều khiển hành vi.

Thứ hai, nếu bị can bị bệnh tâm thần mất khả năng nhận thức và năng lực điều khiển hành vi thì cơ quan điều tra sẽ ra quyết định đình chỉ điều tra đối với bị can và chuyển hồ sơ cho Viện kiểm sát cùng cấp ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

Sau khi đã được Viện kiểm sát ra quyết định áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh thì Cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ vụ án. Khi đó, cơ quan điều tra sẽ đưa họ đi chữa trị cho đến khi ổn định, rồi bàn giao cho gia đình và địa phương.

Hiện nay chưa có văn bản pháp luật nào quy định cá nhân, cơ quan nào có trách nhiệm đưa người mắc bệnh tâm thần đến cơ sở khám, chữa bệnh điều trị khi người bệnh chưa phạm tội.

Bên cạnh đó cũng theo qui định của Bộ Luật Dân sự, khi người bị mắc bệnh tâm thần hay một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi thì phải được Tòa án tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự. Khi đó thì cha, mẹ, vợ, chồng hoặc con của người đó sẽ trở thành người giám hộ đương nhiên.

Trường hợp không có người giám hộ đương nhiên thì UBND xã, phường, thị trấn nơi người bệnh cư trú có trách nhiệm cử hoặc đề nghị người giám hộ.

Như vậy kể cả trong trường hợp nếu người bị bệnh tâm thần được miễn trách nhiệm hình sự thì người giám hộ nếu không chứng minh được mình không có lỗi trong việc giám hộ thì phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại do người mắc bệnh gây ra theo Điều 606 Bộ Luật Dân sự.

Điều 13. Tình trạng không có năng lực trách nhiệm hình sự

1. Người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội trong khi đang mắc bệnh tâm thần hoặc một bệnh khác làm mất khả năng nhận thức hoặc khả năng điều khiển hành vi của mình, thì không phải chịu trách nhiệm hình sự; đối với người này, phải áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh.

2. Người phạm tội trong khi có năng lực trách nhiệm hình sự, nhưng đã lâm vào tình trạng quy định tại khoản 1 Điều này trước khi bị kết án, thì cũng được áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh. Sau khi khỏi bệnh, người đó có thể phải chịu trách nhiệm hình sự.

Khôi Minh (TH)