Việt Nam tăng trưởng GDP đạt 6,8%, giá heo leo thang, cú sốc đầu tư đất nền – condotel, thủy điện cạn kiệt… là những mảng màu trong bức tranh kinh tế Việt Nam năm 2019.

1. Tăng trưởng GDP về đích

Kinh tế Việt Nam chốt năm 2019 với tốc độ tăng trưởng GDP đạt 6,8%, nợ công giảm gần 8 điểm % GDP so với năm 2016 và thương mại thặng dư liên tiếp bốn năm qua. Nếu so với mục tiêu Chính phủ đề ra là 6,6-6,8%, tăng trưởng GDP Việt Nam được đánh giá ở mức về đích.

Biểu đồ so sánh tăng trưởng GDP tại các nước Đông Nam Á và Trung Quốc trong 2 năm 2018, 2019 (ảnh: Ngân hàng Thế giới).

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu chững lại, tăng trưởng GDP Việt Nam được Ngân hàng Thế giới (WB) nhận định là ấn tượng, song Việt Nam chưa hoàn toàn miễn dịch với các cú sốc bên ngoài. Minh chứng là tăng trưởng xuất khẩu giảm từ 21% xuống còn 8% từ năm 2017 đến năm 2019. 

Dự đoán tốc độ tăng trưởng kinh tế Việt Nam có thể giữ ở mức 6,5% từ năm 2020. 

2. Nợ công giảm trước kỳ đỉnh điểm trả tiền vay

Nợ công năm 2019 của Việt Nam giảm 8% điểm GDP so với năm 2016, theo Ngân hàng Thế giới. Theo báo cáo của Chính phủ Việt Nam, đến cuối năm 2019, nợ công ở mức 56,1% GDP (so với mức 58,4% GDP năm 2018) , nợ Chính phủ ở mức 49,2% GDP (năm 2018 là 50% GDP).

Theo Bộ Tài chính, nợ công Việt Nam năm 2019 khoảng 3,48 triệu tỷ đồng. Với dân số hơn 96,2 triệu người, bình quân đến tháng 12/2019 mỗi người Việt gánh khoảng 36 triệu đồng nợ công.

Đường sắt Cát Linh – Hà Đông vay vốn Trung Quốc (ảnh: Báo Đấu thầu).

Đến 10/12/2019, trả nợ nước ngoài của Chính phủ là 49.000 tỷ đồng đạt khoảng 94,5% kế hoạch trả nợ. Hết năm 2019, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn 2 năm (2020-2021) đỉnh điểm trả nợ công. Nguyên nhân là những món nợ dồn mà Việt Nam đã vay qua các thời kỳ thì nghĩa vụ trả nợ gốc đến hạn tăng trong giai đoạn 2020-2021.

Theo Cục Quản lý nợ và tài chính đối ngoại (Bộ Tài chính), nhu cầu vay của Chính phủ năm 2020 sẽ là 459,4 nghìn tỷ đồng, cao hơn dự toán vay của Chính phủ năm 2019 khoảng 50.000 tỷ đồng. 

3. FDI Trung Quốc vào Việt Nam tăng đột biến

Theo Tổng cục Thống kê, vốn đăng ký cấp mới từ Trung Quốc trong 11 tháng đạt hơn 2,28 tỷ USD. Con số này cao hơn gấp đôi so với mức trung bình 3 năm gần nhất và đưa Trung Quốc vươn lên vị trí thứ hai về vốn đầu tư trực tiếp vào Việt Nam.

Một nguyên nhân khiến doanh nghiệp Trung Quốc chuyển vốn đầu tư sang Việt Nam để lẩn tránh thuế, “tẩy” nguồn gốc xuất xứ hàng hóa trước khi xuất hàng ngược sang Mỹ để tránh ảnh hưởng từ thương chiến Mỹ – Trung.

Đây còn là sự thay đổi về chính sách môi trường của Trung Quốc. Áp lực ô nhiễm môi trường trong nước khiến Chính phủ Trung Quốc muốn chuyển các nhà máy gây ô nhiễm sang các nước khác, mà Việt Nam làm một lựa chọn.

Biểu đồ của VnExpress.

Ngoài những điểm tích cực, dòng vốn FDI từ Trung Quốc có thể khiến Việt Nam trở thành “cứ điểm, chợ đêm” hàng hóa của các doanh nghiệp Trung Quốc nhập khẩu vào Việt Nam và sau đó xuất khẩu sang Mỹ và các nước châu Âu. Điều này dễ khiến Việt Nam vi phạm các cam kết về xuất xứ hàng hóa, có nguy cơ bị chống bán phá giá hoặc trợ giá. Bên cạnh đó, làn sóng đầu tư từ Trung Quốc cũng tạo nên áp lực đối với các doanh nghiệp trong nước. 

4. Thép Việt Nam bị đánh thuế 456% khi vào Mỹ 

Ngày 6/12, Mỹ chính thức áp thuế với tỷ lệ 456% lên thép Việt Nam. Phía Mỹ đã phát hiện một số sản phẩm thép chống ăn mòn và thép cán nguội được sản xuất tại Việt Nam, sử dụng thép chất nền của Hàn Quốc hoặc Đài Loan vốn đã né thuế chống bán phá giá và thuế chống trợ giá của Mỹ.

Trước đó, việc phát hiện kho nhôm trị giá 4,3 tỷ USD có nguồn gốc từ Trung Quốc tập kết tại Bà Rịa – Vũng Tàu nhằm tẩy nguồn gốc xuất xứ trước khi xuất sang Mỹ và các nước châu Âu gây rúng động. Cùng với đó, nhà chức trách phát hiện hàng loạt vụ giả mạo C/O để hàng hóa ngoại gắn tên Việt Nam nhằm tránh đòn áp thuế từ phía Mỹ.

Thép Việt gặp khó khi vào thị trường Mỹ với mức thuế cực cao (ảnh minh họa/nguồn: Nhịp sống kinh tế).

Việc thép Việt bị Mỹ đánh thuế cao là một cảnh báo nghiêm khắc cho các ngành hàng của Việt Nam cần tỉnh táo khi trong thế đứng giữa cuộc chiến thương mại Mỹ -Trung, tránh những ảnh hưởng phụ diện như bị lợi dụng, trở thành kho chứa hàng trung chuyển của các nước bị Mỹ áp thuế cao.

5. Giá heo tăng kỷ lục

Dịch tả heo châu Phi lan rộng ở Việt Nam trong năm 2019 đã buộc người dân phải tiêu hủy khoảng 6 triệu con, tổng trọng lượng là 337.000 tấn (chiếm hơn 8,8% tổng trọng lượng heo của cả nước). Ngoài giảm số lượng heo thịt, dịch tả khiến tổng đàn bị thu hẹp, tác động mạnh đến nguồn cung và giá.

Giai đoạn đầu năm, các nhà quản lý giá đưa ra các nhận định lạc quan về tình hình giá heo trong nước. Tuy nhiên diễn biến lại đi theo chiều ngược lại, biểu đồ giá heo leo thang có nhiều điểm tương đồng với thị trường Trung Quốc. Đến giữa tháng 12, giá heo hơi ở Miền Bắc có nơi tiệm cận mức 100.000 đồng/kg. Giá thịt heo thành phẩm ở mức 160.000-200.000 đồng/kg, tăng 15.000-30.000 đồng/kg so với tuần đầu tháng 12.

Giá thịt heo tăng đẩy chỉ số giá tiêu dùng lên cao (ảnh: Cungcau.vn)

Giá heo tăng là nguyên nhân chính khiến chỉ số tiêu dùng CPI tháng 11 tăng 0,96% so với tháng 10 – mức tăng cao nhất trong 9 năm trở lại đây.

Giai đoạn đầu năm, Việt Nam tự tin đủ trữ lượng thịt heo đến Tết Nguyên đán. Sau đó, Bộ NN&PTNT ước tính cả nước thiếu hụt 200.000 tấn thịt heo dịp cuối năm. Bộ Công thương cho biết cần 600.000 tấn thịt lợn cho dịp Tết.

6. Thủy điện cạn kiệt

Đến tháng cuối năm 2019, các hồ chứa thủy điện lớn thiếu hụt 11,3 tỷ m3 nước so với mực dâng bình thường, khiến Việt Nam đối mặt nguy cơ thiếu điện trầm trọng. Năm 2020, Việt Nam sẽ phải chuyển phương án dùng nguồn điện chạy dầu ở mức rất lớn, lên tới 8,6 tỷ kWh. Đây là mức huy động nguồn điện chạy dầu cao nhất trong lịch sử và có thể đội chi phí sản xuất điện ước tính hơn 14.000 tỷ đồng.

Mực nước thủy điện Hòa Bình xuống thấp nhất trong 30 năm qua. Vị trí người đàn ông này câu cá trước đây chìm sâu dưới nước hàng chục mét (ảnh: CAND).

Bên cạnh đó, năm 2020 Việt Nam có thể phải mua điện từ Lào là 1.200 MW, tăng 200 MW so với dự kiến ban đầu và sẽ tăng lên gấp 4,5 lần sau 10 năm. 

Trong năm 2019, đợt tăng giá bán lẻ điện bình quân 8,36% từ ngày 20/3 đã khiến nhiều người bức xúc khi hóa đơn tiền điện nhà mình bị tăng gấp đôi, gấp ba lần. Điều này khiến nhiều người lo lắng giá điện sẽ còn tăng bất thường trong năm 2020.

Hồi tháng 7/2019, lòng hồ thủy điện Bản Vẽ – một trong những thủy điện lớn nhất Bắc miền Trung cạn trơ đáy như vùng đất chết (ảnh: Tuổi Trẻ).

7. Cú sốc đầu tư đất nền – condotel

Condotel (khách sạn – chung cư) bắt đầu phát triển và bùng nổ ở Việt Nam từ 5 năm gần đây nhưng trong năm 2019 lộ ra nhiều bất cập, chủ yếu do các vướng mắc về pháp lý. Nhiều trường hợp, người đổ tiền đầu tư condotel lại trở thành con nợ; condotel của mình nhưng chủ sở hữu lại là các ngân hàng. Nhiều dự án condotel bùng nổ ở Đà Nẵng, Nha Trang, Vũng Tàu, Hạ Long… song vướng mắc pháp lý quy định về quản lý, sử dụng, kinh doanh loại hình này khiến không ít người đầu tư lâm vào cảnh vỡ nợ.

Cocobay Đà Nẵng vướng lùm xùm cam kết lợi nhuận Condotel với khách hàng (ảnh: Dân Việt).

Thị trường đất nền trong năm 2019 cũng chứng kiến cú sốc khi chủ các công ty địa ốc như Alibaba, Hưng Thịnh Phát, Hoàng Kim Land… vướng vòng lao lý. Các công ty bị cáo buộc lừa đảo khách hàng khi quảng cáo bán các dự án phân lô, bán nền ở vị trí đắc địa với giá rẻ; thổi giá đất tạo làn sóng ảo trên thị trường bất động sản để trục lợi. Nhiều dự án được quảng cáo rầm rộ song không có thật, chỉ là đất nông nghiệp, chưa có trong quy hoạch và chưa được cấp phép.

8. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu tăng

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 11 tháng năm 2019 ước đạt 473,73 tỷ USD, trong đó kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 241,42 tỷ USD, tăng 7,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây là năm thứ tư liên tiếp Việt Nam xuất siêu. 

Khu vực kinh tế trong nước đạt tốc độ tăng kim ngạch xuất khẩu 18,1%, cao hơn tốc độ tăng 11 tháng của khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (3,8%), tỷ trọng xuất khẩu của khu vực này chiếm 31% tổng kim ngạch xuất khẩu (tăng 2,7 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước). 

Việt Nam và EU ký hiệp định thương mại vào ngày 30/6 (ảnh: VnExpress).

Trong năm 2019, Việt Nam và EU đã ký Hiệp định thương mại tự do (EVFTA) và Hiệp định Bảo hộ đầu tư (IPA) – thành quả sau 9 năm đàm phán. EVFTA tạo cơ hội gia tăng xuất khẩu cho những mặt hàng chủ lực của Việt Nam như nông thủy sản, dệt may, đồ gỗ… Dự đoán từ khi có hiệu lực, hiệp định sẽ giúp xuất khẩu của Việt Nam tăng thêm bình quân 4-6%/năm.