Sau cuộc trưng cầu dân ý hôm 1/10 với 90% phiếu ủng hộ Catalan ly khai Tây Ban Nha, các hành động tiếp theo của chính phủ Tây Ban Nha và chính quyền Catalonia sẽ như thế nào?

The Guardian đã phác họa một bức tranh toàn cảnh với những nét chính về Catalan, vùng đất thuộc kiểm soát của Tây Ban Nha suốt 3 thế kỷ qua.

Điều gì đã xảy ra vào sáng Chủ nhật 1/10 tại Catalan?

Chính quyền Catalan với đa số ủng hộ độc lập khu vực đã tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý, đơn phương tách ra khỏi Tây Ban Nha. Điều này đã thách thức tòa án hiến pháp Tây Ban Nha và chính phủ Madrid.

Chính phủ Tây Ban Nha đã tuyên bố không thể khoan dung một thách thức trực tiếp như vậy đến sự thống nhất của Tây Ban Nha và hiến pháp Tây Ban Nha. Hơn 800 người đã bị thương khi cảnh sát xông vào các điểm bỏ phiếu, tịch thu các thùng phiếu và xô đẩy các cử tri.

Biểu tình đòi độc lập Catalonia tại quảng trường Catalunya, Barcelona năm 2015 (Ảnh: Albert Gea / Reuters)

Kết quả của cuộc bỏ phiếu

Theo chính quyền Catalonia, kết quả sơ bộ cho thấy 90% người bỏ phiếu ủng hộ độc lập. Có tổng cộng 2.26 triệu người dân Catalonia – chiếm 42% trong số 5.3 triệu cử tri đủ điều kiện – đã tham dự trưng cầu dân ý.

Cử tri Catalonia bỏ phiếu trưng cầu dân ý hôm 1/10 (Ảnh: Reuters)

Kết quả này có bị ràng buộc về luật pháp hay không?

Chính quyền Catalonia đã đã ban hành luật vào tháng trước (tháng 9) để bắt đầu kiến tạo một nhà nước độc lập. Chính phủ Tây Ban Nha không chấp nhận luật này và chỉ ra rằng, trong tất cả các trường hợp, tòa án hiến pháp trong tháng 9 đã đình chỉ đặc biệt cuộc trưng cầu dân ý của Catalonia.

Khu vực Catalonia trên bản đồ Tây Ban Nha (Ảnh:aljazeera)

Hiến pháp Tây Ban Nha

“Hiến pháp dựa trên sự thống nhất không thể tách rời của quốc gia Tây Ban Nha, tổ quốc không chia cắt và tách rời của tất cả người Tây Ban Nha; công nhận và đảm bảo quyền tự trị của các dân tộc và vùng miền là một thể tổng hòa và thống nhất của toàn khu vực”.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?

Chính quyền Catalonia đã đưa ra một tuyên bố đơn phương độc lập từ Tây Ban Nha trong vòng 48 giờ kể từ khi chiến thắng, và dự kiến sẽ tuyên bố trong tuần này.

Hành động của chính phủ Tây Ban Nha?

Mardid sẽ không công nhận kết quả của một cuộc trưng cầu dân ý và tòa án tuyên bố cuộc bỏ phiếu là bất hợp pháp, vì vậy sẽ không công nhận tuyên bố độc lập của Catalonia.

Thủ tướng Tây Ban Nha, ông Mariano Rajoy, vẫn có thể lựa chọn giải quyết sự thách thức ly khai bằng cách dẫn viện Điều 155 của Hiến pháp Tây Ban Nha.

Điều luật này chưa bao giờ được sử dụng trước đây, tuy nhiên với sự kiện Catalonia đòi độc lập, Điều 155 cho phép Chính phủ tiến vào và kiểm soát khu tự trị, nếu khu vực đó “không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ và hiến pháp của pháp luận hoặc hành động đe dọa nghiêm trọng tới lợi ích chung của toàn thể Tây Ban Nha”.

Sẽ thực thi Điều 155?

Điều 155 vẫn là phương án cuối cùng, nhưng những hành động bạo lực của các lực lượng chính quyền Trung ương tại Catalonia hôm Chủ nhật đã tạo ra căng thẳng kéo dài và làm hỏng cuộc bỏ phiếu trưng cầu dân ý hôm 1/10.

Cảnh sát chống bạo động Tây Ban Nha ngăn cản người Catalan trong cuộc trưng cầu dân ý hôm 1/10 (Ảnh: AP)

Có cơ hội đàm phán đúng quy tắc giữa hai bên?

Lãnh đạo Catalonia, ông Carles Puigdemont đã nói rằng ông sẵn sàng đi tù về vấn đề độc lập và sẽ chỉ quay lại nếu chính phủ Tây Ban Nha bảo đảm với công chúng rằng cuộc trưng cầu dân ý sẽ được hai bên cùng thỏa thuận, sẽ diễn ra và có khung thời gian.

Tuy nhiên, chính phủ Tây Ban Nha đã thẳng thắn từ chối tham gia bất kỳ cuộc đàm phán nào về trưng cầu dân ý.

Áp lực bên ngoài?

Liên minh châu Âu cho biết họ sẽ không can thiệp vào vấn đề “nội bộ” của Tây Ban Nha. Chủ tịch Ủy ban châu Âu, ông Jean-Claude Juncker cho rằng Brussels phải tuân thủ các quyết định của chính phủ Tây Ban Nha và Tòa án Hiến pháp Tây Ban Nha.

Chủ tịch Ủy ban Châu Âu, ông Jean-Claude Juncker (Ảnh:thecommentator)

Ủy ban châu Âu từng cho biết nhiều lần rằng một cuộc bỏ phiếu ủng hộ độc lập cho Catalonia sẽ được công nhận, nhưng chỉ khi cuộc trưng cầu được tuân theo hiến pháp Tây Ban Nha và theo luật.

An Thanh