Hôm thứ Tư (16/09), một trận động đất mạnh 8,3 độ Richter đã xảy ra ở gần khu Coquimbo, phía tây Chile. Hơn một tiếng sau, một cơn sóng thần cao 4,5 mét xuất hiện, phá hủy 200 tàu bè, bao trùm thành phố cảng Coquimbo trong đêm tối vì mất điện.

9 người tại Coquimbo, nơi xảy ra thiệt hại nặng nề nhất do thảm họa kép này, và 4 người ở một số nơi khác của Chile đã thiệt mạng.

Tại sao trận động đất cực mạnh ở mức 8,4 trên thang độ Richter chỉ gây tổng cộng thiệt hại 13 nhân mạng ở Chile, trong khi những trận địa chấn yếu hơn nhiều như ở Haiti năm 2010 (7,7 độ Richter) và gần đây là ở Nepal vào đầu năm 2015 (7,8 độ Richter) lại khiến tới hàng vạn người chết?

Chile có một trong những hệ thống phòng chống thảm họa hiệu quả nhất trên thế giới – dẫn đầu bởi một cựu tướng quân đội đã từng bị mất vợ trong trận động đất tại Haiti năm 2010. Các yếu tố chính làm nên sự vững chãi của Chile trước các cơn địa chấn bao gồm các quy tắc xây dựng nghiêm ngặt, mô hình sơ tán kịp thời và hơn hết là sự chuẩn bị kỹ lưỡng trong việc đối đầu với động đất.

Luật xây dựng nhà ở Chile

Nằm trên vành đai lửa Thái Bình Dương kéo dài từ Alaska tới Nhật Bản, Chile là một trong số những quốc gia liên tục phải hứng chịu các cơn địa chấn.

Năm 1960, tại quốc gia Nam Mỹ này xảy ra một trận động đất mạnh nhất từng được ghi nhận. Trận động đất mạnh 9,5 độ Richter này đã khiến khoảng 5.000 người chết, tuy nhiên cũng giúp hình thành văn hóa xây dựng theo các chuẩn tắc nghiêm ngặt ở đây.

Luật xây dựng ở Chile yêu cầu những ngôi nhà mới xây phải chịu được động đất mạnh ít nhất 9,0 độ Richter. Tường nhà có thể rạn nứt, tòa nhà có thể nghiêng ngả nhưng không đổ sập.

Sau trận động đất năm 2010 mạnh 8,8 độ Richter, Chile có 6.000 ngôi nhà nằm trong vùng bị ảnh hưởng nhưng chỉ có 6 căn nhà bị thiệt hại nghiêm trọng. Trong 6 ngôi nhà đó, chỉ có 4 căn là phải phá hủy hoàn toàn để xây lại. Số người thiệt mạng trong trận động đất năm 2010 là 500 người.

Sau trận động đất mạnh 8,4 độ Richter vừa mới xảy ra ở Chile, không có một ngôi nhà cao tầng nào bị đổ sập. Walter Fonseca, người đứng đầu Ủy ban Cứu nạn Khẩn cấp quốc gia Costa Rica tin rằng đây chính là một yếu tố chủ yếu khiến thiệt hại về nhân mạng ở Chile lại thấp như vậy.

So sánh với Haiti, cũng vào năm 2010, một trận động đất nhẹ hơn nhiều xảy ra tại thành phố cảng Port-au-Prince. Với cường độ 7,7 độ Richter, trận động đất này đã phá hủy hàng ngàn căn nhà được thiết kế, xây dựng tồi tệ với rất ít hoặc không hề có bê tông cốt thép. Các cơ sở y tế và đội cứu hộ quá tải người bị thương. Trong vòng một tuần sau khi xảy ra thảm họa, khoảng 200.000 người đã mất đi mạng sống.

Văn hóa sống cùng động đất

Động đất là một trong những thảm họa khủng khiếp nhất trên trái đất vì tính bất ngờ của nó. Không giống như những cơn bão hoặc thậm chí siêu bão, với vệ tinh nhân tạo, các nhà khoa học có thể dễ dàng theo dõi và dự đoán đường đi của nó. Động đất không thể dự đoán được chính xác với khoa học và công nghệ hiện đại. Các duy nhất để giảm thiểu thiệt hại là ứng phó khẩn cấp khi thảm họa xảy ra.

Video tổng hợp những hình ảnh trong trận động đất mạnh 8,3 độ Richter tại Chile hôm 16/9 vừa qua:

Ở Chile có nhiều trận động đất đến nỗi mà tên của một loại thức uống ưa chuộng trên cả quốc gia được đặt là “Terremoto”, có nghĩa là động đất cho cốc thứ nhất, và cốc thứ hai là “Replica” có nghĩa là dư chấn.

Chính những trận động đất vừa và nhỏ xảy ra quanh năm không gây ra thiệt hại đáng kể nhưng lại liên tục nhắc nhở người dân cảnh giác về nguy cơ xảy ra thảm họa kinh khủng này. Có thể nói người dân Chile đã được huấn luyện để ứng phó với những cơn động đất bất ngờ xảy đến.

Hệ thống cảnh báo và sơ tán khẩn cấp

Trận động đất mạnh 8,8 độ Richter hồi năm 2010 đã bộc lộ nhiều yếu kém của chính phủ Chile trong việc cảnh báo, sơ tán người dân và liên hệ với các tổ chức cứu trợ quốc tế dẫn tới cái chết của 500 người.

Christophe Schmachtel, một nhân viên phụ trách vấn đề nhân đạo tại Liên Hiệp Quốc (UN) nói rằng, trong trận động đất 5 năm trước, UN không thể liên lạc với chính phủ Chile để tìm hiểu về tình trạng thảm họa ở đó.

Cách làm của chúng tôi để thông báo cho cộng đồng quốc tế là chờ tin tức trên truyền hình rồi báo cáo cho các cơ quan của Liên Hiệp Quốc”, anh Schachtel nói. Cách này khiến họ mất 2 đến 3 ngày để có được thông tin. Khi đó, Chính phủ Chile cũng không có thông tin liên lạc để liên hệ với các tổ chức cứu trợ quốc tế. Ngoài ra, chính phủ cũng không phát đi cảnh báo sóng thần khiến hàng chục người ở gần bờ biển đã bị cuốn trôi đi. Sau thảm họa năm 2010, 4 quan chức Chile đã bị cáo buộc tội ngộ sát.

Tuy nhiên, ngày nay Chile đã áp dụng hoàn toàn thủ tục đối phó thảm họa của Liên Hiệp Quốc và trở thành một nước mẫu mực trong việc chuẩn bị phòng chống động đất.

Trong vòng vài phút từ khi xảy ra trận địa chấn mạnh 8,4 độ Richter, các đường phố của thành phố Coquimbo và các khu vực duyên hải phụ cận vang lên tiếng còi báo động inh ỏi. Một loạt xe cứu thương, các đội lính cứu hỏa và cảnh sát được điều động để hỗ trợ người dân sơ tán. Các nhân viên được cử đi thuyết phục những người dân còn chần chừ bỏ lại nhà để chạy lên đồi cao. Tin nhắn được gửi liên tục tới các thuê bao di động nhằm cảnh báo về khả năng sóng thần, thúc giục người dân chạy thoát khỏi khu vực ven biển.

Trong vài giờ đầu tiên sau khi xảy ra động đất hôm 16/9/2015, khoảng 1 triệu người đã được sơ tán khiến rất nhiều mạng sống đã được cứu. “Nếu chúng tôi không sơ tán kịp thời có thể có rất, rất nhiều người hơn nữa đã thiệt mạng”, ông Ricardo Toro, một cựu tướng quân đội – hiện là người đứng đầu cơ quan phòng chống thảm họa Chile – cho biết.

Năm 2010, theo lệnh của Liên Hiệp Quốc, ông Toro được điều đến thành phố Port au Prince của Haiti, nơi trận động đất mạnh 7,7 độ Richter đã cướp đi mạng sống của hàng vạn người gồm cả vợ ông, bà Maria Teresa. Ông nói rằng việc mất đi người vợ yêu quý khiến ông cảm thông đối với những gia đình phải chịu cảnh mất đi người thân, và vì thế hệ thống đối phó thảm họa cần tập trung vào việc cứu sống nhân mạng.

Ông Toro nói rằng họ có một kế hoạch, mang tên “Sự chuẩn bị của Chile”, tập trung vào việc đối phó khẩn cấp với động đất, trong đó nội dung quan trọng nhất là hoạt động diễn tập sơ tán. Ông Toro cho biết:

“Mỗi năm chúng tôi diễn tập ít nhất 6 hoặc 7 lần sơ tán trong toàn khu vực.”

Minh Trí tổng hợp