Câu hỏi được đặt ra ở đây là: Giữa Nhà nước Trung Quốc hay Toà thánh Vatican, ai mới là người có thẩm quyền cuối cùng trong vấn đề bổ nhiệm các giám mục tại Trung Quốc?

Tòa thánh Vatican muốn toàn bộ cộng đồng Công giáo Trung Quốc (khoảng 10 đến 12 triệu người) trở thành một phần của Tòa thánh, và các cuộc đàm phán đang được tiến hành một cách âm thầm kể từ năm 2014, theo National Post.

Vatican đã yêu cầu hai giám mục tại Trung Quốc phải từ chức theo lệnh của chính phủ Trung Quốc, gây ra ấn tượng rằng các nhân vật cấp cao trong Giáo hội Công giáo đang quan tâm đến việc xây dựng một mối quan hệ hữu nghị chính thức giữa Tòa thánh Vatican và Đảng Cộng sản Trung Quốc với chủ nghĩa vô thần, National Post cho biết phân tích của các chuyên gia.

Tuy vậy, các chuyên gia cũng nhận định, một hiệp ước công khai giữa Tòa thánh Vatican và Đảng Cộng sản Trung Quốc là khó có thể xảy ra vào lúc này, và cho dù nếu có xảy ra, thì cũng rất khó để nhận được sự đồng tình từ những tín đồ Công giáo tại khắp các nơi trên thế giới. Gần đây nhất, một vị Hồng y, đại diện cho nhiều giám mục trong Tòa thánh, đã từ chức để gây áp lực cho Đức Giáo hoàng trên phương diện tình cảm.

Bắc Kinh đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với Vatican vào năm 1951, không lâu sau khi Đảng Cộng sản Trung Quốc lên nắm quyền.

Kể từ đó, tại Trung Quốc đã “song song tồn tại” hai hệ thống nhà thờ Công giáo:

1. Hiệp hội Công giáo Ái quốc Trung Hoa (Chinese Patriotic Catholic Association – CPCA), được điều hành bởi các giám mục do Nhà nước Trung Quốc bổ nhiệm.

2. Các nhà thờ ngầm, với những giám mục do Tòa thánh Vatican bổ nhiệm.

Các chuyên gia ước tính rằng có khoảng 12 triệu người Công giáo tại Trung Quốc, với khoảng một nửa số Giáo đoàn thuộc quyền quản lý của Hiệp hội Công giáo Ái quốc Trung Hoa (CPCA). Phần còn lại là các nhà thờ không được chính phủ Trung Quốc phê chuẩn, hay còn gọi là các nhà thờ ngầm.

Trong những tuần gần đây, đã xảy ra những dấu hiệu của một sự chuyển đổi, theo báo cáo trên Website Công giáo: http://www.AsiaNews.it

Tháng trước, một phái đoàn từ Vatican đã đến Trung Quốc, và gặp Đức Giám Mục Peter Zhuang Jianjian (88 tuổi), người chủ tọa nhà thờ tại thành phố Sán Đầu ở tỉnh Quảng Đông, phía Nam Trung Quốc.

Trong một cuộc họp tại Bắc Kinh, phái đoàn Vatican đã yêu cầu ông Peter Zhuang Jianjian nghỉ hưu, và ủng hộ một giám mục do chính phủ Trung Quốc chỉ định, ông Huang Bingzhang (một thành viên của Đại hội đại biểu Nhân dân toàn quốc, một tổ chức luôn luôn ủng hộ Đảng Cộng sản Trung Quốc). Giám mục Huang Bingzhang đã từng bị Vatican tuyên bố khai trừ vào năm 2011.

Đức Giám Mục Peter Zhuang Jianjian đã rơi nước mắt trước lời đề nghị của Vatican, National Post cho biết.

Một vị giám mục khác do Tòa thánh Vatican bổ nhiệm, ông Joseph Guo Xijin ở tỉnh Phúc Kiến, cũng bị yêu cầu tự giáng chức và tự nguyện trở thành trợ lý cho một giám mục khác của CPCA, ông Vincent Zhan Shilu.

Hôm thứ Hai, một vị Hồng y đã nghỉ hưu – ông Joseph Zen (Hồng Kông) – đã xác nhận vụ việc này và nói rằng ông đã đến Rome, thay mặt cho Đức Cha Zhuang, để gặp Đức Giáo hoàng, theo như báo cáo của AsiaNews.it.

Ông Zen cho biết là đã gặp riêng Đức Giáo hoàng vào ngày 12/1, và Đức Giáo hoàng đã hứa là sẽ xem xét vấn đề này.

Ông Zen đã trở thành tiếng nói phản kháng mạnh mẽ nhất đối với việc xây dựng một mối quan hệ hữu nghị chính thức giữa Tòa thánh Vatican và Đảng Cộng sản Trung Quốc vô thần, theo như một bài viết blog được đăng vào hôm thứ Hai.

Ông Zen bình luận: “Cho dù bạn đầu hàng và chấp nhận chính sách đàn áp tín ngưỡng của nhà cầm quyền, thì vẫn hãy trung thành với đức tin của chính mình.”

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ nhận định rằng Trung Quốc là “quốc gia nằm trong diện đặc biệt đáng lo ngại”, bởi vì nước này đã tham gia hoặc dung túng các vi phạm đặc biệt nghiêm trọng về tự do tín ngưỡng.

Theo National Post, các tổ chức nhân quyền đều nói rằng những người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ, các tín đồ Phật giáo Tây Tạng, và những người tập môn khí công ôn hòa Pháp Luân Công thường phải đối mặt với nhiều sự ngược đãi mang tính hệ thống tại Trung Quốc, hơn là các Kitô hữu, mặc dù vẫn có nhiều sự bức hại nghiêm trọng đối với các thành viên của các nhà thờ ‘Công giáo tại gia’, vốn không được Nhà nước Trung Quốc phê duyệt.

Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ cho biết, vào năm 2014, một chiến dịch chống lại các nhà thờ “bất hợp pháp” tại tỉnh Chiết Giang đã khiến hơn 2,000 nhà thờ và 600 thánh giá bị phá hủy, và một mục sư địa phương cùng với vợ của ông đã bị tống giam trong 14 và 12 năm tù, bởi vì đã phản đối chiến dịch.

Tuy nhiên, số lượng các Kitô hữu đang tăng lên nhanh chóng tại Trung Quốc, và con số này có thể là khoảng 100 triệu người, theo như một số ước tính.

Francesco Sisci, một nhà nghiên cứu cao cấp tại Trung tâm Nghiên cứu Châu Âu tại Đại học Renmin của Trung Quốc và là một chuyên gia về vấn đề Vatican, nói rằng đang có hàng ngàn nhà truyền giáo Công giáo đang làm việc tại Trung Quốc, với đầy đủ kiến thức về các nhà chức trách, trong khi các vụ trục xuất là “rất hiếm”.

Tuy nhiên, ông Sisci nói rằng đây là thời điểm nhạy cảm đối với việc Vatican tiến hành những nhượng bộ lớn đối với chính phủ Trung Quốc.

“Vatican đang bị chia rẻ bởi các quan điểm đạo đức của Đức Giáo hoàng về các vấn đề luân lý và các vấn đề xã hội. Do đó, vấn đề Trung Quốc có thể gây ra những tranh cãi cực kỳ nghiêm trọng, và trở thành một ngòi nổ có thể tách rời Vatican ra khỏi các cộng đồng Công giáo trên toàn thế giới”, ông cảnh báo.

Một bài viết trên tờ báo Global Times của Trung Quốc vào tuần này dường như đã thừa nhận những khó khăn của Vatican trong việc đạt được một thỏa thuận với nhà cầm quyền nước này.

Vatican là một trong số ít những quốc gia có duy trì quan hệ ngoại giao với Đài Loan, và nhiều người đã lo sợ rằng mối quan hệ ngoại giao này sẽ bị buộc phải phá vỡ, nếu như Vatican có sự liên hệ gần gũi hơn nữa với Bắc Kinh. Nhưng ông Sisci nói điều này là quá sớm, với lập luận rằng Vatican đã không tìm kiếm một mối quan hệ ngoại giao đầy đủ với Bắc Kinh, hoặc bất cứ điều gì có thể làm tổn hại đến lợi ích của Đài Loan, theo National Post.

Hóa Khoa