Bóng đen của Trung Quốc sẽ lởn vởn quanh chuyến thăm Nepal của Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi vào cuối tuần này để khôi phục mối quan hệ mỏng manh giữa hai nước láng giềng tại Nam Á, theo tờ Nikkei Asian Review.

Ông Modi sẽ có chuyến đi từ ngày 11-12/5, đây là chuyến thăm thứ ba của ông kể từ khi nhậm chức 4 năm trước. Chuyến thăm này diễn ra sau cuộc hội đàm với Thủ tướng Sharma Oli hồi tháng 4 ở Ấn Độ, và chỉ vài tuần sau hội nghị thượng đỉnh không chính thức của ông Modi với Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình ở thành phố Vũ Hán.

Rất nhiều hy vọng được đặt trong chuyến thăm của ông Modi: Nepal muốn có một mối quan hệ tốt đẹp giữa Ấn Độ và Trung Quốc, từ đó họ có thể thu được nhiều lợi ích, và họ cũng muốn giảm sự phụ thuộc vào New Delhi; trong khi Bắc Kinh rất quan tâm đến một tuyến đường vận chuyển qua Nepal để tiếp cận thị trường Ấn Độ; còn Ấn Độ muốn chống lại ảnh hưởng của Trung Quốc đối với Nepal và cũng muốn kiềm chế sự gia tăng thâm hụt thương mại của mình.

Tuy nhiên, ngoài những cử chỉ tượng trưng, ​​ít người tin rằng Thủ tướng Modi có thể làm mềm các mối quan hệ phức tạp và thực hiện những bước tiến cụ thể trong mối quan hệ ba chiều.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình gặp Thủ tướng Ấn Độ Modi ngày 27/4. (Ảnh: Indian Express)

Giáo sư Pankaj Jha, chuyên gia nghiên cứu quốc phòng và chiến lược tại OP Jindal Global University ở bang Haryana phía bắc Ấn Độ, cho biết: “Hợp tác ba bên là không thể. Sự hiệp lực cần thiết [cho sự hợp tác như vậy] đang thiếu giữa Ấn Độ và Trung Quốc. Cả hai đều chơi trò chơi địa chính trị thuần túy theo quan điểm quyền lực của riêng họ”.

Nepal đứng ở vị trí có lợi trong cuộc đấu tranh quyền lực giữa Trung Quốc và Ấn Độ. Họ là một đồng minh cũ của Ấn Độ bởi các liên hệ lịch sử, văn hóa và tôn giáo gần gũi. Nhưng mối quan hệ này đã bị phá hủy bởi sự phong tỏa thương mại của Ấn Độ đối với Nepal trong 5 tháng kể từ cuối năm 2015, tước bỏ các mặt hàng chủ yếu, nhiên liệu và vật tư y tế của nước này.

Để giảm sự phụ thuộc quá mức vào Ấn Độ, Kathmandu đã mở cửa cho ảnh hưởng từ Trung Quốc. Trung Quốc và Nepal cho biết họ quan tâm đến việc xây dựng một hành lang kinh tế ba bên xuyên qua dãy Himalaya. Ấn Độ, vốn đã có những lo ngại về chủ quyền đối với các dự án cơ sở hạ tầng mở rộng của Bắc Kinh, dự kiến ​​sẽ không tham gia vào kế hoạch này, bất kể vẻ thân thiện được nhìn thấy trong cuộc gặp của ông Modi và ông Tập tại hội nghị thượng đỉnh ở Vũ Hán.

Nhưng trong chuyến thăm New Delhi gần đây của Thủ tướng Oli, cả hai bên đã ban hành một tuyên bố chung về mở rộng tuyến đường sắt bằng cách kết nối khu vực Raxaul ở bang Bihar của Ấn Độ với thủ đô Kathmandu. Ấn Độ cũng đồng ý giúp Nepal tiếp cận biển thông qua đường thủy nội địa. Một số nhà phân tích nói rằng tiến trình này liên quan trực tiếp đến các kế hoạch của Trung Quốc trong khu vực.

Ông Jhalak Subedi, một chuyên gia ngoại giao và chính trị cho tờ Nepal Naya Patrika, cho biết: “Sau khi biết Nepal và Trung Quốc đang đàm phán về việc mở rộng tuyến đường [Thanh Hải – Tây Tạng] đến Kathmandu, Ấn Độ vội vã có thỏa thuận tương tự với Nepal. Họ muốn được dẫn đầu trong cuộc chơi này và cho phép Nepal dễ dàng tiếp cận và gần gũi với Ấn Độ, họ có một bàn tay trên”.

Nhưng ông Pramod Jaiswal, Tổng thư ký của Trung tâm Ngoại giao và Phát triển ở Kathmandu, dường như cho rằng ông Modi và ông Tập đã phát triển một sự hiểu biết chung tại hội nghị thượng đỉnh Vũ Hán rằng Ấn Độ sẽ tiếp tục đóng một vai trò lớn hơn ở Nepal và Bhutan. Trung Quốc sẽ vẫn mạnh mẽ ở Maldives.

Ông Jaiswal nói: “Một tín hiệu khác là các khoản đầu tư của Trung Quốc có thể sẽ bị giới hạn ở khu vực phía bắc Nepal, và Ấn Độ sẽ tiếp tục đầu tư dọc theo biên giới với các đồng bằng phía nam của Nepal”.

Cho dù Ấn Độ và Trung Quốc sẽ gắn bó với sự hiểu biết đó thế nào, Ấn Độ bây giờ đã chỉ ra rằng họ sẵn sàng đưa ra ít nhất một vài phương cách nào đó. Gần đây, chính phủ của ông Modi đã bị chỉ trích vì đã hạn chế một số cuộc biểu tình và màn trình diễn công khai chống Trung Quốc của những người tị nạn Tây Tạng lưu vong. Ấn Độ đã rõ ràng hơn trong việc xử lý vấn đề Tây Tạng.

Đạt Lai Lạt Ma kêu gọi Tây Tạng đồng lòng khi Ấn Độ ngả theo Trung Quốc. (Reuters)

Năm ngoái, New Delhi đã khuyến khích người Tây Tạng lưu vong nộp đơn xin hộ chiếu Ấn Độ, nhưng vào tháng 3, họ đã cấm người Tây Tạng không tổ chức một cuộc biểu tình với Đức Đạt Lai Lạt Ma để xoa dịu Bắc Kinh, một người Trung Quốc coi là “phần tử ly khai nguy hiểm’.

Ông Modi có thể có những nấc thang ngoại giao lớn để leo lên trong chuyến thăm Nepal sắp tới nhưng các nhà phân tích tin rằng ít nhất ông có thể ghi một số điểm về chính trị khi trở về.

Ngoài chuyến đi đến thủ đô Kathmandu, ông Modi sẽ thăm hai địa điểm tôn giáo là Hindu – Janakpur và Muktinath, trùng thời gian với cuộc bầu cử ngày 12/5 ở bang Karnataka phía nam Ấn Độ. Thủ tướng Modi sẽ cầu nguyện tại đền thờ, chuyến đi dự kiến ​​sẽ ảnh hưởng tốt với cử tri trong tiểu bang, nơi Đảng Bharatiya Janata (BJP) của ông đang hướng tới việc hình thành một chính phủ. Nếu tất cả diễn ra tốt đẹp, nó sẽ lần lượt thúc đẩy triển vọng của BJP trong cuộc tổng tuyển cử toàn quốc năm 2019.

Một nhà bình luận chính trị nổi tiếng ở Nepal, Kanak Mani Dixit đã viết trên Twitter vào hôm thứ Ba 8/5 rằng ông Modi đang khai thác sự cần thiết của chính phủ nước chủ nhà Nepal thông qua một chương trình du lịch được thiết kế cho các lợi ích cá nhân, chính trị và địa chính trị của ông.

Minh Đức