Mặc dù thường kêu gọi các nước coi trọng tính quyền lực của Liên Hợp Quốc, nhưng Trung Quốc lại luôn theo sau Nga trong vấn đề Syria. Tuy nhiên, sau vụ không kích của Mỹ vào Syria hôm 14/4, giới phân tích cho rằng lập trường của Trung Quốc đang có phần lung lay.

Theo yêu cầu của Nga, Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc đã tổ chức một cuộc họp khẩn cấp vào lúc 11 giờ trưa hôm 14/4 để thảo luận về cuộc không kích Syria của Mỹ, Anh và Pháp. Bản dự thảo của Nga chỉ trích “Mỹ và các đồng minh đã vi phạm Luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên Hợp Quốc khi tiến hành xâm lược Syria”.

Tuy nhiên, bản dự thảo này đã không được thông qua vì cần có sự ủng hộ của ít nhất 9 nước thành viên, nhưng 5 thành viên thường trực đều có quyền phủ quyết, vì vậy thái độ của Trung Quốc đối với Syria nhận được sự quan tâm nhiều nhất.

Theo thống kê, kể từ khi Trung Quốc khôi phục lại vị trí của mình tại Liên Hợp Quốc năm 1971, tổng cộng có 11 lần bỏ phiếu phản đối tại Hội đồng Bảo an. Từ cuộc nội chiến Syria năm 2011, Trung Quốc luôn theo sau Nga và đã bỏ phiếu phản đối sáu lần để phủ quyết các nghị quyết nhằm vào chính quyền Assad, tính đến 4/2018, mới bỏ phiếu trắng một lần.

Trung Quốc vẫn luôn thể hiện lập trường trong việc kêu gọi đối thoại chính trị, hiệp thương để giải quyết vấn đề Syria. Tuy nhiên, trong bối cảnh súng đạn triền miên ở Syria, các thế lực tôn giáo chủng tộc khu vực đan xen, quốc tế hóa xung đột, Trung Quốc dường như vẫn đang xem xét, dĩ bất biến ứng vạn biến.

Sau cuộc không kích Syria của Mỹ, Anh, Pháp lần này, Bộ Ngoại giao Trung Quốc kêu gọi các bên dựa trên khuôn khổ luật pháp quốc tế giải quyết vấn đề thông qua đối thoại. Nhưng khi Nga can thiệp vào chiến tranh Syria, đưa lực lượng quân sự tới đóng quân thậm chí trực tiếp tham gia ném bom “Nhà nước Hồi giáo IS” thì lập trường nhất quán của Trung Quốc cũng có sự lung lay nhất định và rất khó để biện minh trên trường quốc tế.

Trong vấn đề Syria, Trung Quốc muốn đóng vai trò ngoại giao thúc đẩy đàm phán, vì vậy những năm gần đây đã đẩy mạnh sự tham gia vào việc giải quyết cuộc khủng hoảng Syria. Trung Quốc đã bổ nhiệm một đặc phái viên về vấn đề Syria, tiến hành ngoại giao con thoi đối với các nước trong khu vực Trung Đông và Geneva nhằm thúc đẩy hòa giải chính trị, chống khủng bố và hỗ trợ nhân đạo.

Trung Quốc xác nhận có duy trì liên lạc với chính phủ Assad và một số phe đối lập tại Syria và lần lượt đón tiếp các đại diện ở Bắc Kinh. Cuối năm 2017, các phương tiện truyền thông đưa tin Quân giải phóng Trung Quốc đã phái bộ đội đặc chủng đến Syria tác chiến. Nhưng ngoài một số ít các quan sát viên quân sự Trung Quốc ở Syria, chính phủ Trung Quốc vẫn chưa xác nhận thông tin này.

Mỹ và Nga đều có các căn cứ quân sự và duy trì hải lục không quân ở Syria cũng như ở khu vực Trung Đông. Khoảng cách địa lý tương đối xa giữa Trung Quốc và Syria được cho là lý do không có sự hiện diện quân sự của Trung Quốc ở đất nước này. Tuy nhiên, Trung Quốc và Syria không phải hoàn toàn không có bất kỳ mối liên hệ hay quan hệ lợi ích nào. Trung Quốc cần dầu thô từ Syria hơn nữa lại luôn là đối tác thương mại lớn nhất của Syria.

Điều khiến Trung Quốc cảnh giác là trong những năm gần đây một số người Duy Ngô Nhĩ Tân Cương ở Trung Quốc đã qua Trung Á sang Syria, thậm chí tham gia thánh chiến với số lượng từ hàng trăm đến hàng nghìn người. Trung Quốc thậm chí còn bắt được “các phần tử khủng bố” đã tham gia vào cuộc chiến tranh Syria trở về Tân Cương.

Tại Liên Hợp Quốc, Trung Quốc đã nhiều lần theo Nga bỏ phiếu phủ quyết về vấn đề Syria. Nhưng rất khó để nói Trung Quốc hoàn toàn ủng hộ lập trường Nga về chiến tranh Syria. Khi Mỹ không kích Syria, Nga có thái độ cứng rắn hơn, Trung Quốc không công khai phản đối Nga nhưng đồng thời kêu gọi các bên liên quan giữ thái độ kiềm chế. Trung Quốc vừa phản đối sử dụng vũ khí hóa học những cũng không ủng hộ Mỹ tiến hành không kích Syria.

Ông Đặng Duật Văn, nhà bình luận chính trị Trung Quốc cho biết, Tổng thống Trump cuối cùng cũng đã không kích Syria, Trung Quốc chắc chắc rất vui mừng vì sẽ vừa giảm bớt áp lực từ Mỹ, lại kéo Nga đến gần với Trung Quốc hơn.

Ông còn cho rằng, với việc Mỹ coi Trung Quốc là đối thủ chiến lược chủ yếu thì việc Trung Quốc lo ngại Nga bị Mỹ lôi kéo quá khứ là có thể loại trừ. Đây là nguyên nhân Trung Quốc bỏ phiếu trắng ở Liên Hợp Quốc. Ngoài ra cũng còn một yếu tố nữa là vấn đề Triều Tiển.

Huyền Trang