Thành phố bán tự trị Hồng Kông đã bầu ra Trưởng đặc khu mới, đúng như lựa chọn của Bắc Kinh nhưng không theo kế hoạch của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Bà Carrie Lam, ứng cử viên duy nhất trong số ba ứng viên nhận được sự ủng hộ công khai của các quan chức cao cấp Trung Quốc phụ trách việc quản lý Hồng Kông, đã trở thành trưởng đặc khu thứ 4 của thành phố này.

Đằng sau sự kiện bầu cử tại Hồng Kông là cuộc chiến phe phái giữa một bên là cựu Chủ tịch Giang Trạch Dân và một bên là Chủ tịch đương nhiệm Tập Cận Bình. Phe của ông Giang muốn bà Lam lên nắm quyền, trong khi phe ông Tập muốn tôn trọng chính sách “một quốc gia, hai chế độ”, không can thiệp và không lựa chọn bất cứ ứng viên nào cho Hồng Kông, theo thông tin từ những người trong cuộc nói với Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung.

Lựa chọn của Bắc Kinh

Tiến trình lựa chọn người lãnh đạo Hồng Kông cho Bắc Kinh nhiều cách thức dẫn dắt cuộc bầu cử theo ý của họ.

Trưởng đặc khu được chọn bởi một ủy ban bầu cử nhỏ – lần bầu cử này gồm 1.194 cử tri – bao gồm những nhân vật chính trị và doanh nhân thuận theo chính quyền đại lục. Sau đó Bắc Kinh sẽ phê duyệt ứng viên được bầu.

Trước mỗi cuộc bầu cử, Bắc Kinh đồng loạt ra tín hiệu cho các cử tri về ứng viên mà họ lựa chọn: Các cuộc điện thoại thường xuyên, các cuộc họp kín của các quan chức Trung Quốc thuộc Văn phòng Liên lạc Liên lạc Trung Quốc tại Hồng Kông hoặc Văn phòng các vấn đề Hồng Kông – Ma Cao, cũng như các bài viết trên các tờ báo ở Hồng Kông do Bắc Kinh kiểm soát.

Bà Carrie Lam, cựu tổng thư ký chính quyền Hồng Kông, đã nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ của ba quan chức cấp cao của Trung Quốc – ông Trương Đức Giang (Zhang Dejiang), quan chức phụ trách Hồng Kông cao cấp nhất của Trung Quốc và cũng là ủy viên Ban thường vụ Bộ chính trị; giám đốc Văn phòng Liên lạc Trương Hiểu Minh (Zhang Xiaoming); và phó chủ tịch cơ quan cố vấn chính trị của Trung Quốc và cũng là cựu trưởng đặc khu Đổng Kiến Hoa. Cả hai ông Trương đều là những thành viên nổi trội của phe ông Giang Trạch Dân trong việc kiểm soát Hồng Kông.

Cả ba quan chức này đều nói rằng Bắc Kinh chỉ ủng hộ bà Lam. Hai ứng cử viên còn lại, cựu bộ trưởng tài chính John Tsang và thẩm phán tòa án cấp cao đã về hưu Woo Kwok-hing, không được xét đến.

Các tờ báo do Bắc Kinh kiểm soát là Ta Kung Pao và Wenhui Bao đã cho đăng các bài ngày càng phê phán ông Tsang, người đã luôn dẫn trước bà Lam và ông Woo một khoảng cách xa trong các cuộc thăm dò dư luận. Vào ngày bầu cử, tờ Ta Kung Pao đã đăng dòng tít “Hãy bầu cho bà Lam”.

Tuy nhiên, Chủ tịch Tập Cận Bình cho thấy một quan điểm khác với phe ông Giang Trạch Dân.

Quan điểm của ông Tập

Tờ Nhật báo Sing Pao, một tờ báo ủng hộ Bắc Kinh ở Hồng Kông nghiêng về phía ông Tập, đã cho đăng các bài phê phán những nỗ lực của phe ông Giang nhằm tác động đến cuộc bầu cử ở Hồng Kông, đồng thời nhấn mạnh rằng ông Tập ủng hộ việc các cử tri Hồng Kông có lựa chọn riêng mà không chịu sự chỉ đạo từ Bắc Kinh.

Khoảng một tuần trước ngày bầu cử, Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung được biết từ các nguồn tin thân cận với ban lãnh đạo của ông Tập rằng ông Tập đã cử một số phái viên tin cẩn làm rõ bốn điểm với các cử tri: Không có ứng viên nào được thiên vị; Hồng Kông phải tiếp tục ổn định; các cử tri nên bỏ phiếu như ý muốn mà không sợ bị trả thù; ông Trương Hiểu Minh và ông Đổng Kiến Hoa không đại diện cho tiếng nói của chính quyền trung ương.

“Bất cứ ai được lựa chọn cũng sẽ được bổ nhiệm,” theo một quan chức thuộc phe ông Tập, người muốn được gọi là ông Trần.

Ông Trần cũng đã bác bỏ những tuyên bố của tờ Ta Kung Pao rằng ông John Tsang được nhiều người ủng hộ nhưng không được giới lãnh đạo của ông Tập tin tưởng. “Ông John Tsang đã được phép phụ trách vấn đề tài chính của Hong Kong, một lĩnh vực quan trọng, trong suốt 9 năm,” ông này nói. “Chính quyền trung ương rất tin tưởng ông Tsang.”

‘Hàn gắn sự chia rẽ?’

Cuộc bầu cử ở Hồng Kông thể hiện “sự khác biệt rõ ràng giữa hai phe chính trị trong chính quyền Trung Quốc,” theo ông Zang Shan, một nhà báo lâu năm ở Hong Kong, trong một cuộc phỏng vấn qua điện thoại. “Cuộc chiến phe phái này rất khốc liệt và nghiêm trọng.”

Kể từ khi lên nắm quyền năm 2012, ông Tập Cận Bình đã tìm cách loại trừ phe phái của ông Giang Trạch Dân thông qua một chiến dịch chống tham nhũng thẳng tay. Phe của ông Giang đã trả đũa bằng cách phá ông Tập, một tiến trình được quan sát thấy nhiều nhất ở Hồng Kông, nơi phe ông Giang đặc biệt có ảnh hưởng.

Trưởng đặc khu sắp mãn nhiệm Lương Chấn Anh, người từ lâu liên kết với nhóm của ông Giang, đã làm công chúng Hồng Kông phẫn nộ và châm ngòi cho các vụ biểu tình lớn trong nhiệm kỳ của ông ta. Năm ngoái, cơ quan lập pháp của Trung Quốc do ông Trương Đức Giang đứng đầu đã gián tiếp phế truất hai nhà lập pháp Hồng Kông mới được dân bầu bằng cách đưa ra một diễn giải luật pháp hiếm có và gây tranh cãi, một động thái khiến cho người dân Hồng Kông xa cách Bắc Kinh hơn nữa.

Kể từ đó ông Tập đã hành động để tăng tốc việc thanh trừ các quan chức trung thành với ông Giang khỏi Hồng Kông. Các nhà điều tra chống tham nhũng đã phê phán Văn phòng các vấn đề Hồng Kông và Macau, sau một loạt các cuộc điều tra. Tháng 12 năm ngoái, hai phái viên của ông Tập đã đến gặp ông Lương ở Hồng Kông và bảo ông này “từ chức đi”, theo một nguồn tin nói với Đại Kỷ Nguyên tiếng Trung.

Ông Zang Shan, một nhà báo lâu năm ở Hồng Kông chuyên quan sát mối quan hệ giữa Trung Quốc và Hồng Kông, nói rằng có thể ông Tập muốn ông Lương từ chức để thay thế bằng một người ít cứng rắn hơn, giúp hàn gắn và ổn định thành phố này.

Tại một cuộc họp báo sau khi kết quả bầu cử được công bố, bà Carrie Lam nói rằng “ưu tiên của bà sẽ là hàn gắn sự chia rẽ và xoa dịu tức giận cũng như đoàn kết xã hội để tiến về phía trước.”

“Rốt cuộc thì không quan trọng là ứng cử viên nào chiến thắng trong cuộc bầu cử trưởng đặc khu này,” ông Zang nói. Bà Carrie Lam, ông John Tsang, và ông Woo Kwok-hing đều là những người thuộc giới thượng lưu lâu nay không có mối liên hệ chính trị sâu sắc với Đảng Cộng sản Trung Quốc, và đều đã cho thấy rằng họ “thực thi nhiệm vụ của mình một cách mẫn cán và tuân thủ các quy tắc và quy định.”

“Còn ông Tập Cận Bình có vẻ như sẵn lòng giao Hồng Kông cho người Hồng Kông quyết định,” ông nói thêm.

Li Lingpu,  Larry Ong, Đại Kỷ Nguyên tiếng Anh

Thành Tâm biên dịch

Xem thêm: