Sự phục hồi trở lại của nhu cầu tiêu thụ mì ăn liền ở Trung Quốc đã khởi nguồn cho một chủ đề đáng tranh luận: người tiêu dùng ở Trung Quốc hạ mức chi tiêu, do đang có lo lắng cho tương lai?

Theo Hiệp hội mì ăn liền thế giới, lượng tiêu thụ mì ăn liền tại Trung Quốc đã giảm xuống 38,5 tỷ gói trong năm 2016, nhưng đã tăng trở lại hơn 40 tỷ gói vào năm 2018 – tương đương hơn 38,8% lượng tiêu thụ toàn cầu. Các nhà phân tích dự đoán doanh số sẽ tăng hơn nữa trong năm nay.

Mì ăn liền được coi là một sản phẩm tiêu dùng mang tính biểu tượng liên quan đến công nghiệp hóa nhanh chóng của Trung Quốc trong 40 năm qua. Ban đầu doanh số tăng mạnh cùng với sự gia tăng của công nhân nhưng sau đó đã giảm với sự gia tăng của tầng lớp trung lưu Trung Quốc, những người sử dụng thu nhập lớn hơn của họ để mua các sản phẩm thực phẩm cao cấp hơn.

Theo SCMP, lượng tiêu thụ mì ăn liền và xe hơi thường được so sánh để đánh giá xem người tiêu dùng Trung Quốc có đang nâng cấp chi tiêu của họ hay không – mua các mặt hàng đắt tiền hơn – hay hạ mức tiêu dùng của họ bằng cách mua các sản phẩm rẻ hơn và tiết kiệm hơn.

Theo Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc, lượng tiêu thụ xe hơi ở Trung Quốc đã gần như giảm liên tục trong 15 tháng (chỉ có 1 tháng không giảm) tính đến thời điểm tháng 8/2019. Các nhà phân tích coi đây là một dấu hiệu cho thấy sự chậm lại trong tăng trưởng thu nhập, mức nợ cao hơn và lo lắng về triển vọng cho công việc của họ đang khiến người tiêu dùng tiết kiệm hơn trong chi tiêu.

Cuộc tranh luận diễn ra khi doanh số bán lẻ tiếp tục tăng chậm lại trong những tháng gần đây, với doanh số bán xe hơi suy yếu là đóng góp lớn nhất, theo Cục thống kê Quốc gia. Tuy nhiên, doanh số bán lẻ thực phẩm lại tăng 10,6% từ tháng 1 đến tháng 8, cao hơn tốc độ tăng trưởng chung là 7,5%.

“Trong 5 năm qua, doanh số bán mì ăn liền ở Trung Quốc đã tăng trở lại lên tới 40 tỷ gói mỗi năm. Nhiều cải tiến đã được thực hiện trong ngành, nhưng dù sản phẩm có thay đổi bao nhiêu đi chăng nữa, nó vẫn là mì ăn liền”, Tao Dong, Giám đốc điều hành của ngân hàng Credit Suisse Private Banking Asia-Pacific viết trong một ghi chú gần đây.

Tingyi Holding, nhà sản xuất mì ăn liền lớn nhất tại Trung Quốc cho biết trong một báo cáo giữa năm 2019, doanh thu mì ăn liền của họ đã tăng 3,68% so với cùng kỳ năm ngoái, đạt mức 11,5 tỷ nhân dân tệ (tương đương với 1,6 tỷ USD). Sự tăng trưởng doanh thu chủ yếu là do mì ăn liền ‘cao cấp’, có thể có giá tới 24 nhân dân tệ mỗi gói – đắt hơn một bát mì thịt bò ở một số thành phố của Trung Quốc.

Meng Suhe, người đứng đầu Viện khoa học và công nghệ thực phẩm Trung Quốc, một đơn vị trực thuộc chính phủ Trung Quốc, cho biết trong một bài phát biểu gần đây, sự đa dạng của mì ăn liền góp phần vào sự tăng trưởng tiêu thụ của loại thực phẩm này. Theo tính toán của Viện, tổng doanh thu của 22 nhà sản xuất mì ăn liền lớn của Trung Quốc đạt 51,5 tỷ nhân dân tệ năm 2018, tăng 3,3%, trong khi sản xuất tăng 0,73% lên 34,4 tỷ gói.

Theo Cục thống kê Trung Quốc, mức tăng thu nhập bình quân đầu người hàng năm của Trung Quốc đã chậm lại ở mức 6,6% trong nửa đầu năm 2019, giảm từ mức cao hơn 8% trong năm 2014. Trong khi đó, các gia đình có thu nhập cao đã có sự tăng trưởng nhiều hơn về sự giàu có của họ, phần lớn nhờ vào thu nhập từ đầu tư thay vì tiền lương.

Tuy nhiên các hộ gia đình có thu nhập cao cũng thận trọng hơn về cách họ chi tiêu. Theo công bố của Hurun Report, một công ty tư vấn tập trung vào sự thịnh vượng và đầu tư, chỉ số giá tiêu dùng xa xỉ đã giảm 0,3% trong năm nay, mức giảm đầu tiên kể từ năm 2015, cho thấy nhu cầu tiêu dùng hàng xa xỉ của người Trung Quốc đã chậm lại.

“Hơn một nửa mặt hàng trong gói tính chỉ số xa xỉ là các sản phẩm nhập khẩu. Với sự mất giá của đồng nhân dân tệ, sản phẩm nhập khẩu đã đắt hơn. Chúng tôi nghĩ rằng như vậy thì chỉ số giá tiêu dùng xa xỉ sẽ tăng vì giá nhập khẩu cao hơn, nhưng trên thực tế, chỉ số này đã giảm một chút”, Hurun Report cho biết.

Ông Tao từ Credit Suisse lưu ý rằng “mức tiêu thụ được xây dựng dựa trên kỳ vọng thu nhập trong tương lai”. Ông nói, “triển vọng của thu nhập trong tương lai là không chắc chắn và sự lựa chọn của người tiêu dùng hiển nhiên trở nên thận trọng hơn”.