BBC đưa tin ông Gunther Schabowksi, một cựu quan chức Đông Đức, người tình cờ đóng vai trò chính trong việc làm sụp đổ bức tường Berlin đã mất hôm qua (1/11) ở tuổi 86.

Ngày 12/06/1987, Tổng thống Mỹ Ronald Reagan đã có bài phát biểu nổi tiếng khi tới thăm Tây Đức, có tên gọi “Berlin Speech”, trong đó ông kêu gọi Liên Xô xóa bỏ bức tường chia rẽ nước Đức từ năm 1961.

Hãy kéo đổ bức tường này xuống”, là những lời mà Ronald Reagan gửi tới Mikhail Gorbachev, Chủ tịch Liên bang Xô Viết, anh cả của phe Cộng sản, thời đó.

Tuy nhiên, không phải lời kêu gọi đanh thép của Tổng thống Reagan hay mệnh lệnh từ lãnh đạo Cộng sản Gorbachev đã chấm dứt sự chia rẽ Đông-Tây nước Đức mà người châm ngòi trực tiếp nhất lại là một quan chức Đông Đức, với một sai lầm vĩ đại khiến ông ta đi vào lịch sử.

Hôm 9/11/1989, Gunther Schabowksi, lúc đó là phát ngôn viên của chính phủ Cộng Hòa Dân Chủ Đức (Đông Đức), trong một tuyên bố khó hiểu trước cuộc họp báo trực tiếp rằng tất cả người dân Đông Đức có thể qua lại biên giới ngay lập tức. Vài giờ sau, hàng vạn người tập trung ở phía Đông của bức tường Berlin đòi mở cửa biên giới, chẳng bao lâu sau bức tường chia cắt nước Đức cả mấy thập kỷ sụp đổ dưới sự háo hức của người dân Đông Đức.

Tất cả bắt đầu bằng một nhầm lẫn

Trước đó, Đông Đức không hề có mong muốn hòa giải với Tây Đức, và việc kéo đổ bức tường chưa bao giờ xuất hiện ngay cả trong những giấc mơ điên rồ nhất của Bộ Chính trị Cộng hòa Dân chủ Đức. Tuy nhiên, trong bối cảnh Gorbachev, lãnh đạo anh cả Xô Viết của phe Cộng Sản, liên tục thực thi các cải cách chính trị và xã hội tại Liên bang Xô Viết, thì người dân Đông Đức, càng ngày càng bày tỏ bất bình trong một xã hội Đông Đức bức bối và kìm kẹp, cũng đòi hỏi được hưởng các quyền tự do. Bộ Chính trị Đông Đức ngày càng bị thúc ép phải làm một việc gì đó, và trong ngày 9/11/1989, họ đã đưa ra dự thảo về một quyền tự do lại “hình thức” nhằm giả vờ cho người dân quyền đi lại tự do – trong khi thực tế, lý do an ninh quốc gia sẽ lại một lần nữa được sử dụng để làm phức tạp và chối bỏ người dân quyền này.

Kết thúc cuộc họp, một mảnh giấy ghi lại vài dòng ngắn ngủi tóm tắt về kế hoạch này được trao cho ông Gunther Schabowksi ngay trước khi ông này có cuộc họp báo trực tiếp trước các phóng viên. Ông Schabowksi, người không có mặt trong cuộc họp, nên ông không biết ý định của các lãnh đạo Đảng Cộng sản và cũng không có thời gian để đọc trước bản tóm tắt này.

Cuộc họp báo hôm 9/11/1989 do ông Gunter Schabowski chủ trì. (Ảnh: wikipedia)
Cuộc họp báo hôm 9/11/1989 do ông Gunter Schabowski chủ trì. (Ảnh: Wiki)

Bài phát biểu của ông Schabowksi kéo dài cả tiếng đồng hồ, quan liêu, rỗng tuếch và gây buồn ngủ y như những quan chức Cộng sản khác. Tuy nhiên, các phóng viên có mặt trong trong phòng đã bừng tỉnh khi ông này nhắc tới dự thảo luật đi lại tự do mới.

Với giọng khó hiểu và dài dòng, ông Schabowksi tuyên bố: “Hôm nay, theo như tôi được biết, đã có đề xuất của Bộ Chính trị rằng, theo dự thảo luật đi lại, cho mở ra một lối…. đi lại qua biên giới, và được áp dụng cho tất cả mọi công dân.

Có lẽ khi đó chính ông Schabowksi, người đang lần mò bản tóm tắt mà chính ông lần đầu nhìn thấy, không hiểu sức nặng của những lời nói đại diện cho chính phủ của mình. Đông Đức bấy giờ đang nhức nhối với lệnh lính gác bức tường Berlin có quyền bắn bỏ bất kỳ người nào tìm cách trốn thoát sang bên phía Tây, và các phóng viên không thể chớp mắt khỏi tuyên bố “động trời” này.

Một phóng viên hỏi, khi nào thì lệnh này có hiệu lực? Một người khác không giữ được bình tĩnh hô lên “Ngay lập tức à?”. Ông Schabowksi bối rối lật qua lật lại tờ giấy rồi thốt ra những lời sau: “Ngay bây giờ, ngay lập tức”.

Và chỉ cần có thế, như một tín hiệu đánh xuống từ ngoài vũ trụ, cả khán phòng giật mình sững sờ, một loạt phóng viên vội vã đưa tin cho đài, các câu hỏi dồn dập đặt ra cho số phận của bức tường Berlin.

Phát ngôn viên Schabowksi hoàn thành nhiệm vụ và đi về nhà, không hề biết rằng đêm hôm đó, lịch sử đã được tạo ra.

Bên bờ Tây Đức, một nửa đất nước tự do cho chạy dòng tít, “Hôm nay là một ngày lịch sử, Đông Đức đã tuyên bố rằng, biên giới của họ sẽ mở cửa cho tất cả mọi người ngay lập tức.

Sau nhiều giờ im ắng trong thận trọng, những người Đông Đức có thể xem lậu bản tin của “đài địch” truyền tai nhau rằng Bộ Chính trị đã cho phép họ qua biên giới và bắt đầu xếp hàng trước bức tường Berlin.

Theo mô tả của tờ Washington Post, Harald Jäger, một lính gác bức tường ở phía Đông nhớ lại rằng ông có xem bài thông báo trực tiếp của ông Gunther Schabowksi và băn khoăn không biết ông này có bị loạn trí hay không. Ông gọi điện hỏi cấp trên và được thông báo rằng không có thay đổi gì, lính gác vẫn vũ trang sẵn sàng nổ súng vào bất cứ kẻ nào muốn trốn qua biên giới.

Nhưng nhanh chóng Jäger và đồng sự nhận ra một áp lực khủng khiếp từ hàng nghìn người kéo đến điểm kiểm soát mà ông canh gác. Các điểm chốt khác cũng đối mặt với tình trạng tương tự. Lo sợ bạo lực leo thang khỏi tầm kiểm soát, khoảng 9 giờ tối, lính gác cho phép một nhóm nhỏ từ từ đi qua bức tường. Vài giờ sau, đám đông mất kiên nhẫn và hô lên “mở cửa biên giới”, “mở cửa biên giới”.

Sau nhiều giằng co với những người dân hồ hởi tin rằng các quan chức hàng đầu đã cho phép họ đi qua bức tường, lính gác Jäger quyết định rằng mở cửa biên giới là lựa chọn duy nhất của họ. Khoảng 11 giờ 30 phút đêm 9/11, mấy thập kỷ chiến tranh lạnh chia rẽ đất nước Đức đã kết thúc trong êm đẹp.

Chưa đầy một năm sau, chế độ Cộng sản ở Đông Đức hoàn toàn sụp đổ, hai miền thống nhất, kết thúc 45 năm chia cắt.

Năm 1997, ông Schabowski bị tuyên án 3 năm tù giam vì vai trò của ông trong chính sách cho phép lính gác bức tường Berlin bắn chết những người dân tìm cách trốn sang phía Tây. Tuy nhiên, một năm sau ông được tha.

Theo BBC vào năm 2009, ông này viết một cuốn tự truyện tố giác chế độ Cộng sản Đông Đức với đầy những sai lầm chết người.

Minh Trí tổng hợp

Xem thêm: