Trong bài báo có tiêu đề “Trừng phạt kinh tế là trừng phạt tập thể: Trường hợp Venezuela”, hai tác giả Weisbrot và Sachs (WS), đã đổ lỗi cho lệnh trừng phạt hồi tháng 8/2017 của Mỹ làm Venezuela thêm khó khăn. Tuy nhiên, một nhóm các nhà khoa học lại có kết luận ngược lại: nghiên cứu của WS không đáng tin cậy và khủng hoảng ở Venezuela có nguyên nhân nội tại.

Trong nghiên cứu của mình WS kết luận rằng “các biện pháp trừng phạt [của Mỹ] đã làm người dân của quốc gia Nam Mỹ thiếu thốn lương thực, gia tăng bệnh tật và tử vong (cho cả người lớn và trẻ sơ sinh), đồng thời khiến hàng triệu người Venezuela phải rời bỏ đất nước do hậu quả của suy thoái kinh tế và lạm phát phi mã”. WS cũng tuyên bố: “các lệnh trừng phạt đã gây ra tổn hại nghiêm trọng đối với cuộc sống và sức khỏe của người dân [Venezuela], với ước tính hơn 40.000 ca tử vong trong giai đoạn 2017-2018”.

Tác động tiêu cực từ chính sách sai lầm của chính phủ Venezuela

Một nhóm các nhà khoa học của Viện Brookings và Đại học Havard (gọi tắt là nhóm BH), sau khi phân tích số liệu, đã đưa ra các đánh giá đối với nghiên cứu của WS, trong đó khẳng định phương pháp mà WS sử dụng trong nghiên cứu của họ là không phù hợp để ước tính những tác động của các lệnh trừng phạt mà Mỹ áp dụng với Venezuela vào năm 2017, và do đó, những kết luận của họ là không hợp lệ, vì hai lý do:

Thứ nhất, nghiên cứu của WS bỏ qua việc phân tích các ảnh hưởng tiêu cực của những chính sách sai lầm của chính phủ Venezuela trước khi Mỹ áp đặt lệnh trừng phạt. Thứ hai, nghiên cứu của WS cũng không đề cập tới các tác nhân gây nhiễu khác bên cạnh lệnh trừng phạt, điều mà một nghiên cứu khoa học cần thực hiện.

Trang bìa nghiên cứu của nhóm BH.

Điều kiện sống và mức lương của người dân đã suy giảm từ lâu

Bên cạnh đó, BH cũng đưa ra một phát hiện khác mà họ cho rằng có lẽ thậm chí còn quan trọng hơn hai lý do trên, đó là khi phân tích một số thông số kinh tế xã hội ở Venezuela theo thời gian, thì dễ dàng nhận thấy phần lớn sự suy giảm về mức sống của người dân đã diễn ra từ lâu trước khi lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ có hiệu lực vào năm 2017.

Một điều liên quan nữa, qua nghiên cứu, tác giả của nhóm BH đã thấy các chỉ số kinh tế xã hội của Venezuela đã xấu đi rất nhanh trước khi các lệnh trừng phạt được áp dụng vào tháng 8/2017. Bởi vậy, BH cho rằng không thể quy kết kinh tế Venezuela gặp khó là do các lệnh trừng phạt của Mỹ.

BH dẫn chứng, vào năm 2016, một năm trước khi lệnh trừng phạt của Mỹ được áp dụng, nhập khẩu thực phẩm tại Venezuela đã giảm 71% so với mức cao nhất vào năm 2013. Nhập khẩu thuốc và thiết bị y tế năm 2016 cũng giảm 68% so với năm 2013.

Về lương thực, BH chỉ ra rằng vào tháng 8/2017, người Venezuela có mức thu nhập chỉ có thể mua được thực phẩm bằng khoảng 56% lượng thực phẩm dành cho chế độ ăn uống tối thiểu của một gia đình năm người. Mức lương tối thiểu của người Venezuela ở thời điểm này thấp hơn tới 92% so với mức lương tối thiểu vào tháng 1/2010.

Ngoài ra, tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh của Venezuela, một trong những thông số phản ánh chất lượng dịch vụ y tế công cộng, vào năm 2016 tăng 44% so với năm 2013 và tiếp tục tình trạng như vậy kể từ thời điểm đó tới nay.

Biểu đồ biểu thị mức nhập khẩu thực phẩm của Venezuela (màu hồng). Có thể thấy bắt đầu từ năm 2014, lượng thực phẩm nhập khẩu của Venezuela đã giảm mạnh. (Ảnh: từ nghiên cứu của BH)

Venezuela không đủ tư cách tham gia thị trường tài chính Mỹ trước cấm vận

WS cho rằng lệnh cấm vận của Mỹ đã “ngăn cản chính phủ Venezuela vay tiền từ thị trường tài chính Mỹ” vì thế tác động xấu tới việc cơ cấu lại các khoản nợ của chính phủ Maduro.

Nhưng số liệu mà BH tìm hiểu lại cho thấy một sự thật hoàn toàn khác, trước khi Mỹ ban bố lệnh cấm vận vào ngày 25/8/2017, Venezuela đã không còn đủ tư cách tham gia thị trường tài chính Mỹ vì tỷ lệ chênh lệch lãi xuất trái phiếu – một thông số cho thấy niềm tin của người dân vào chính phủ, quá cao, gấp 7,8 lần so với các nước Mỹ La tinh khác và 9,5 lần so với các thị trường mới nổi.

Biểu đồ thể hiện chỉ số rủi ro trái phiếu của Venezuela (màu đỏ) cao hơn nhiều lần so với các nước Mỹ La tinh  (màu xanh đậm) và các thị trường mới nổi (xanh nhạt). (Ảnh: Từ nghiên cứu của BH)

Nghiên cứu của WS cũng quy kết cho lệnh trừng phạt của Hoa Kỳ gây khó khăn cho việc sản xuất dầu mỏ của Venezuela, từ đó ảnh hưởng tới nguồn thu ngoại tệ của quốc gia Nam Mỹ.

Tuy nhiên, từ số liệu thống kê của OPEC, BH khẳng định, sản lượng dầu mỏ của Venezuela đã tụt giảm nghiêm trọng từ trước khi lệnh trừng phạt được áp dụng.

Chính sách sai lầm được tiếp nối bởi sai lầm

Các nhà khoa học tới từ Viện Brookings và Đại học Havard đánh giá, việc khai thác dầu đi xuống của Venezuela bắt nguồn từ những chính sách sai lầm từ thời cố tổng thống Hugo Chavez, sau đó không những không được sửa chữa mà lại được chính phủ Maduro tiếp nối.

Sản lượng dầu của Venezuela (màu xanh) và các nước OPEC (màu vàng) trong khoảng thời gian từ 2013-2018). Có thể thấy mức sản xuất dầu của Venezuela lao dốc trước thời điểm Mỹ áp dụng lệnh trừng phạt khá xa. (Ảnh: Từ nghiên cứu của BH)

Với những con số thống kê như thế, BH nói rằng, rõ ràng sự suy giảm mạnh về mức sống của người dân Venezuela đã bắt đầu từ lâu trước tháng 8/2017, thời điểm Mỹ quyết định áp các lệnh trừng phạt lên chế độ Maduro.

Sự trượt dốc của nền kinh tế Venezuela dưới sự lãnh đạo của chính phủ Maduro thiên tả đã tiếp tục diễn ra sau thời điểm bị Mỹ trừng phạt đã gây ra đau khổ, chết chóc và các cuộc di cư ồ ạt để tìm nguồn sống của hàng triệu người nước này tới các nước láng giềng, BH kết luận.

Kha Đạt

Xem thêm: