Hôm 19/6, Mỹ tuyên bố chính thức rút khỏi Hội đồng nhân quyền Liên Hợp Quốc (UNHRC). Đây là lần thứ 5, chính quyền Tổng thống Trump từ bỏ các thỏa thuận và tổ chức quốc tế mà họ là thành viên. Phải chăng ông chủ Nhà Trắng muốn thiết lập một trật tự thế giới mới?

Thành viên đầu tiên rút khỏi UNHRC

Trong một cuộc họp báo hôm 19/6, Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo và Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Nikki Haley đều khẳng định, Mỹ rút khỏi UNHRC nhưng vẫn sẽ là nước đi đầu trong bảo vệ nhân quyền.

UNHRC là một tổ chức trực thuộc Đại Hội đồng Liên Hợp Quốc, phụ trách các vấn đề tăng cường thúc đẩy và bảo vệ nhân quyền trên toàn cầu, cải thiện tình hình vi phạm nhân quyền ở các quốc gia, và đưa ra các biện pháp ứng phó. Trụ sở của UNHRC đặt tại Văn phòng Liên Hợp Quốc ở Geneva, Thụy Sỹ.

UNHRC gồm 47 thành viên do Đại hội đồng Liên Hợp Quốc bầu ra vào 9/5/2006. Đến nay, Mỹ là thành viên đầu tiên tự nguyện rút khỏi UNHRC kể từ khi tổ chức này được thành lập. Mỹ cũng trở thành quốc gia từ chối tham gia các hội nghị và các cuộc tham vấn của Hội đồng.

Trump thách thức trật tự thế giới

Kể từ khi Trump lên nắm quyền, trước UNHRC, Mỹ đã rút khỏi UNESCO, Hiệp định Paris về khí hậu, Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP và Thỏa thuận hạt nhân Iran.

Việc tiếp tục “rút khỏi” một tổ chức quốc tế làm cho những ý định của ông Trump trong thách thức trật tự thế giới trở nên rõ ràng hơn. Sự không hài lòng của Tổng thống Mỹ với trật tự này cũng được thể hiện công khai hơn.

Ông chủ Nhà Trắng cho rằng, biến đổi khí hậu là vấn đề giả dối, được dùng để tận dụng các khoản chi tiêu và thành quả nghiên cứu khoa học từ Mỹ, nó sẽ làm suy yếu chủ quyền quốc gia, gây tổn thương nền kinh tế và không đóng góp nhiều cho môi trường. Vì thế, Trump quyết định rút khỏi Hiệp định Paris về khí hậu.

Theo Tổng thống Trump, Thỏa thuận Iran không phù hợp với lợi ích quốc gia của Mỹ, và là “một trong những thỏa thuận tồi tệ nhất” nên cũng đã từ bỏ thỏa thuận này vào hồi đầu tháng 5/2018.

Ông Donald Trump cảm thấy quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương không đem lại lợi ích nào cho kinh tế và thương mại Mỹ mà thay vào đó là các nước khác tham gia vào TPP. Vì thế, quyết định rút khỏi TPP của Mỹ khiến cho các đối tác sững sờ. Trump cho rằng, Trung Quốc hưởng lợi quá nhiều từ thương mại Trung – Mỹ nên phải thay đổi tình trạng này. Đây cũng là 1 trong số những nguyên nhân dẫn đến chiến tranh thương mại với Trung Quốc.

Những thách thức của Trump đối với trật tự thế giới đã tăng thêm vài bậc. UNHRC có lẽ chưa phải là tổ chức quốc tế cuối cùng mà Trump muốn rút lui. Sau khi loại bỏ, Trump sẽ bắt đầu tạo lập.

Trong vấn đề thương mại, Trump phản đối chủ nghĩa đa phương và toàn cầu hóa, nghiêng về hướng tiến hành các cuộc đàm phán song phương với các quốc gia khác. Đối với Mỹ, cục diện như vậy đem đến kết quả tốt nhất cho họ. Trump dường như đã vượt khỏi khuôn khổ WTO, tái đàm phán thương mại song phương với Trung Quốc, EU, Canada.

Trong các vấn đề châu Âu, ông cho rằng các đồng minh châu Âu nên tự gánh vác trách nhiệm phòng thủ và an ninh nhiều hơn, chứ không phải chỉ mong đợi vào việc Mỹ chịu hầu hết các chi phí của NATO.

Ông không đánh giá cao EU vì cho rằng liên minh này căn bản không có năng lực quản lý châu Âu.

Về vấn đề Triều Tiên, Trump muốn thiết lập kênh liên lạc trực tiếp với Triều Tiên, chứ không mong phát huy tầm ảnh hưởng trong vấn đề này mà phải quá phụ thuộc vào Trung Quốc. Trên thực tế, các kênh phần nào đã được thiết lập, nhưng để Mỹ đạt được mục tiêu phi hạt nhân hóa hoàn toàn bán đảo Triều Tiên, trước mắt vẫn cần có sự hỗ trợ từ Trung Quốc.

Khác với những người tiền nhiệm, Tổng thống Donald Trump không có ý định “tuyên truyền” về vai trò “lãnh đạo thế giới” của Mỹ. Nhưng, trật tự thế giới mới mà Trump thật sự muốn thiết lập là gì, hiện chưa rõ ràng. Trung Quốc, EU, Nhật Bản, Hàn Quốc, Canada vẫn đang tiếp tục cạnh tranh với đất nước cờ hoa.

Để thiết lập 1 trật tự thế giới mới, ông chủ Nhà Trắng chắc chắn sẽ còn phải làm rất nhiều việc trong thời gian từ nay cho tới khi kết thúc nhiệm kỳ Tổng thống (vào năm 2012).

Bạch Dương