Dưới thời quyền bộ trưởng Shanahan, chính sách của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc vẫn giữ nguyên và thậm chí sẽ cứng rắn “gấp đôi”, theo bình luận của ký giả Michael Auslin. 

Tờ National Review, hôm 11/1, đã đăng tải một bài bình luận về chính sách quốc phòng của Hoa Kỳ của cây viết Michael Auslin, sau khi Lầu Năm Góc có sự thay đổi người lãnh đạo. Bài báo cho hay, chiến lược an ninh quốc phòng của chính quyền Trump đối với Trung Quốc có thể còn mạnh hơn nữa dưới thời ông Shanahan, người thay thế cựu bộ trưởng quốc phòng James Mattis.

* * *

Hôm 2/1, Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ, Patrick Shanahan nhậm chức với câu nói “Trung Quốc, Trung Quốc, Trung Quốc”. Phát biểu của ông Shanahan được đưa ra một ngày sau khi Mỹ-Trung kỷ niệm 40 năm bình thường hóa quan hệ ngoại giao, như là một dấu hiệu cho thấy chiến lược an ninh quốc phòng của chính quyền Trump đối với Bắc Kinh là không thay đổi sau khi cựu Bộ trưởng quốc phòng James Mattis nghỉ hưu.

Điều này cũng minh chứng, nội các của Tổng thống Trump tiếp tục xác định Trung Quốc là mối nguy cơ hàng đầu thay vì khủng bố, Iran hay Nga. Chính phủ Mỹ đang sẵn sàng đối đầu với Trung Quốc ở phạm vi rộng hơn, đảo ngược chính sách suốt 4 thập kỷ của Washington ở khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương, theo Michael Auslin, tác giả bài bình luận.

Dễ thấy, vai trò của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc đã bị “ngưng trệ” trước khi ông Trump nhậm chức. Những phương thức tiếp cận của chính quyền Obama với Bắc Kinh đã làm gia tăng các cuộc tấn công không gian mạng quy mô lớn, dẫn tới Trung Quốc tăng cường quân sự hóa các đảo tại Biển Đông cũng như hỗ trợ cho Triều Tiên, và nhiều điều khác nữa.

Chính sách gọi là “tái cân bằng” của ông Obama đối với châu Á là một phản ứng đối với sức mạnh gia tăng của Trung Quốc, nhưng những lời hùng biện của ông Obama đã dẫn tới Bắc Kinh thêm phần gây rối.

Thực tế là, kể từ khi cởi mở mối quan hệ với Hoa Kỳ vào năm 1979, các lãnh đạo Trung Quốc đã trở nên “quen” với việc các nhà lãnh đạo Mỹ ít có hành động thực sự nào đủ mạnh để đáp trả với những khiêu khích của người Trung Quốc.

Chính sách “Tái cân bằng châu Á của cựu Tổng thống Obama không phát huy được hiệu quả chế ngự tham vọng của Trung Quốc ở Ấn Độ – Thái Bình Dương. (Ảnh: Getty)

Một số người sẽ cho rằng, nguyên nhân thuộc về sự vội vã bình thường hóa mối quan hệ trước khi rời cương vị của cựu Tổng thống Jimmy Carter, trong đó, liên minh lâu đời của Mỹ với Đài Loan đã bị hủy bỏ và chính quyền Carter đã làm phai nhòa Hiệp định ngoại giao “1972 Shanghai Communique” (Thông cáo Thượng Hải 1972) liên quan tới tình trạng của Đài Loan.

Nội các của một số tổng thống Mỹ ở những nhiệm kỳ trước Trump cho rằng thay vì đối đầu thì nên đưa Trung Quốc tham gia sâu vào các hệ thống toàn cầu, điều này sẽ dẫn tới việc Bắc Kinh chuẩn hóa áp dụng các quy tắc phương Tây (ít nhất là trong quan hệ đối ngoại). Trong thực tế, nhiều thập kỷ chính sách của Mỹ đã khiến Trung Quốc tận dụng và thêm phần hung hăng.

Chính sách “tái cân bằng” của chính quyền Obama ban đầu được các quốc gia châu Á hoan nghênh, nhưng sau đó phần lớn bị bác bỏ vì nó không làm gì để ngăn chặn hành vi của Trung Quốc, và thực sự không có hiệu quả trong việc ngăn chặn Bắc Kinh khỏi chiến dịch xây dựng các đảo trên biển Đông và xâm lược không gian mạng.

Danh sách các hành động khiêu khích của Trung Quốc đã nổi tiếng tới hiện nay, cho tới khi chính quyền Tổng thống Trump đặt khái niệm về cạnh tranh quyền lực vào trung tâm của chiến lược an ninh quốc gia, Bắc Kinh vẫn vin vào cái cớ rằng Mỹ “chỉ dọa suông”, rằng không ai có thể làm tổn thương họ. 

Do đó, điều thật đáng ngạc nhiên và không làm hài lòng các quan chức Trung Quốc, rằng Washington dường như “nói là làm” và đang đẩy lùi chống lại một số lợi ích của Bắc Kinh, như trong vụ bắt giữ một sĩ quan tình báo cấp cao của Trung Quốc và việc giam giữ CFO của “gã khổng lồ” viễn thông Huawei ở Canada.

Dưới thời Trump, Hoa Kỳ thường xuyên điều tàu chiến và máy bay tới Biển Đông để khẳng định quyền tự do hàng hải trên vùng biển này. (Ảnh: Asia News)

Chính phủ và giới hàn lâm Trung Quốc tiếp tục vi phạm sở hữu trí tuệ, cũng như các chiến dịch gây ảnh hưởng lan rộng của họ trên toàn cầu dấy lên lo ngại về các hoạt động của Trung Quốc tại Mỹ (và trên toàn thế giới). Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã nói với các lãnh đạo quân sự Trung Quốc rằng hãy chuẩn bị cho chiến tranh, đối đầu với tàu hải quân Mỹ đang tiến hành hoạt động tự do hàng hải, và nhắc rằng Trung Quốc sẽ dùng vũ lực để ngăn Đài Loan độc lập.

Thách thức đối với quyền Bộ trưởng Shanahan, cũng tương đồng với sự thách thức của những người tiền nhiệm: Làm thế nào để chống lại quân đội Trung Quốc mà không gây ra một cuộc đối đầu vũ trang hoặc bị coi là một “con hổ giấy”, cũng không muốn làm bất cứ điều gì liên quan tới vật chất để lay chuyển những toan tính của Trung Quốc và những kết quả có thể xảy ra cho các hành động của họ.

Tiếp quản vai trò của cựu Bộ trưởng James Mattis, ông Shanahan sẽ tiếp tục tăng cường các hoạt động tự do hàng hải ở Biển Đông, điều mà chính quyền Obama rõ là “rất ngại để làm”.

Ông cũng có thể sử dụng nhiều công cụ hơn để củng cố sự hiện hiện của Hoa Kỳ tại châu Á, nhờ “Đạo luật Sáng kiến Tái đảm bảo châu Á 2018” (Asia Reassurance Initiative Act of 2018 – ARIA), được đưa ra bởi Thượng Nghị sỹ Cory Gardner và được Tổng thống Trump ký ban hành vào ngày 31/12/2018.

ARIA cho phép Lầu Năm Góc chi 1,5 tỷ đô la mỗi năm để tăng cường quan hệ của Hoa Kỳ với các nước đồng minh, tiếp tục bán vũ khí cho Đài Loan, tăng cường quan hệ với Ấn Độ, tăng cường an ninh mạng và tiếp tục thúc đẩy việc tự do hàng hải và hàng không ở Biển Đông. ARIA về mặt nào đó đã thực chất hóa chính sách tái cân bằng dưới thời Obama vốn chỉ là một bộ khung trống rỗng, nhưng với một loạt thiết lập các mục tiêu chính sách và sự thừa nhận rõ ràng về “xây dựng và quân sự hóa các tính năng phi pháp của Trung Quốc tại Biển Đông và các thực tiễn nền kinh tế cưỡng đoạt”.

Pháp luật và hùng biện là một chuyện; có khả năng bảo vệ đáng tin cậy các lợi ích của Hoa Kỳ trong khu vực Ấn Độ – Thái Bình Dương là một vấn đề khác.

Ở vị trí ‘quyền’ Bộ trưởng, chắc chắn ông Shanahan sẽ cần phải nỗ lực để thực hiện tốt công việc của mình, ông sẽ lắng nghe các chuyên gia hải quân, những người đang có một cuộc tranh luận sôi nổi về việc Hải quân Hoa Kỳ có thể duy trì một cuộc xung đột ở các vùng biển châu Á trong bao lâu, trong điều kiện Trung Quốc trang bị một số lượng lớn các tên lửa chống hạm.

Duy trì sự cân bằng không có nghĩa là cố gắng chống lại Trung Quốc ở mọi lĩnh vực, mà là duy trì sức mạnh quân sự của Hoa Kỳ ở mức đủ để thực hiện việc bảo vệ các đồng minh và các đường vận tải biển chiến lược, đảm bảo rằng các đồng minh của Mỹ có thể bảo vệ được lợi ích quốc gia quan trọng của mình và sẽ can thiệp kịp thời khi Bắc Kinh cố gắng thay đổi cán cân quyền lực theo hướng có lợi cho họ.

Chỉ khi giới lãnh đạo chính trị và quân sự Hoa Kỳ đảm bảo được những điểm yếu của Hoa Kỳ được xóa bỏ, và củng cố được những lỗ hổng trong chiến lược an ninh, những đạo luật ARIA của người Mỹ sẽ thay đổi được giọng điệu của Trung Quốc. Những nhà lãnh đạo Trung Quốc không nên nghi ngờ rằng họ sẽ đối mặt với thất bại trong bất kỳ cuộc đối đầu trực tiếp nào với Hoa Kỳ.

Phương Minh (lược dịch)