Mỗi năm, từ 5 đến 12 triệu tấn chất thải nhựa trôi vào đại dương và vỡ thành mảnh nhỏ đi theo nguồn nước và có thể dừng lại trong mâm cơm của mỗi gia đình.

Vào những năm 1950, một loại vật liệu mới bùng lên với viễn cảnh thay đổi thế giới mãi mãi. Với các tiêu chí: giá rẻ, bền, vệ sinh, chắc chắn, nhẹ, ngày này, đã có hàng nghìn loại nguyên liệu nhựa thô, người sáng lập nhà máy sản xuất bộ phận nhựa dùng trong dụng cụ y tế Delta Pacific Products, cho hay.

Tên kỹ thuật của nhựa là polypropylene, và hầu như tất cả mọi thứ nhựa hình dáng ban đầu đều có dạng viên, màu sắc đa dạng, sẵn có. Khi khách hàng muốn thiết kế bằng nhựa một sản phẩm nào đó theo yêu cầu, viên nguyên liệu nhựa sẽ được làm nóng chảy và đưa vào khuôn thép nặng để tạo ra sản phẩm đó. 

Các sản phẩm nhựa có nguyên liệu ban đầu là nhựa dạng viên. (Ảnh: CBS NEWS)

Sau 65 năm sản xuất nhựa, công ty Delta đã làm chủ của nhiều kỹ thuật về nhựa khác nhau, tuy nhiên, họ chưa tìm được giải pháp đối với nhựa đã qua sử dụng và bị thải loại. 

“Nhựa tồn tại trong một thời gian rất dài”, ông Roland Geyer, Giáo sư khoa học môi trường tại Đại học California, Santa Barbara (UC Santa Barbara) cho biết. “Nhựa không phân huỷ sinh học. Vì vậy, nó vẫn ở yên đó”.

Một mô hình sản xuất sản phẩm từ nhựa thô có dạng viên. (Ảnh: sodick)

Giáo sư Geyer đã nghiên cứu số lượng nhựa mà con người đã thải loại sau khi sử dụng. “Chúng tôi có các số liệu thống kê kể từ thời điểm khởi đầu ngành công nghiệp nhựa là năm 1950. Và nếu cộng tất cả lại với nhau, đó là 8,3 tỷ tấn. Vì vậy, nếu chúng ta trải rộng số nhựa đó ra khắp California, toàn bộ tiểu bang California sẽ được bao phủ. Và đó sẽ là một cảnh tượng xấu xí”.

Nhựa sẽ tồn tại với con người hàng trăm năm

Đối với câu hỏi: “Một túi nhựa có thể chỉ được sử dụng một lần kể từ khi ra khỏi quầy tính tiền siêu thị cho tới khi đưa lên xe của khách hàng, sau đó nó sẽ tồn tại trong bãi rác bao lâu?”, Giáo sư Geyer trả lời: “Nó sẽ ở lại với chúng ta trong hàng trăm năm”.

Tuy nhiên, một số loại nhựa dẻo lại đi vào một nơi đáng lo ngại hơn: Đại dương!

Chất thải từ nhựa trôi nổi ngoài khơi trên bờ biển Honduras. Bởi vì nhựa không phân huỷ sinh học, phần lớn chất thải từ nhựa không tái chế được sẽ kết thúc tại bãi chôn lấp hoặc đại dương. (Ảnh: CBS News)

“Mỗi năm, khoảng 5 đến 12 triệu tấn chất thải nhựa đi vào đại dương”, Geyer cho biết. “Nhựa trong đại dương có khuynh hướng phân hủy thành các mảnh nhỏ hơn. Và những mảnh nhỏ này sau đó thậm chí xâm nhập vào chuỗi thức ăn. Vì vậy, chúng ta nên biết rằng điểm dừng chân cuối cùng của nhựa có thể là trong bữa tối của chúng ta. Có nhựa trong thực phẩm của bạn. Có nhựa trong muối biển và có nhựa thoát ra từ vòi nước”.

Trên thực tế này, với tốc độ này, Diễn đàn Kinh tế Thế giới dự đoán rằng vào năm 2050, đại dương của chúng ta sẽ chứa nhiều nhựa hơn cá.

Một con cá được tạo dựng từ những đồ nhựa. Ảnh: ERIK FORSBERG

Tái chế nhựa

“Chúng tôi phân loại tất cả”, ông Sunil Bagaria, đồng sáng lập công ty tái chế nhựa GDB International có trụ sở tại New Jersey cho biết. Nhân viên của ông phân loại nhựa và sau đó bọc thành kiện lớn. “Chúng tôi phân loại móc treo, các cuộn phim, các chai soda, lọ đựng thuốc viên, và bọc chúng thành từng kiện”.

Phóng viên David Pogue với ông Sunil Bagaria tại nhà máy sản xuất nhựa GDB International. (Ảnh: CBS News)

“Sau đó, các kiện nhựa đi tới những nhà máy khác, tại đó chúng được rửa, nghiền nát thành một nguyên liệu mới, và những nguyên liệu này sẽ được vê thành viên. Tiếp theo, từ nhà máy này,nó sẽ được đưa tới một công ty khác để tạo thành một sản phẩm khác, hoặc được thổi thành chai nhựa khác”.

Thật dễ dàng và kinh tế khi tái chế những phế thải nhựa nguyên chất và sạch sẽ. Nhưng hơn một nửa số lượng nhựa mà chúng ta vứt trong thùng rác đã bị nhiễm bẩn bởi thực phẩm, nhãn giấy hoặc các vật liệu khác.

Giáo sư khoa học môi trường Roland Geyer và phóng viên David Pogue tại bãi chôn lấp rác thải, với một miếng nhựa không bị phân huỷ. (Ảnh: CBS News)

Nhựa bẩn tới Trung Quốc

Trong 30 năm, chúng ta đã có một giải pháp xử lý nhựa bẩn dễ dàng: Chuyển tới Trung Quốc. “Trung Quốc đã nhập khẩu khoảng 50% rác thải của thế giới. Điều này đã tiếp diễn trong khoảng 20 – 30 năm”, theo ông Bagaria.

Năm 2017, bộ phim tài liệu “Trung Quốc Nhựa” (Plastic China) đã minh hoạ sự thật tàn khốc về ô nhiễm nhựa mà các quốc gia phát triển bán cho Trung Quốc. Bộ phim cho thấy cảnh một gia đình Trung Quốc nghèo tuyệt vọng, thu nhập ít ỏi kiếm sống bằng cách dùng tay phân loại những ngọn núi rác thải nhựa.

Bộ phim tài liệu PLASTIC CHINA cho thấy hoàn cảnh sống của một gia đình nghèo nàn, phân loại nhựa từ những núi rác nhựa để kiếm sống. Bộ phim của nhà sản xuất Ruby Chen. Bộ phim được công chiếu tại Liên hoan phim CAAM tại San Francisco. (Ảnh: caamfest.com)

Tuy nhiên, cuối năm 2017, Bắc Kinh đã ban hành lệnh cấm nhập khẩu hầu hết các loại rác thải để tái chế vì không muốn trở thành ‘bãi rác của thế giới’. Ước tính cho thấy, tới năm 2030, thế giới có nguy cơ sẽ phải đối mặt với ‘đại hồng thủy’ rác với khoảng 111 triệu tấn rác thải nhựa không biết đi về đâu, thay vì đưa vào nhà máy xử lý như trước. 

“Nếu bán cho Trung Quốc, sẽ có doanh thu”, ông Bagaria cho biết. “Còn nếu chuyển rác nhựa đến bãi chôn lấp, đến bãi rác thì sẽ tốn chi phí. Vì vậy, bây giờ không chỉ là không kiếm được tiền mà còn phải trả tiền để thoát khỏi nó”.

Hướng tới nhựa có khả năng phân huỷ sinh học

Một số cơ sở lớn như công ty của ông Sunil Bagaria, đã quyết định tự xử lý nhựa ô nhiễm.

“Ngành công nghiệp nhựa đang cố gắng giải quyết vấn đề nhựa ô nhiễm, việc sử dụng hợp chất polyme đang phát triển, với dao, thìa, dĩa trong đồ ăn nhanh, và chúng ta đang tiến tới sử dụng hợp chất polyme với khả năng phân huỷ sinh học. Điều này phải xảy ra”, theo ông Bagaria.

Ông dẫn ví dụ về chuỗi cửa hàng thức ăn nhanh McDonald’s, họ đã thông báo rằng từ đây cho đến năm 2025, tất cả các bao bì của họ sẽ được làm từ nhựa tái chế.

“Chúng ta không thể tưởng tượng cuộc sống không có nhựa. Nhưng chúng ta không thể tiếp tục dẫn dắt cuộc sống của mình theo cách mà chúng ta đang làm – nó không thể nào là: “Ồ, chúng ta hãy tận dụng Trái đất này, sau đó chúng ta sẽ chuyển sang hành tinh khác”. Không, trái đất này là những gì chúng ta có. Chúng ta cần quan tâm tới vấn đề này”, ông Bagaria nhấn mạnh

Làn sóng từ nhựa với phông nền một người lưới sóng được trưng bày tại Quảng trường Federation, Pháp. (Ảnh: Nice)

Triệu Hằng