Chính phủ của tổng thống Donald Trump đã làm sáng tỏ một vấn đề, họ coi đối thủ là chính quyền Trung Quốc chứ không phải là đất nước Trung Quốc hay người dân Trung Quốc. Chính vì thế không hề có chuyện cắt đứt quan hệ với Trung Quốc như một số người thường kêu gọi.

Nhìn lại cuộc chiến thương mại

Từ giữa tháng 10/2019, truyền thông quốc tế tập trung vào thông tin Mỹ – Trung chuẩn bị đi đến kí kết thoả thuận thương mại “giai đoạn một”. Ngày 11/10/2019, tổng thống Donald Trump tuyên bố đạt “thỏa thuận lớn nhất dành cho nông dân Mỹ trong lịch sử đất nước.” Ông Donald Trump cũng nói Trung Quốc sẽ ngay lập tức mua 40 – 50 tỉ USD nông sản của Mỹ.

Diễn biến tiếp theo tập trung vào cuộc gặp giữa tổng thống Donald Trump và chủ tịch Tập Cận Bình sẽ diễn ra ở đâu, để ký “thoả thuận giai đoạn một”, sau khi Chile huỷ đăng cai Hội nghị APEC. Nhưng đến nay đã sang nửa cuối tháng 11 nhưng hai bên vẫn chưa có kế hoạch chính thức nào. Tiếp đó, truyền thông đưa tin phía chính quyền Trung Quốc (CQTQ) yêu cầu Mỹ dỡ bỏ thuế quan, nhưng sau đó tổng thống Trump đã làm rõ rằng “Tôi vẫn chưa đồng ý điều gì.”

Có thể nói về mặt giao thương, quan hệ Mỹ – Trung vẫn tiếp tục trong tình trạng căng thẳng, mặc dù thông tin bề ngoài có lúc tỏ ra rất lạc quan. Trung Quốc ngoài việc bắt buộc phải mua thịt lợn từ Mỹ để giảm bớt tình trạng thiếu hụt căng thẳng trong nước, thì thực chất cũng chưa có động thái nhượng bộ nào đáng kể. 

Phía tổng thống Trump vẫn duy trì sức ép, trong khi các tuyên bố cũng liên tục thay đổi. Nói theo Bộ trưởng thương mại Mỹ Wilbur Ross, tổng thống Trump sử dụng sự “khó lường” như một công cụ đàm phán, và rằng “Chúng ta đã không tiến được xa như ông ấy đang làm hiện nay, nếu ông ấy là một tổng thống kiểu cũ thời xưa”.

Điểm qua sự kiện liên quan đến quyền con người

Ngay trước cuộc đàm phán thương mại Mỹ – Trung, ngày 07/10/2019, Bộ Thương mại Mỹ đã bổ sung thêm tới 28 công ty và cơ quan nhà nước Trung Quốc vào “danh sách đen” thương mại. Lý do là các thực thể này có các hoạt động vi phạm quyền con người tại Tân Cương.

Trước đó, Mỹ đã dẫn đầu hơn 22 nước tại Liên Hợp Quốc (LHQ), lên án chính quyền Trung Quốc đàn áp người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương vào tháng 07/2019. Ngay lập tức, chính quyền Trung Quốc cũng huy động 37 đại diện chính quyền các nước “ca ngợi” chính sách của mình tại Tân Cương. Đến tháng 09/2019, đại sứ Mỹ tại LHQ cho biết có hơn 30 nước cùng lên án yêu cầu chấm dứt chính sách đàn áp của chính quyền Trung Quốc với người Hồi giáo Tân Cương. Phía Bắc Kinh lập tức cho biết có 54 nước đã ủng hộ “nỗ lực chống khủng bố” của họ tại Tân Cương, trong đó có chính phủ các quốc gia như Triều Tiên và Nga…

Giới chính trị Mỹ phân biệt rõ kẻ thù ở Trung Quốc

Giai đoạn hiện nay, làn sóng chống Trung Quốc đã trở nên rộng khắp trong giới chính trị Mỹ. Chính phủ của tổng thống Donald Trump đã khởi phát làn sóng này, đồng thời vấn đề dễ gây hiểu lầm nhất đã được làm rõ. Chính phủ Mỹ coi đối thủ là chính quyền Trung Quốc chứ không phải đất nước Trung Quốc hay người dân Trung Quốc, lại càng không phải là cắt đứt quan hệ với Trung Quốc như một số người thường kêu gọi.

Ngày 24/10/2019, phó tổng thống Mỹ Mike Pence đã khẳng định sự phân biệt này: “Có người thường hỏi có phải chính quyền Trump muốn “đóng băng” quan hệ với Trung Quốc không? Câu trả lời là một chữ “không” rõ ràng. ”Yếu tố bản chất gây ra mâu thuẫn trong quan hệ hai bên là chính quyền Trung Quốc chứ không phải là nước Trung Quốc chung chung mơ hồ. 

Phát biểu của Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo ngày 31/10/2019 tại viện Hudson, phân biệt rõ người dân và giới chính trị tại Trung Quốc: “Chính quyền đảng Cộng sản Trung Quốc ngày nay không giống như nhân dân Trung Quốc. Họ đang tiếp cận và sử dụng các thủ đoạn gây ra nhiều thách thức cho cả Mỹ và thế giới, tất cả chúng ta cần đoàn kết để đối đầu với những thách thức này… một cách trực diện.” 

Kỉ niệm sự kiện 30 năm bức tường Berlin sụp đổ, ngày 08/11/2019 tại Đức, ông Mike Pompeo tiếp tục khẳng định, đảng Cộng sản Trung Quốc chỉ cố tạo ra một cái nhìn mới cho một chế độ toàn trị không hề thay đổi. Người phát ngôn bộ Ngoại giao Trung Quốc Cảnh Sảng đáp trả: “Các nỗ lực chia tách người dân Trung Quốc khỏi đảng Cộng sản Trung Quốc là một sự khiêu khích chống lại toàn bộ người dân Trung Quốc và sẽ thất bại”.

Chính quyền Trung Quốc lâu nay đã rất thành công trong việc sử dụng đất nước Trung Quốc với hơn một tỉ người dân làm con tin trong quan hệ với thế giới. Không chỉ vậy, họ còn tạo ra một sự lẫn lộn khái niệm mà hầu hết các tổ chức, lãnh đạo và người dân thế giới không thể phân biệt được. Đó là sự nhầm lẫn giữa khái niệm đảng Cộng sản Trung Quốc với đất nước Trung Quốc và người dân Trung Quốc. Họ luôn đặt mối quan hệ với đất nước Trung Quốc mập mờ này vào thế buộc các đối tác phải chọn lựa hoặc có quan hệ hoặc không.

Chính quyền tổng thống Donald Trump đã không chỉ đặt lại vấn đề trong quan hệ với Trung Quốc, mà còn phân biệt rõ các cấu phần trong khái niệm Trung Quốc, đó là đảng Cộng sản Trung Quốc và nhân dân Trung Quốc. Trên phạm vi quốc gia và quốc tế, đây là một bước chuyển to lớn, đi vào bản chất, chỉ ra điều mà lâu nay đã làm bối rối nhiều người. Sự khác biệt này đối với người dân Trung Quốc, thậm chí cả với quan chức chính quyền Trung Quốc cũng không thật rõ, bởi vì họ đã ở trong sự lẫn lộn đó quá lâu rồi.

Thái độ không hề nhượng bộ từ cả hai phía, chính quyền Mỹ và Trung Quốc hiện nay trên tất cả các mặt trận, cho thấy sự phức tạp của vấn đề, thậm chí là bế tắc và xung đột gay gắt hơn. Tuy nhiên, diễn biến từ lịch sử cho thấy những vấn đề lớn nhất của nhân loại thường có chuyển biến từ những sự kiện vô cùng khó lường. Sự sụp đổ của bức tường Berlin, sự tan rã của siêu cường Liên Xô đều đi theo con đường như vậy.