Hôm thứ Sáu (10/5), Hoa Kỳ đã chính thức tăng mức thuế từ 10% lên 25% với gói 200 tỷ đô là hàng nhập khẩu Trung Quốc, một động thái thể hiện phong cách “dám nghĩ, dám làm” và lập trường cứng rắn của Tổng thống Trump đối với Bắc Kinh.

Quyết định tăng thuế của Tổng thống Trump được đưa ra sau khi Mỹ đã thực hiện 11 vòng đàm phán với Trung Quốc, cùng với hai lần nới thời hạn tăng thuế để tạo môi trường thuận lợi cho các cuộc thảo luận giữa hai nước. Tổng thống Trump cũng nhiều lần bày tỏ thiện chí và sự kỳ vọng đối với một thỏa thuận lớn giữa hai nền kinh tế. Việc Bắc Kinh yêu cầu đàm phán lại những điều đã được thống nhất trong bản dự thảo thỏa thuận khiến ông Trump quyết định tăng thuế.

Quyết định tăng thuế chắc chắn đã được một doanh nhân kỳ cựu như ông Trump tính toán kỹ. Hãng tin Nhật Nikkei cho rằng, việc tăng thuế là một bước đi nhằm gia tăng sức ép lên phía Trung Quốc trong các cuộc đàm phán. Ngoài ra, chỉ còn không đầy một tháng nữa là tới sự kiện kỷ niệm tròn 30 năm Thảm sát Thiên An Môn (4/6/1989-4/6/2019), Nikkei cho rằng Bắc Kinh không muốn sự đổ vỡ của các cuộc đàm phán thương mại với Mỹ sẽ làm tăng thêm sự bức xúc của người dân và giới truyền thông trong thời gian họ nhớ về một sự kiện đàn áp dân chủ đẫm máu của Đảng Cộng sản Trung Quốc.

videoinfo__video2.dkn.tv||482600001__

Một yếu tố quan trọng bậc nhất làm cơ sở cho quyết định tăng thuế đó là nền kinh tế Mỹ dưới thời Tổng thống Trump đang phát triển mạnh mẽ và ổn định, Nikkei đánh giá rằng, nếu không đạt được thỏa thuận với Trung Quốc thì những tác động tiêu cực tới Mỹ sẽ còn kéo dài nhiều thời gian.

Không thể ‘múa rìu qua mắt thợ’

Những video phỏng vấn ông Trump từ nhiều thập niên trước cho thấy khi đó ông đã nhìn ra việc Mỹ bị lợi dụng trong mối quan hệ thương mại với các nước. Vì thế, trong chiến dịch tranh cử tổng thống Mỹ năm 2016, ông Trump đã vạch ra kế hoạch chống lại những hoạt động thương mại mà ông cho là không công bằng của Trung Quốc. Tại một cuộc vận động cử tri ở Pennsylvania, ông nói rằng nếu trở thành tổng thống Mỹ, ông sẽ áp thuế quan lên hàng Trung Quốc theo Điều 201 và 301 của luật thương mại Hoa Kỳ. Giữ lời, khi trở thành tổng thống, ông Trump đã thực hiện đúng như vậy.

Ông Trump cũng từng nói rằng những chính quyền trước đây của Mỹ để Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vô hình chung đã tạo điều kiện cho Bắc Kinh thực hiện “vụ đánh cắp việc làm lớn nhất trong lịch sử”.

Ông Trump gặp gỡ cử tri trong cuộc vận động tranh cử tổng thống năm 2016. (Ảnh: Getty)

Ngay sau khi nắm quyền tổng thống, vào ngày 31/3/2017, ông Trump đã ký hai sắc lệnh hành pháp. Sắc lệnh thứ nhất yêu cầu thắt chặt thực thi thuế quan trong các vụ kiện thương mại về chống bảo trợ và chống bán phá giá. Sắc lệnh thứ hai yêu cầu các cơ quan chức năng rà soát thâm hụt thương mại giữa Mỹ và các đối tác đồng thời tìm hiểu rõ nguyên nhân. Kể từ đó các vấn đề thiếu công bằng trong quan hệ thương mại với Trung Quốc đã bị đưa vào tầm ngắm, như việc Bắc Kinh bảo trợ thái quá doanh nghiệp trong nước, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ hay ép các doanh nghiệp Mỹ phải chuyển giao công nghệ.

Ông Trump trao đổi với ông Tập trong khuôn viên khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago, năm 2017. (Ảnh: AFP)

Quyết định tăng thuế lên 25% đối với 200 tỷ USD hàng Trung Quốc được áp dụng hôm thứ Sáu, sau một loạt động thái gia tăng sức ép thuế quan với Bắc Kinh. Trước đó, ông Trump lần lượt đánh thuế các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc như thép, nhôm, bước kế tiếp, đánh thuế 25% với gói 34 tỷ đô, rồi 16 tỷ đô, và áp thuế 10% với gói 200 tỷ đô hàng nhập khẩu Trung Quốc, theo thứ tự vào tháng Bảy, tháng Tám và tháng Chín năm ngoái.

Không ảnh hưởng nhiều

Đáp lại những lời quan ngại về ảnh hưởng tiêu cực đối với Mỹ từ lệnh tăng thuế, Tổng thống Trump khẳng định: “Thuế quan sẽ mang lại RẤT NHIỀU điều cho đất nước chúng ta, không hề kém hơn. Chỉ cần ngồi và quan sát! Trong khi đó, Trung Quốc không nên đàm phán lại các thỏa thuận với Mỹ vào phút cuối. Đây không phải là chính quyền Obama, hay chính quyền của Joe ngái ngủ, những chính quyền đã để Trung Quốc chạy thoát sau khi gây ‘án mạng’!”.

Bình luận của ông Trump trên Twitter nói về lợi ích của việc đánh thuế cao hàng nhập khẩu Trung Quốc của ông Trump hôm 10/5.

Để tránh những phản ứng tiêu cực có thể có trong trường hợp vì thuế cao Bắc Kinh không xuất khẩu hàng sang Mỹ, ông Trump đưa ra giải pháp là Hoa Kỳ sẽ tự sản xuất các mặt hàng thay thế hàng nhập từ Trung Quốc. Ông nói rằng các sản phẩm làm ra ở Mỹ có lợi thế là “không bị đánh thuế”, vậy thì, theo quy luật, các sản phẩm đó giá sẽ rẻ hơn những sản phẩm cùng loại nhập khẩu.

“Chúng ta đang ở đúng vị trí mà chúng ta muốn xuất hiện với Trung Quốc. Hãy nhớ rằng, họ đã phá vỡ thỏa thuận với chúng ta và cố gắng đàm phán lại. Chúng ta sẽ nhận hàng chục tỷ đô la tiền thuế quan từ Trung Quốc. Người mua sản phẩm [Trung Quốc] có thể tự sản xuất tại Hoa Kỳ (phương án lý tưởng) hoặc mua sản phẩm đó từ các quốc gia không bị đánh thuế”, ông Trump viết.

“Sau đó, chúng ta sẽ chi (vừa khớp hoặc nhiều hơn) số tiền mà Trung Quốc có thể sẽ không còn chi cho [các sản phẩm từ] những người nông dân yêu nước vĩ đại của chúng ta (ngành nông nghiệp), số tiền này [chỉ] chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng số tiền thuế [mà chúng ta] nhận được, sau đó [chúng ta sẽ] phân phối số thực phẩm [mua từ nông dân Mỹ] cho những người dân đang bị đói của các nước trên thế giới! TUYỆT QUÁ! #MAGA (Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại)”

Không còn cách nào ‘phản đòn’

Reuters cho hay, nếu Mỹ áp mức thuế 25% lên 200 tỷ USD hàng Trung Quốc có thể sẽ khiến GDP của Trung Quốc giảm 0,3%. Còn trong trường hợp Washington áp thuế 25% lên tất cả các mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc thì, GDP của Trung Quốc sẽ giảm 1,5%.

Theo Fox News, trong khi Mỹ vẫn chưa áp thuế cao đối với phần còn lại của tổng số hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, ước tính khoảng hơn 300 tỷ đô, thì Bắc Kinh, theo cách đối ứng với những lần áp thuế trước đây của Mỹ, đã đánh thuế cao đối với hầu hết các mặt hàng nhập từ Hoa Kỳ.

Phản ứng trước quyết định tăng thuế của chính quyền Trump, Bộ Thương mại Trung Quốc hôm thứ Năm nói rằng “lấy làm tiếc một cách sâu sắc” về động thái của Mỹ, nhưng cũng tuyên bố rằng “sẽ có biện pháp đáp trả thích đáng” dù không tiết lộ các biện pháp đó cụ thể là gì.

Hãng truyền thông Đức Deutsche Welle (DW) phiên bản tiếng Trung nhận định, Trung Quốc đã gần như hết dư địa để “phản đòn” trong cuộc chiến thương mại với Mỹ.

Bài bình luận của DW cho biết, ngay cả khi Bắc Kinh áp thuế đối với 40 tỷ còn lại đối với hàng nhập khẩu của Mỹ, hoặc tăng các mức thuế quan trừng phạt hiện có, thì các phương án này cũng không khả quan cho lắm. Theo DW, vì hàng nhập khẩu của Trung Quốc từ Mỹ chủ yếu là các sản phẩm nông nghiệp hoặc các sản phẩm công nghệ cao, có rất ít quốc gia khác có thể thay thế sản phẩm của Hoa Kỳ. 

Phó Thủ tướng Lưu Hạc, trưởng đoàn đàm phán thương mại của Trung Quốc. (Ảnh: EPA-EFE)

Đầu hàng trước ông Trump?

Trong một bình luận trên Twitter vào thứ Bảy, Tổng thống Trump nói rằng Trung Quốc đã bị đánh một cú “rất đau” trong vòng đàm phán gần đây, và: “Vấn đề duy nhất là họ biết tôi sẽ giành chiến thắng (những thông số về kinh tế và việc làm tốt nhất trong lịch sử Hoa Kỳ, và còn nhiều hơn thế nữa), và thỏa thuận sẽ trở nên tồi tệ hơn nhiều đối với họ nếu họ phải đàm phán trong nhiệm kỳ thứ hai của tôi. Sẽ là khôn ngoan nếu họ hành động ngay bây giờ, nhưng [tôi] thích thu thập tiền THUẾ LỚN [từ hàng nhập khẩu Trung Quốc]!””.

Theo nhà báo Edward Lawrence, Phó Thủ tướng Lưu Hạc, trưởng đoàn đàm phán thương mại của Trung Quốc, đã thừa nhận trong cuộc thảo luận với phái đoàn đàm phán Mỹ rằng ông đã “bất lực” và chỉ còn hi vọng vào việc Chủ tịch Tập Cận Bình có thể thuyết phục được Tổng thống Trump.

NTD, một tờ báo có trụ sở ở Mỹ, bình luận rằng, thuế quan sẽ mang lại sự giàu có cho Hoa Kỳ vượt xa một hiệp định thương mại truyền thống tốt đẹp. Vì thế ở một mức độ nào đó, thay vì hòa giải với Bắc Kinh, ông Trump sẵn sàng tiếp tục các kế hoạch tăng thuế của mình.

Cạn chiêu bài, lại phải đối mặt với một Tổng thống Trump cứng rắn và quyết đoán, trong khi khả năng một ứng viên của Đảng Dân chủ thắng cử vào năm sau là rất mong manh, có thể thấy Trung Quốc rất khó để tiếp tục leo thang chiến sự thương mại với Hoa Kỳ. Vậy là, không thể leo thang, và cũng không thể “sống” với trạng thái bị trừng phạt như hiện tại, có khả năng Bắc Kinh chỉ có một lựa chọn duy nhất: xuống thang.

Xem thêm:

Trí Dũng