Cuộc khủng hoảng ở đất nước dầu mỏ Venezuela trong tuần qua đã leo lên nấc thang căng thẳng mới, khi “Tổng thống chiếm đoạt” Nicolas Maduro cho bắn vào thường dân nhận hàng viện trợ.

Tuần qua cũng đánh dấu tròn một tháng Chủ tịch Quốc hội Venezuela Juan Guaido tuyên bố làm Tổng thống lâm thời (ngày 23/1).

Thứ Bảy vừa qua cũng là hạn chót ngày 23/2 mà ông Guaido đã ra cho ông Maduro để chuyển giao quyền lực về cho nhân dân và mở cửa biên giới cho hàng viện trợ.

Máu đã rơi khi người dân Venezuela đến biên giới lấy viện trợ nước ngoài. Quân đội Venezuela thuộc kiểm soát của Tổng thống Nicolas Maduro hôm thứ Sáu (22/2) đã nổ súng vào đám đông những người dân tới biên giới để chờ nhận đón những túi lương thực và thuốc men.

Máu đã đổ

Theo AP, chính quyền Brazil hôm thứ Sáu (22/2) đã chuyển viện trợ nhân đạo đến biên giới phía Bắc của nước này với Venezuela. Nhưng quân đội thuộc kiểm soát của chính quyền Maduro đã nổ súng vào một nhóm thường dân, khiến 2 người thiệt mạng và nhiều người khác bị thương, theo Quartz.

Cuộc chạm trán dữ dội xảy ra ở Kumarakapay, một thị trấn nhỏ gần biên giới với Brazil. Người Venezuela đang tập trung tại đó để chờ lấy viện trợ nhân đạo từ Brazil.

Liên Hợp Quốc (LHQ) đã công bố con số 2 người chết và 15 người bị thương vì đạn thật ở biên giới Venezuela – Brazil, còn Colombia công bố thêm con số 285 người bị thương vì đạn hơi cay phía biên giới Venezuela – Colombia.

Venezuela
Đụng độ giữa người dân và lực lượng quân sự Maduro ngày 23/2/2019 ở biên giới. (Ảnh: Facebook)

Sau vụ việc, Ngoại trưởng Mỹ Pompeo phải thốt lên trên Twitter: “Một loại bạo chúa bệnh hoạn nào ngăn cản thức ăn đến với người đói? Hình ảnh những chiếc xe tải chở đầy hàng cứu trợ đã quá gây sốc”.

Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres dù cố tỏ ra trung lập, nhưng cũng “kêu gọi mạnh mẽ” cần phải tránh xảy ra bạo lực ở Venezuela.

Viện trợ nhân đạo cho Venezuela đã trở thành một điểm nóng trong cuộc đấu tranh giữa Tổng thống Nicolas Maduro và Chủ tịch Quốc hội Juan Guaido, người được hơn 50 quốc gia, trong đó có Brazil, công nhận là Tổng thống lâm thời Venezuela thay thế Maduro.

Theo lời kêu gọi của ông Guaido, hàng viện trợ nước ngoài đã được chuyển tới biên giới Venezuela, sẵn sàng đưa vào quốc gia này vào thứ Bảy (23/2), tròn 1 tháng kể từ khi ông tuyên bố làm tổng thống lâm thời. Chính quyền Maduro đã đóng cửa biên giới với Brazil, Colombia và các cảng biển gần các đảo của Hà Lan nhằm ngăn cản viện trợ.

Maduro liên tục phủ nhận cuộc khủng hoảng nhân đạo đang diễn ra trong nước, khăng khăng rằng người dân không cần nhận viện trợ. Thế nhưng, theo các nguồn tin độc lập, tỷ lệ nghèo của dân số vào năm 2017 là từ 76-87%.

Người dân nước này phải đối mặt với siêu lạm phát, thiếu các mặt hàng cơ bản như thực phẩm và thuốc men, khiến hàng triệu người phải vượt biên tìm đường sống ở các quốc gia lân cận.

Từ thịnh vượng đến bần cùng

Với trữ lượng mỏ dầu được chứng thực lớn nhất hành tinh, Venezuela trước đây từng được ví von như “thiên đường” của các quốc gia Nam Mỹ. Từ những năm 1950 đến đầu những năm 1980, kinh tế Venezuela là một trong những nền kinh tế mạnh nhất khu vực. Việc tăng trưởng liên tục trong thời kỳ này đã thu hút nhiều người nhập cư, lúc đó nước này có tiêu chuẩn sống cao nhất ở châu Mỹ Latinh.

Tuy nhiên, Kể từ “cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa” của Hugo Chávez đã triệt phá khoảng phân nửa tập đoàn dầu hỏa khổng lồ PDVSA trong năm 2002 bằng cách sa thải hầu hết các chuyên gia bất đồng chính kiến trong số 20.000 nhân viên, và áp đặt việc kiểm soát tiền tệ chặt chẽ trong năm 2003 trong một nỗ lực để ngăn chặn tiền vốn khỏi bị mang ra nước ngoài.

Điều này đã dẫn đến sự suy giảm đều đặn trong sản xuất dầu và xuất khẩu, cũng như tiền đề cho một loạt phá giá tiền tệ nghiêm trọng, làm gián đoạn sự phát triển của nền kinh tế.

Venezuela
(Ảnh: Facebook)

Hơn nữa, việc kiểm soát giá cả, việc sung công nhiều đất nông nghiệp và các ngành công nghiệp khác nhau, trong các chính sách của chính phủ gây tranh cãi khác đưa đến việc gần như hoàn toàn đóng băng trên bất kỳ truy cập đến các ngoại tệ theo tỷ giá hợp lý “chính thức”, dẫn đến thiếu hụt ngoại tệ nghiêm trọng tại Venezuela và việc giá cả tăng dốc của tất cả các hàng hoá thông dụng, bao gồm thực phẩm, nước, sản phẩm gia dụng, phụ tùng, dụng cụ và vật tư y tế.

Tình trạng này buộc nhiều nhà sản xuất hoặc cắt giảm sản lượng hoặc đóng cửa, với nhiều hãng cuối cùng rời khỏi đất nước, như đã xảy ra với một số công ty công nghệ và hầu hết các nhà sản xuất ô tô.

Năm 2015, Venezuela đã lạm phát hơn 100% – mức cao nhất trên thế giới và cao nhất trong lịch sử của nước này. Theo các nguồn tin độc lập, tỷ lệ này đã tăng lên 4.000% trong năm 2017. Vào ngày 14/11/2017, các cơ quan xếp hạng tín dụng tuyên bố rằng Venezuela đã vỡ nợ với các khoản thanh toán nợ của họ.

venezuela
Người Venezuela bới rác tìm đồ ăn (Ảnh chụp từ video)

Tính đến cuối năm 2018, lạm phát ở quốc gia một thời thịnh vượng này đã lên đến 1,4 triệu phần trăm, và dự báo tới 10 triệu phần trăm vào năm 2019 này, nếu tình hình không thay đổi, theo Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF).

Cuộc chiến viện trợ nhân đạo ngày 23/2

Chính vì vậy, viện trợ được xem là một hành động cấp bách để duy trì sự sống cho nhiều người dân Venezuela đang đói ăn và thiếu thuốc chữa bệnh. Tổng thống lâm thời Guaido và Quốc hội đã định vị ngày 23/2 là ngày họ dự định mang viện trợ nhân đạo vào nước này.

Theo tờ The Washington Post, vào buổi sáng 23/2, những chiếc xe tải với viện trợ nhân đạo đã cố gắng đi vào Venezuela từ Brazil và Colombia, nhưng bị chính quyền của Maduro phản đối.

Ông Guaido đứng đầu một đoàn lữ hành gồm 300 người, xuất hiện trên chiếc xe tải dẫn đầu khi nó rời Cúcuta (Colombia) đến lãnh thổ Venezuela. Một báo cáo của Reuters cho biết các chuyến hàng viện trợ từ Brazil, Colombia và Puerto Rico đã bị ngăn không cho vào Venezuela hoặc phải quay trở lại.

Tại biên giới Colombia, Venezuela, hàng ngàn người đi cùng đoàn lữ hành đã bị phun hơi cay hoặc bắn bằng đạn cao su bởi nhân viên Venezuela.

Guaido
Tổng thống lâm thời Venezuela Juan Guaido thăm hỏi các tình nguyện viên tham gia phong trào “Liên minh Venezuela vì Viện trợ và Tự do” ngày 18/2/2019 (Ảnh: AFP)

Đại biểu Quốc hội Freddy Superlano được cho là bị đầu độc ở Cúcuta. ông phải nhập viện và trợ lý của ông đã chết. Phe đối lập yêu cầu một cuộc điều tra, mà không đưa ra “tuyên bố ai là thủ phạm”.

Hơn 2.000 người dân bản địa từ Gran Sabana đã tập trung tại biên giới Brazil của Venezuela để hỗ trợ cho việc nhập viện trợ quốc tế. Có những báo cáo mâu thuẫn về thương vong. Theo Infobae, các nhóm bán quân sự vũ trang đã giết chết 5 người và làm bị thương 29 người vào đầu ngày trong cuộc xung đột biên giới ở Santa Elena de Uairén.

The Guardian báo cáo 4 người chết và 18 người bị thương bởi “cả các băng đảng vũ trang thân chính phủ và các thành viên bảo vệ quốc gia”, và nói rằng các xe tải viện trợ đã quay trở lại Brazil.

Trong cuộc đụng độ ở biên giới Colombia, Venezuela, chính quyền của Maduro đã cắt đứt quan hệ ngoại giao với Colombia. Tuy nhiên, Colombia vẫn duy trì quan hệ ngoại giao với đại sứ của chính quyền Guaido, Humberto Calderón Berti.

Bộ trưởng Ngoại giao Colombia Trujillo đã buộc Maduro chịu trách nhiệm về bất kỳ sự gây hấn nào đối với các nhân viên ngoại giao và Almagro nói rằng Maduro không phải là tổng thống hợp pháp nên không thể phá vỡ quan hệ ngoại giao, nhưng Colombia đã ra lệnh cho các nhà ngoại giao của mình tạm nghỉ vì sự an toàn của chính họ.

Một tàu Puerto Rico đã cố gắng cung cấp viện trợ nhân đạo thông qua cảng tại Puerto Cabello, Venezuela. Sáu tàu của Hải quân Bolivar Venezuela đã được triển khai để ngăn chặn sự xâm nhập của lô hàng, và con tàu chở dân thường đã quay trở lại Puerto Rico sau khi Hải quân Venezuela đe dọa sẽ “nổ súng” vào nó.

Thống đốc Puerto Rico Ricardo Rosselló, người đã ra lệnh cho con tàu trở về, nói rằng hành động của Hải quân Venezuela là “không thể chấp nhận được và đáng xấu hổ”, và Puerto Rico đã “thông báo cho các đối tác của chúng tôi trong chính phủ Hoa Kỳ về sự cố nghiêm trọng này”.

Puerto Rico
Con tàu chở dân thường đã quay trở lại Puerto Rico sau khi Hải quân Venezuela đe dọa sẽ “nổ súng” vào nó. (Ảnh: Facebook)

Trong khi bạo lực đang diễn ra ở biên giới Venezuela, Maduro đã khiêu vũ cùng vợ tại một cuộc mít tinh, mà phóng viên CNN đã đề cập có sự tham gia của các nhân viên công cộng có công việc phụ thuộc vào Maduro.

Đến cuối ngày, La Patilla báo cáo hơn 285 người bị thương và 14 người chết trong các cuộc đụng độ.

Theo Miami Herald, Guaido nói rằng thế giới “đã có thể nhìn thấy tận mắt” Maduro đã vi phạm luật pháp quốc tế như thế nào. “Các nghị định thư của Geneva nêu rõ rằng phá hủy viện trợ nhân đạo là tội ác chống lại loài người”, ông nói.

Mọi lựa chọn đều để trên bàn

Ông Guaido tuyên bố vào cuối ngày thứ Bảy rằng ông sẽ tăng cường kháng cáo với cộng đồng quốc tế – bắt đầu bằng cuộc họp hôm thứ Hai tại thủ đô của Colombia với Phó Tổng thống Hoa Kỳ Mike Pence bên lề hội nghị thượng đỉnh khẩn cấp của các nhà lãnh đạo Nhóm Lima để thảo luận về cuộc khủng hoảng của Venezuela.

Nhóm Lima là một nhóm gồm 14 quốc gia châu Mỹ được thành lập tháng 8/2017 nhằm tìm ra giải pháp hòa bình cho cuộc khủng hoảng tại Venezuela.

Tổng thống Colombia Ivan Duque thông báo trên Twitter rằng Nhóm Lima sẽ gặp gỡ để thảo luận về “các sự kiện diễn ra vào thứ Bảy tại Venezuela”. Ông bình luận: “[Điều xảy ra] rõ ràng là đối tượng bị cộng đồng quốc tế trách móc, vì sự man rợ và bạo lực.”

“[Vào thứ Hai] chúng tôi cũng sẽ thảo luận về cách thức tăng cường bao vây ngoại giao mà chúng tôi đã áp đặt [chống lại] chế độ độc tài [Maduro] ở Venezuela”.

Juan Guaido
Tổng thống lâm thời Venezuela Juan Guaido và vợ vẫy chào người ủng hộ ngày 9/2/2019. (Ảnh: BLOOMBERG)

Ông Guaido cho biết sẽ thúc giục cộng đồng quốc tế giữ “tất cả các lựa chọn mở” trong cuộc chiến để khôi phục nền dân chủ của Venezuela, sử dụng ngôn ngữ giống hệt với ngôn ngữ của Tổng thống Donald Trump, người trong các tuyên bố công khai của ông đã nhiều lần từ chối loại trừ vũ lực.

Ngoại trưởng Mike Pompeo cũng nói với CNN: “Thật khó dự đoán. Khó mà biết được ngày chính xác. [Nhưng] tôi tin tưởng người dân Venezuela sẽ đảm bảo những ngày [còn lại] của Maduro đang được đếm ngược”.

Một đồng minh thân cận của Guadio, Julio Borges, lãnh đạo quốc hội lưu vong, là đại sứ của Guaido tại Nhóm Lima, thậm chí còn rõ ràng hơn trong việc thúc giục một lựa chọn quân sự. “Chúng tôi sẽ yêu cầu leo ​​thang áp lực ngoại giao … và sử dụng vũ lực chống lại chế độ độc tài của Nicolas Maduro,” ông nói hôm Chủ nhật (24/2).

Tất cả những diễn biến gần đây khiến nhiều người tin rằng khả năng phải có một sự can thiệp vũ trang để lật đổ chế độ độc tài Maduro, lập lại nền dân chủ cho người dân Venezuela.

Một quan chức cấp cao của Nhà Trắng cho biết hôm Chủ nhật rằng Phó Tổng thống Pence đang lên kế hoạch công bố “các bước cứng rắn” và “những hành động” để giải quyết cuộc khủng hoảng Venezuela trong cuộc họp hôm hôm nay (25/2) với các nước trong khu vực.

Nga và Cuba đã can thiệp?

Cho đến thời điểm này, các báo cáo cho biết các lực lượng an ninh được Cuba và Nga hậu thuẫn đã can thiệp vào Venezuela, vì vậy khả năng quân đội Hoa Kỳ can dự cũng rất cao. Giáo sư Erick Langer của Đại học Georgetown nói: “Cuba và Nga đã can thiệp”.

Reuters báo cáo rằng lính đánh thuê Nga liên kết với Tập đoàn Wagner đã ở Venezuela để bảo vệ chính phủ của Maduro. Giáo sư Robert Ellis của Đại học Chiến tranh Quân đội Hoa Kỳ mô tả 400 lính đánh thuê thuộc Tập đoàn Wagner do Nga cung cấp là “người bảo vệ cung điện của Nicolás Maduro”.

Phát ngôn viên của điện Kremlin, Dmitry Peskov phủ nhận việc triển khai lính đánh thuê Nga, gọi đó là “tin giả”.

Một sự hiện diện quân sự của Cuba cũng được báo cáo. Theo đó, có ít nhất 15.000 nhân viên quân sự Cuba đã có mặt ở Venezuela vào đầu năm 2018, trong khi ước tính từ hàng trăm đến hàng ngàn lực lượng an ninh Cuba đã được báo cáo vào năm 2019. Tin cho biết lực lượng bắn vào thường dân ngày 23/2 vừa qua cũng là nhân viên quân sự của Cuba.

Tổ chức Nhân quyền Liên Hợp Quốc đăng tuyên bố của bà Cao ủy trên mạng Twitter, kêu gọi chính quyền Maduro chấm dứt sử dụng bạo lực quá mức với người biểu tình không vũ trang và dân thường (Ảnh chụp màn hình)

Du kích Colombia từ nhóm ly khai Quân đội Giải phóng Quốc gia (ELN) cũng tuyên bố sẽ bảo vệ Maduro, với các nhà lãnh đạo ELN ở Cuba nói rằng họ đang soạn thảo kế hoạch cung cấp hỗ trợ quân sự cho Maduro.

Quỹ Redes tố cáo trong Bộ Công cộng Colombia rằng các nhóm vũ trang gồm các thành viên Quân đội Giải phóng Quốc gia và các nhà bất đồng chính kiến ​​FARC, được hỗ trợ bởi Cảnh sát Quốc gia Bolivar và các quan chức FAES, đã sát hại 2 người Venezuela, Eduardo José Marrero và Luigi Ángel Guerrero, trong một cuộc biểu tình ở biên giới thành phố San Cristóbal, thuộc bang Táchira. Những người biểu tình khác bị thương trong vụ nổ súng.

Maduro tuyên bố rằng các quỹ của nhà nước sẽ được sử dụng để mua thiết bị quân sự mới, nói rằng “chúng tôi sẽ đầu tư đủ để Venezuela có tất cả các hệ thống phòng không và chống tên lửa … thậm chí là hiện đại nhất thế giới, Venezuela sẽ có chúng vì Venezuela muốn hòa bình”.

Cố vấn an ninh Mỹ John Bolton đã tuyên bố rằng “tất cả các lựa chọn đều nằm trên bàn”, nhưng cũng đã nói rằng “mục tiêu của chúng tôi là chuyển giao quyền lực một cách hòa bình”.

Ý nguyện nhân dân

Các cuộc khảo sát từ ngày 30/1 đến ngày 1/2 bởi Meganálisis trên 1.030 người Venezuela được thực hiện tại 16 bang và 32 thành phố ghi nhận rằng 84,6% số người được hỏi công nhận Guaido là Tổng thống lâm thời, 11,2% không quyết định và chỉ có 4,1% tin rằng Maduro là Tổng thống hợp pháp.

Một cuộc khảo sát qua điện thoại trên 999 người Venezuela của Hercon trong khoảng thời gian từ 25 đến 30/1 cho thấy 81,9% số người được hỏi công nhận Guaido là Tổng thống, 13,4% cho rằng Maduro là Tổng thống và 4,6% không quyết định.

Một cuộc khảo sát của Meganálisis với 870 người Venezuela trong khoảng thời gian từ 24 đến 25/1 cho biết 83,7% số người được hỏi công nhận Guaido là tổng thống hợp pháp, 11,4% không thể quyết định ai là tổng thống và 4,8% công nhận Maduro làm tổng thống.

videoinfo__video3.dkn.tv||f079ce86c__

Các cuộc khảo sát của 900 người trong khoảng thời gian từ 19 đến 20/1 bởi Meganálisis đã báo cáo rằng 81,4% hy vọng rằng Guaido sẽ tuyên thệ vào ngày 23/1, trong khi 84,2% ủng hộ một chính phủ chuyển tiếp thay thế chính phủ của Maduro.

Một cuộc khảo sát qua điện thoại của 1.000 cử tri đã đăng ký của nhà bầu cử người Venezuela Hercon, được thực hiện từ ngày 15 đến 19/1, báo cáo 79,9% số người được hỏi đồng ý Maduro rời khỏi vị trí tổng thống.

Về Quốc hội, 68,8% số người được hỏi đánh giá công việc của họ là tích cực trong khi 15,6% đánh giá hành động của họ là tiêu cực. Khi được hỏi liệu họ có đồng ý với tuyên thệ tại Quốc hội của ông Guaido với tư cách là Tổng thống lâm thời hay không, 68,6% đồng ý và 19,4% không đồng ý.

Một cuộc điều tra ngày 7/11 tại Colombia với 1.008 cá nhân tại hơn 20 thành phố, với sai số 3%, cho thấy mức độ ủng hộ ông Guaido đã tăng 15 điểm, 70% người Colombia có cái nhìn thuận lợi về Guaido, 93% có ấn tượng tiêu cực về Maduro.

Mỹ Khánh

videoinfo__video2.dkn.tv||a0e8439e6__