Ả Rập Xê Út đã trả hơn 350 triệu USD cho hàng chục trường đại học tại Hoa Kỳ kể từ năm 2011, và hiện nay các tổ chức này đang kiểm tra lại khoản chi này giữa bối cảnh nghi vấn ngày gia tăng trong chính cộng đồng thành viên các trường.

Tháng 3 năm ngoái, Thái tử Mohammed bin Salman đã tới Mỹ với sứ mệnh quảng bá hình ảnh chính mình như một người hiện đại hóa, tự do và tiến bộ, vào thời điểm ông bị cáo buộc tội ác chiến tranh tại Yemen.

Tuy nhiên, sự việc mới đây [Khashoggi] đã thúc đẩy hình thành một sức mạnh tổng hợp từ các đối thủ của Thái tử, gồm các nhà phê bình, các nhà hoạt động nhân quyền, thậm chí cả thành viên trong hoàng tộc, theo The Guardian.

Suốt chuyến đi 3 tuần, Thái tử hiện diện bên cạnh những “người khổng lồ” thuộc giới tinh hoa Mỹ, các quan chức chính phủ, giới kinh doanh và giải trí. Và một điểm dừng quan trọng nhất là thành phố Boston, nơi Thái tử vượt sông Charles với đoàn tùy tùng tới thăm Đại học Harvard và Viện công nghệ Massachusetts (MIT), 2 trong số những trường đại học uy tín nhất thế giới.

Trong khuôn viên các trường, Thái tử đã gặp gỡ các ban quản trị và chủ trì ký kết các thỏa thuận có giá trị. Tại thời điểm đó, Chủ tịch MIT Rafael Reif nói: “Vương quốc đang đẩy nhanh tiến độ của họ hướng tới một tương lai đầy hứa hẹn”.

Harvard và MIT là những đại học uy tín về đổi mới và tiến bộ, cũng như tự do ngôn luận. Thái tử được ca ngợi bởi các trường này đánh dấu mạnh mẽ uy tín của nhà vua tương lai. Tuy nhiên, Thái tử Mohammed đã đứng trước cáo buộc đã ra lệnh sát hại nhà báo nổi tiếng Jamal Khashoggi.

Nhà báo đã biến mất sau khi tới Lãnh sự quán Ả Rập Xê Út tại Istanbul ngày 2/10. Và hiện nay, MIT và Harvard, cũng như các trường khác đã nhận tiền từ chính phủ Ả Rập Xê Út trong những năm qua, đang xem xét lại mối quan hệ với vương quốc từ Trung Đông.

Thái tử Ả Rập Xê Út Mohammed bin Salman trong chuyến thăm trường MIT hôm 24/3. (Ảnh: Bandar Al-Jaloud/AFP/Getty Images)

Trong thư ngày 15/10 gửi tới các giảng viên trường MIT, Phó Giám đốc phụ trách hoạt động quốc tế, ông Richard Lester, viết rằng sự mất tích của ông Khashoggi là “mối quan tâm nghiêm trọng”, và Chủ tịch Reif chỉ đạo ông tiến hành đánh giá lại các cam kết giữa MIT với Xê Út.

Theo Guardian, kể từ 2011, Ả Rập Xê Út đã trả hơn 350 triệu USD cho hàng chục trường đại học của Mỹ. Một số tiền sử dụng dưới hình thức quà tặng, một số chi trả học phí hình thức học bổng cho các sinh viên Ả Rập học tại trường Mỹ. Đại học George Washington, Washington DC nhận được nhiều nhất, với hơn 70 triệu USD, chủ yếu là học phí. Đại học George Mason gần Fairfax, Virginia nhận nhiều thứ 2 với 63,1 triệu USD, theo AP.

Trong khi đó, mối quan hệ giữa Ả Rập Xê Út và trường MIT cũng như Harvard rất mật thiết, tuy nhiên mức độ và chi tiết các khoản tiền chưa rõ.

Trong chuyến thăm Boston của Thái tử, chính phủ Xê Út và các công ty thuộc sở hữu nhà nước đã đồng ý tài trợ cho ít nhất 3 dự án của MIT. Công ty dầu mỏ quốc doanh Aramco đã cam kết tài trợ 25 triệu USD cho hợp đồng nghiên cứu 5 năm.

Trong Báo cáo Hợp đồng và Quà tặng từ nước ngoài của Bộ Giáo dục Hoa Kỳ, Harvard đã không xác định chính xác số tiền 28 triệu USD nhận được từ Xê Út kể từ năm 2011 đến thời điểm báo cáo. Tuy nhiên, trường đã có thỏa thuận với quỹ Thái tử, MiSK, để đưa các học sinh trung học Xê Út tới trại hè Harvard. Năm 2016, trường cho hay đã thu xếp 100 trong số 800 vị trí tại Harvard cho sinh viên Xê Út, chiếm 12,5% trong tổng số. Năm 2005, Hoàng tử Alwaleed bin Talal quyên tặng 20 triệu USD cho chương trình nghiên cứu Hồi giáo của trường đại học này.

Trường thứ 3, Babson College đang kiểm tra lại mối quan hệ của họ với Xê Út. Nhà trường đã có một thỏa thuận với chính phủ Ả Rập nhằm đặt nền móng cho trường Prince Mohammed bin Salman College of Business and Entrepreneurship (Tạm dịch: Đại học Kinh doanh và Khởi nghiệp Thái tử Mohammed bin Salman). Theo các tài liệu, Babson nhận được 52 triệu USD trong 10 năm kể từ 2014.

Thái tử trong buổi giới thiệu trường Prince Mohammed Bin Salman Management and Entrepreneurship College. (Ảnh: misk.org.sa)

Tại bang Illinois, Đại học Northwestern cho hay nhân viên đang được yêu cầu đánh giá lại mối quan hệ của họ, mặc dù nhà trường cho hay khoản tiền từ Xê Út tài trợ cho nghiên cứu khoa học. Trường đã nhận hơn 14 triệu USD từ quốc gia dầu mỏ trong những năm gần đây.

Động thái của MIT và Harvard nhằm xem xét lại mối quan hệ với Xê Út của họ theo sau những nghi vấn từ trong chính thành viên của cộng đồng thuộc các trường. Tuần trước, Ban biên tập nhật báo của trường Harvard, tờ Harvard Crimson, đã yêu cầu nhà trường cần minh bạch cũng như xem xét lại các mối quan hệ với Xê Út.

Triệu Hằng