Việt Nam cần phải gấp rút hành động để tránh những thiệt hại về kinh tế trước nguy cơ bị Tổng thống Trump áp thuế nhập khẩu, chuyên gia phân tích William Pesek chia sẻ trên Nikkei.

Trong sáu tháng qua, khi mức thuế 25% ông Trump áp lên hàng hóa của nền kinh tế lớn nhất châu Á đã tàn phá chuỗi cung ứng, các nhà máy Việt Nam sẵn sàng đón nhận việc kinh doanh từ các công ty đa quốc gia đang tìm kiếm một lối thoát. Việt Nam đẩy mạnh sản xuất điện thoại thông minh, giày dép, dệt may, đồ nội thất… Trong năm tháng đầu năm 2019, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đã tăng 36% so với cùng kỳ năm trước. Đầu tư trong nước tăng 69% lên gần 17 tỷ đô la so với cùng kỳ năm 2018.

Nguy cơ Tổng thống Trump gia tăng thuế lên hàng hóa Việt Nam

Thật không may, nhóm trợ lý của ông Trump đã nhận thấy, các nhà cung cấp đã phá vỡ chủ nghĩa trọng thương (mercantilism) của Washington như thế nào. Hàn Quốc và Đài Loan bắt đầu gửi thép của họ qua Việt Nam để vào Hoa Kỳ nhằm tránh thuế quan.

Nhà Trắng lần đầu tiên bóng gió về sự không hài lòng của mình vào tháng 5 bằng cách thêm Việt Nam vào danh sách theo dõi thao túng tiền tệ. Đầu tháng này, Việt Nam đã bị phạt với mức đánh thuế cao hơn 18 lần so với Bắc Kinh. “Mức thuế 456% đối với thép Việt Nam không phải là một lỗi đánh máy”, Pesel nói, mà là sự thể hiện quyết tâm của ông Trump trong việc nghiêm khắc với Việt Nam.

Nền kinh tế Việt Nam tăng trưởng 6,71% trong quý 2 năm 2019, một trong những tỷ lệ cao nhất ở Đông Nam Á, phần lớn nhờ vào động lực thay thế Trung Quốc. Tỷ giá hối đoái linh hoạt có tác dụng tốt. Không giống như các đồng tiền của Indonesia, Thái Lan, Philippines, tiền Đồng không thay đổi nhiều so với đồng đô la Mỹ.

Điều đó không thoát khỏi sự chú ý của ông Trump, người gần đây đã phàn nàn rằng Việt Nam “gần như là kẻ lạm dụng tồi tệ nhất”. Tuy nhiên, Việt Nam chỉ đơn thuần được hưởng lợi vì quy luật dịch chuyển sản xuất tới nơi có chi phí thấp hơn, nhà kinh tế Rob Carnell của ING Bank nói, “Bạn tăng chi phí, và mọi người sẽ cố gắng tìm cách để tránh nó”.

Ví dụ như Nintendo đang chuyển việc sản xuất máy chơi game Switch từ Trung Quốc sang Việt Nam, tương tự với GoPro, Hasbro, Ikea, Nike.. hay Apple đang bắt đầu thử nghiệm sản xuất tai nghe không dây AirPods tại Việt Nam. 

“Việt Nam đang cố gắng che giấu những chiến thắng này”, Pesek cho biết. Năm ngoái, thặng dư thương mại của Việt Nam với Hoa Kỳ đã đạt mức kỷ lục 40 tỷ đô la, gấp đôi so với mức 20 tỷ đô la trong năm 2014. Trong năm tháng đầu năm 2019, khoảng cách này đã cao hơn 43% so với một năm trước.

Ông Trump muốn Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc phải kiềm chế thặng dư thương mại với Hoa Kỳ. Nếu bây giờ ông Trump áp mức thuế 25% cho Việt Nam như ông đã làm với Trung Quốc, theo tờ Kinh tế Thủ đô, doanh thu xuất khẩu sẽ sụt giảm 25%. “Đó sẽ là một mất mát rất lớn cho Hà Nội vốn phụ thuộc vào xuất khẩu tới Hoa Kỳ”, theo ông Pesek.

Cho đến nay, chính phủ Việt Nam đã bày tỏ ý định sẵn sàng tăng cường mua máy bay phản lực Boeing cũng như năng lượng và các sản phẩm khác từ Hoa Kỳ. 

Mặc dù vậy, cuộc tấn công của ông Trump là một lời cảnh tỉnh cho Việt Nam để hiện đại hóa nền kinh tế và giảm sự phụ thuộc vào xuất khẩu.

videoinfo__video3.dkn.tv||c26162031__

Việt Nam buộc phải thay đổi

Theo ông Pesek, một trong các việc cần làm là phải củng cố bảng cân đối quốc gia. Trong một báo cáo gần đây, Viện Tài chính Quốc tế đã chỉ ra rằng nhu cầu và rủi ro tái cấp vốn của Việt Nam vượt xa cả Thổ Nhĩ Kỳ. Trong một báo cáo ngày 8/7, Cơ quan xếp hạng tín dụng Fitch cảnh báo ngành ngân hàng của Việt Nam đang trở nên “dễ bị tổn thương hơn trước những cú sốc khi đòn bẩy tăng”. 

“Tình trạng tham nhũng cũng làm trầm trọng thêm tình cảnh không ổn định, do nó làm gia tăng sự hoài nghi về chất lượng của môi trường kinh doanh”, Pesek cho biết. Đối với tất cả sự tiến bộ của mình, Hà Nội vẫn đứng thứ 117 về chỉ số nhận thức tham nhũng của Tổ chức Minh bạch Quốc tế, sau Pakistan và Nigeria.

Việt Nam cũng nên ưu tiên đẩy nhanh nỗ lực tư nhân hóa hàng trăm doanh nghiệp nhà nước. Một khu vực tư nhân sôi động là rất quan trọng để cạnh tranh, ông Pesek cho biết thêm. 

Đồng thời, ông đề xuất, việc tránh “bẫy thu nhập trung bình” cũng rất quan trọng. Giống như Indonesia, Malaysia và Philippines, Việt Nam có nguy cơ dính bẫy ​​thu nhập bình quân đầu người ở mức dưới 10.000 đô la. 

Bên cạnh đó, thúc đẩy đổi mới là rất quan trọng đối với Việt Nam trong việc hình thành một kỳ tích công nghệ hoặc đánh bóng diện mạo thu hút đầu tư. “Nhưng đáng buồn thay, một đạo luật an ninh mạng mới có hiệu lực vào tháng 1, nó giống với hình thức kiểm duyệt của chính quyền Tập Cận Bình đối với Internet của Trung Quốc”, Pesek cho biết. “Điều này đòi hỏi các công ty công nghệ cấm và xóa những nội dung mà chính quyền thấy có vẻ ‘độc hại’. Google, Facebook được yêu cầu thiết lập văn phòng đại diện tại Việt Nam và bàn giao nội dung người dùng khi được yêu cầu. Điều đó chắc chắn có ảnh hưởng tiêu cực đến bối cảnh công nghệ của Việt Nam”.

Khi chiến tranh thương mại gia tăng, Việt Nam có rất ít sự lựa chọn ngoài việc đẩy mạnh đa dạng hóa động cơ tăng trưởng và thúc đẩy nền kinh tế đi lên. “Điều này thật đau đớn. Nhưng trên thực tế, ông Trump đang buộc Việt Nam phải làm những gì cần làm”, Pesek nhận định.