Áp dụng binh pháp của nhà quân sự Trung Quốc cổ đại Tôn Tử rằng ‘thà tấn công tinh thần kẻ thù còn hơn tấn công các thành trì kiên cố’, chính quyền Trung Quốc ngày nay đã sử dụng phương tiện truyền thông và mạng xã hội hiện đại để tấn công tư tưởng và chiếm được cảm tình của người châu Âu một cách xảo thuật nhất từ trước tới nay, tiến sĩ Ivana Karásková, giảng viên về chính sách đối ngoại của Trung Quốc tại Đại học Charles ở Praha, bình luận trên tờ The Diplomat ngày 19/11.

Bà Karásková đã đề cập tới cách thức Trung Quốc đã thực hiện ra sao khi đưa tin tức về các chủ đề về các cuộc biểu tình ở Hồng Kông tới các cơ quan thông tấn báo chí lớn trên khắp Trung và Đông Âu. 

Theo bà Karásková, một ví dụ điển hình về chiến lược của chính quyền Trung Quốc là phủ sóng các bài diễn ngôn trên các phương tiện châu Âu với mưu đồ thay đổi thông tin về các cuộc biểu tình ở Hồng Kông.

Trung Quốc ‘phủ sóng tin tức’ trên các phương tiện truyền thông châu Âu 

Tổ chức Các quan sát viên Trung Quốc ở Trung và Đông Âu – đã phát hiện rằng, trong các cuộc biểu tình ở Hồng Kông từ tháng 8 đến tháng 10, các đại sứ quán Trung Quốc ở Trung Âu và Đông Âu đã tiếp cận truyền thông địa phương với lời đề nghị xuất bản bản tin dạng xã luận hoặc dạng phỏng vấn với những người đứng đầu đại sứ quán để quảng bá cho cái mà họ gọi là “câu chuyện thật” chính thức đưa tin về các cuộc biểu tình ở đặc khu hành chính.

Tại Cộng hòa Séc (Czech), Đại sứ Trung Quốc Trương Kiến Dân (Zhang Jianmin) đã viết một bài xã luận phê phán các cuộc biểu tình ở Hồng Kông và đề cập rằng phía sau hậu trường là có lực lượng nước ngoài gây ảnh hưởng. Tác phẩm của ông Trương đã được xuất bản trên trang tin Parlamentní listy. Tại Latvia, Tham tán Trung Quốc Sun Yinglai đã trả lời phỏng vấn về vấn đề này với NRA, một trong những tờ báo lớn nhất nước này. Còn ở Estonia, tờ báo lớn nhất nước là Postimees đã xuất bản bài xã luận của đại sứ Trung Quốc. Còn tờ Vilniaus diena ở Lithuania xuất bản một bản viết tương tự có chữ ký của đại sứ. 

Một kênh truyền thông cánh tả, Trybuna, tại Ba Lan và cực tả Nové Slovo tại Slovakia cũng đăng tải những bản xã luận có chữ ký của các đại sứ các nước tương ứng, chỉ trích các cuộc biểu tình ở Hồng Kông. Hơn nữa, tại Slovakia, một nhật báo kinh doanh dòng chính, Trend, cũng xuất bản một bài báo dạng phải trả tiền quảng cáo của Lin Lin, đại sứ Trung Quốc tại Slovakia về cùng một vấn đề tương tự. Ngoài các quốc gia thuộc Trung và Đông Âu, các bài báo tương tự đã được tìm thấy trên các phương tiện truyền thông ở Bắc Macedonia, Bosnia và Herzegovina, và Montenegro.

Điều mà các bài báo trên các phương tiện truyền thông đã đề cập đều có điểm chung là nói về “tương lai tốt đẹp hơn của Hồng Kông” nếu các cuộc biểu tình chấm dứt. Lạ thay, cụm từ tương tự này đã được tìm thấy trong các bài báo của Séc, tiếng Estonia, tiếng Latvia, tiếng Bắc Macedonia, tiếng Ba Lan và tiếng Slovak, lộ rõ một nỗ lực phối hợp nhuần nhuyễn trên toàn khu vực theo hướng biện hộ có lợi chính quyền Trung Quốc. Các bài tường thuật về biểu tình ở Hồng Kông theo chiều hướng ủng hộ Trung Quốc được xuất bản trải dài trên các phương tiện truyền thông, từ báo dòng chính cho đến các các tờ báo cánh hữu. Tuy nhiên, tỷ lệ các bài bình luận của Trung Quốc phần lớn được đăng tải trong trang dành cho thương mại.

Các cuộc phỏng vấn với các nhà báo ở Estonia đã phát hiện ra rằng các bài bình luận được xuất bản trên tờ Estonia Postimees được cho là của một công ty quan hệ công chúng được Đại sứ quán Trung Quốc thuê.

Các phương tiện truyền thông khác chưa hẳn xác nhận về chiến lược tương tự về việc thuê một công ty quan hệ công chúng để đưa thông điệp của Đảng Cộng sản Trung Quốc tới công chúng châu Âu, tuy nhiên, vụ việc đã đưa ra một ví dụ đang lo ngại về việc Trung Quốc sẵn sàng đi xa hơn để thanh minh cho hành động của họ ở Hồng Kông.

Trung Quốc ‘mượn thuyền ra biển’

Trung Quốc đã gia tăng sử dụng một chiến lược được gọi là “mượn thuyền ra biển” chỉ việc hợp tác với người khác, mượn dùng tư nguyên của người khác để đạt mục đích của mình – nhằm tăng uy tín tại khu vực. Nó nhắm mục tiêu các phương tiện truyền thông có thể chuyển tải thông điệp thay mặt nhà cầm quyền Trung Quốc thông qua các hình thức như mua lại hoàn toàn, đồng sở hữu và hình thành quan hệ đối tác chia sẻ nội dung.

Chiến lược “Chiếc thuyền” tại khu vực Trung và Đông Âu, để thực hiện một nhiệm vụ chiến lược truyền thông quy mô lớn và các báo cáo của họ liên quan đến kinh tế và chính trị của Trung Quốc đã được dự án ChinfluenCE nhận ra khi phân tích sự tiến triển của các bài bình luận trên các phương tiện truyền thông Séc, Slovak, Ba Lan và Hungary trong suốt giai đoạn từ 2010 đến giữa năm 2017.

Khi công ty tư nhân của Trung Quốc CEFC đầu tư vào công ty Séc Media vào năm 2015, giọng điệu báo cáo của hai cơ quan truyền thông (TV Barrandov và tạp chí Týden) đã thay đổi đáng kể. Trước khi mua lại, các phương tiện truyền thông đã tạo ra một hỗn hợp các báo cáo tích cực, tiêu cực và trung lập về Trung Quốc, tuy nhiên, kể từ ngày mua lại, họ bắt đầu báo cáo về Trung Quốc theo hướng tích cực (cả báo cáo tiêu cực cũng như trung lập về Trung Quốc đều biến mất hoàn toàn khỏi bình luận truyền thông của hai cơ quan này).

Không chỉ thay đổi giọng điệu, mà cả sự tập trung liên quan đến Trung Quốc cũng thay đổi – đặc biệt là trên TV Barrando, là mạng vốn nổi tiếng với các cuộc phỏng vấn hàng tuần với Tổng thống Cộng hòa Séc Miloš Zeman, cũng bắt đầu đưa tin về dự án Vành đai và Con đường của Trung Quốc và các sáng kiến ​​17 + 1 với tần suất chưa từng có với 40 cơ quan truyền thông của Séc – bao gồm cả nhà nước và tư nhân.

Nếu trong trường hợp không thể mua lại trực tiếp, Trung Quốc sẽ sử dụng các chiến thuật chia sẻ nội dung.

Mặc dù có rất nhiều trường hợp đã nói ở trên và nhiều trường hợp khác, và một số trong đó đã được ghi nhận rõ ràng, các nhà hoạch định chính sách ở châu Âu vẫn không coi truyền thông là tài sản chiến lược và không nhận thức được phương tiện truyền thông có thể dễ dàng bị ảnh hưởng bởi những câu chuyện phi dân chủ như thế nào.

Những bài tường thuật này sau đó có thể đóng góp cho sự chia rẽ hơn nữa của xã hội, đặt câu hỏi về chính sách đối ngoại thân phương Tây và thân EU, hoặc ủng hộ lợi ích kinh tế của các chế độ độc tài. Các bản tường thuật của Trung Quốc về Hồng Kông trên các phương tiện truyền thông châu Âu như một lời cảnh tỉnh cho các nhà hoạch định chính sách trong Liên minh châu Âu.