Tóm tắt bài viết

  • Trung Quốc ngừng nhập khẩu phế liệu từ khắp nơi trên thế giới.
  • Bắc Kinh tiến hành một cuộc cách mạng rác ngay trên sân nhà.
  • Bùng nổ dịch vụ ăn uống takeaway đã tăng đáng kể lượng rác từ những vật dụng từ nhựa dùng một lần.
  • Người nghèo tỉnh lẻ tới Bắc Kinh kiếm kế sinh nhai bằng phân loại phế liệu sẽ đối mặt với hiện đại hoá ngành rác.

Trung Quốc đối phó với vấn nạn rác thải nhựa tiêu dùng bằng công nghệ đốt hiện đại, tuy nhiên cũng khiến những người dân ngụ cư đối mặt với kế sinh nhai.

Đóng lại cánh cửa nhập khẩu rác từ Úc và phế liệu từ khắp nơi trên thế giới, Trung Quốc đang tiến hành một cuộc cách mạng rác trên mặt trận sân nhà để đối phó với một cuộc khủng hoảng chất thải rắn. Mỗi ngày, Bắc Kinh xả thải hơn 25.000 tấn rác, gấp gần 2,5 lần những gì mà thành phố này đã tạo ra cách đây 20 năm, theo tờ ABC News.

Trong khi nền kinh tế Trung Quốc đang dần chậm lại, người tiêu dùng lại mua nhiều hơn bao giờ hết, sự chuyển giao này tạo ra một sự gia tăng chất thải nhựa chưa từng thấy.

Bùng nổ dịch vụ ăn uống takeaway

“Khối lượng bao bì thực phẩm takeaway (mua và mang đi) đã tăng rất nhanh, rất đáng kể”, Eric Liu, một vận động viên tại Greenpeace cho biết. Khoảng 60 triệu hộp đựng thức ăn mang đi được thải ra mỗi ngày trên khắp Trung Quốc – kết quả của sự bùng nổ về giao hàng thực phẩm tại các khu vực trung tâm. 

“Thật dễ dàng và thuận tiện, mọi người muốn nghỉ ngơi sau khi tan sở. Nếu họ đặt món và được chuyển tới, nó sẽ tiết kiệm thời gian cho họ”, người thực hiện dịch vụ chuyển phát nhanh Rao Jian cho biết, anh gia nhập công ty dịch vụ vận chuyển thực phẩm E Le Me, có nghĩa là “Bạn có đói không?”. Ứng dụng dịch vụ vận chuyển ăn uống này tương tự Deliveroo và UberEats tại Australia, tuy nhiên với quy mô lớn hơn nhiều lần.

Ảnh: scmp

Dân ngụ cư kiếm kế sinh nhai với việc phân loại rác thải 

Cách xa khu vực có những người ăn uống trong các phòng điều hoà không khí, có một người nhặt rác, ông Wang Jindong thu nhặt các đồ nhựa phế thải mà những người sử dụng xong vứt đi.

Lao động ngoại tỉnh từ miền trung Trung Quốc là một mắt xích trong dây chuyền tái chế hiệu quả nhất trên trái đất (tại Bắc Kinh). “Người lao động nhập cư hoàn toàn chuyên nghiệp và hiệu quả hơn nhiều so với bất kỳ quốc gia phát triển nào”, theo ông Chen Liwen thuộc tổ chức phi chính phủ về môi trường “Bắc Kinh không chất thải” (Zero Waste Beijing), “Họ có thể tái chế bất kỳ thứ gì mà thị trường đối mặt”.

Những người nhặt rác đối mặt với nguy cơ sinh kế

Trung bình một tuần, người nhặt rác Wang Jindong kiếm được khoảng 20 – 30 USD, khoản thu nhập ít ỏi này ông sử dụng để giúp vợ và đứa cháu Mengnan, sau khi bố của đứa trẻ ốm bệnh.

Điều trị y tế với khoản tiền lớn là một vấn đề gây căng thẳng, thậm chí dẫn đến tình cảnh tàn khốc, bởi cha của cậu bé Mengnan muốn bán con cho một gia đình muốn có con trai – một thực tế mà đôi khi vẫn còn tồn tại ở các vùng nông thôn Trung Quốc. Vì thế, ông Wang đã đưa cháu tới sống trong một túp lều gạch không điện nước ở rìa phía nam của Bắc Kinh. 

“Vì cháu trai, tôi cắn răng chịu đựng – tôi sẽ không phàn nàn điều gì. Vì để cháu được đi học, tôi sẽ chịu đựng bất kỳ nhọc nhằn nào”, ông Wang cho biết.

Ông Wang Jindong phải hỗ trợ vợ và cháu trai. (Ảnh: ABC News / Steve Wang)

Mối đe doạ kép

Nguồn sinh kế ít ỏi của ông Wang Jindong hiện đang phải đối mặt với mối đe doạ kép. Chính phủ Bắc Kinh đang ở trong một chuyển động tăng dân số 23 triệu người. Trong năm qua, hàng ngàn người di cư từ các vùng khác của Trung Quốc tới Bắc Kinh mà không có giấy phép cư trú hợp pháp.

Đã có một thời điểm có tới 200.000 người nhặt rác như ông Wang tại Bắc Kinh, nhưng con số này đang giảm. Ước tính còn lại khoảng 160.000 và 170.000 người. Ông Wang lo ngại cho căn nhà nhỏ của mình, đang ở trong một khu vực phá dỡ, có thể bị san bằng bất kỳ ngày nào, và ông không có nơi nào khác để đi. 

Nhưng có một mối đe doạ dài hạn với sinh kế của ông – đó là công nghệ.

Wang Mengan giúp chú của mình thu thập rác tái chế. (Ảnh: ABC News / Steve Wang)

Bắc Kinh đặt 5.000 máy cắt rác quanh thành phố

Một công ty, Incom, đã đặt 5.000 máy tái chế quanh Bắc Kinh, khuyến khích người dân quét mã vạch và thanh toán tiền mặt trực tiếp với một xu cho mỗi chai được cắt. Thiết bị này sẽ cắt toàn bộ rác sau khi sử dụng.

Công ty của bà Liu Xuesong cài đặt các máy sản xuất của châu Âu trên khắp Bắc Kinh. (Ảnh: ABC News / Steve Wang)

Công ty này xử lý nhựa phế thải thành các sản phẩm polyester và đã lắp đặt các máy móc của châu Âu xung quanh thủ đô sau khi đấu tranh nhằm mua chai nhựa từ những người thu gom rác thải.

“Trước đây các chai chúng tôi thường mua được tồn trữ tại các bãi rác với đủ loại rác thải khác – chúng rất bẩn”, bà Liu Xuesong, giám đốc công ty Incom cho biết. “Chúng tôi đã cần sử dụng một lượng lớn nước và chất tẩy rửa làm sạch chúng, nó lãng phí tài nguyên nhưng chất lượng sản phẩm không cao”.

Sự thúc đẩy về mặt công nghệ của công ty nhằm khuyến khích cư dân thành phố tái chế trực tiếp phản ánh một mục tiêu của chính phủ, đó là hiện đại hoá ngành chất thải. Trung Quốc cũng chuyển hướng sang công nghệ khác – các nhà máy đốt rác thải năng lượng – để đốt cháy khối lượng chất thải gia đình ngày càng tăng, những chất thải không thể tái sử dụng.

Liên hoan phim tài liệu lần thứ 67 Green Initiatives, bộ phim “Beijing Besieged by Waste”, (Bắc Kinh bị bao vây bởi rác) tập trung tái hiện những cảnh tượng nghiệt ngã với rác thải và các đống đổ nát. Bộ phim được quay bởi nhiếp ảnh gia Wang Jiuliang. Ông Wang đã đi tới hơn 500 bãi chôn lấp rác thải, ghi lại cảnh tượng các bãi rác cũng như cuộc sống của những người nhặt rác, sống và làm việc trong các bãi rác. (Ảnh: projectpengyou)

Phần lớn rác không phân loại được đổ vào bãi rác và đốt tiêu huỷ

Thu gom từ lâu đã không được ưu tiên ở Trung Quốc do sự phụ thuộc vào ngành phế liệu giá rẻ từ nước ngoài.

Hầu hết rác từ Bắc Kinh, được quản lý trực tiếp bởi chính quyền thành phố, đi thẳng đến bãi rác và đốt, trong đó có cả nhựa hỗn hợp. “Khi nhựa hỗn hợp đi vào lò đốt, rất có khả năng chúng sẽ tạo ra các chất độc hại như dioxin”, ông Liu thuộc tổ chức GreenPeace cho hay.

Với lý do này, Bắc Kinh và 45 thành phố khác của Trung Quốc hiện đang cố gắng để người dân phân loại nhựa vào các thùng rác nhựa tái chế thay vì để người khác làm điều đó cho họ.

Ông Wang Jindong lo sợ căn nhà nhỏ của ông trong một khu vực phá huỷ, có thể bị san bằng bất kỳ ngày nào đó. (Ảnh: ABC News / Steve Wang)

Nhưng cũng thật khó thay đổi thói quen cũ, và hàng ngàn tấn chất thải chưa phân loại vẫn đang được đốt cháy mỗi ngày. Thậm chí nhiều nhựa hơn sẽ tăng lên trong khói sinh ra từ quá trình đốt nếu không có sự đóng góp của những người nhặt rác.

“Nếu Chính phủ không cho phép chúng tôi ở lại Bắc Kinh, nếu họ cố gắng đưa chúng tôi về quê hương, chúng tôi cũng không về”, ông Wang cho biết.

“Chúng tôi sẽ tìm nơi nào đó để sống”.

Triệu Hằng