Một tuần nữa sẽ đánh dấu sự kiện 20 Hồng Kông được Anh trả về cho Trung Quốc. Một bài phân tích mới đây của hãng tin Bloomberg đã nêu bật những thay đổi của đặc khu hành chính này trước ảnh hưởng của đại lục.

Vào ngày 1/7/1997, quốc kỳ Trung Quốc đã được kéo lên ở Hồng Kông, kết thúc 156 năm cai trị của Anh và bắt đầu một sự thử nghiệm khác thường về dân chủ của chính quyền Bắc Kinh. Khi Chủ tịch Tập Cận Bình chuẩn bị đến thăm thành phố này nhân dịp kỷ niệm 20 năm Hồng Kông được trao trả về Trung Quốc, ông đang phải đối mặt với những nghi vấn mới về cam kết của Bắc Kinh đối với thỏa thuận chuyển giao và nhân quyền tại đây.

  1. Tại sao 20 năm lại là một vấn đề lớn?

Mỗi năm, dịp kỷ niệm này lại tạo ra những phản ứng đầy cảm xúc từ cả những người chào mừng sự nổi lên thời hậu thuộc địa của Trung Quốc và những người phản đối đang lo ngại về tương lai của Hồng Kông với tư cách là ngọn hải đăng của chủ nghĩa tư bản, quyền tự do ngôn luận và thượng tôn pháp luật. Năm nay còn mang một ý nghĩa đặc biệt bởi vì Trung Quốc chỉ hứa giữ nguyên “mức độ tự trị cao” của Hồng Kông trong 50 năm. Vào năm 2022, khi Trưởng đặc khu mới của Hồng Kông là Carrie Lam kết thúc nhiệm kỳ, lời hứa đó sẽ chỉ còn non nửa thời gian có hiệu lực.

  1.  Điều gì sẽ xảy ra vào ngày 1/7 tới?

Ông Tập dự kiến sẽ đến thăm Hồng Kông lần đầu tiên kể từ khi lên nắm quyền vào năm 2012.  Đó là chuyến thăm đầu tiên của chủ tịch Trung Quốc kể từ khi các cuộc biểu tình ủng hộ dân chủ khiến một địa điểm của thành phố này bị tắc nghẽn năm 2014 và góp phần tạo ra một phong trào đòi độc lập mang tính đối đầu hơn. Hàng nghìn cảnh sát đã tập duyệt trong nhiều tháng qua để chuẩn bị đối phó với một cuộc tuần hành khổng lồ vẫn diễn ra hàng năm và bất cứ sự bùng lên nào của người dân.

  1. Tại sao Hồng Kông lại quan trọng như vậy?

Hồng Kông có vị thế là một trung tâm tài chính hàng đầu, ngoài danh tiếng là một nơi an toàn cho con người và cho đầu tư. Nói rộng hơn, thành phố này cho thấy mức độ tuân thủ của Bắc Kinh đối với những thỏa thuận như Tuyên bố Chung Trung-Anh, vốn đặt ra các điều khoản cho việc trao trả Hồng Kông vào năm 1984.. Tài liệu đó tôn thờ các nguyên tắc như dân chủ và các tòa án độc lập, vốn khó có thể hòa hợp với chế độ một đảng của Trung Quốc.

  1. Hồng Kông đã được hứa chính xác điều gì?

Hiến pháp của Hồng Kông, còn được gọi là Luật Cơ bản, bảo tồn luật pháp chung của Anh và các di sản thời thuộc địa khác như quyền sở hữu nhà đất, quyền tự do ngôn luận và một hệ thống tư pháp độc lập theo một cái khung được gọi là “một quốc gia, hai chế độ”. Những đấu tranh lớn nhất cho đến nay đều tập trung vào một điều khoản nói rằng Trưởng đặc khu rốt cuộc phải được lựa chọn thông qua bỏ phiếu dân chủ.

  1. Trung Quốc có giữ phần cam kết của mình không?

Hai thập kỷ sau, trưởng đặc khu Hồng Kông vẫn được lựa chọn bởi một ủy ban có 1.200 nhà chính trị trong cuộc. Nỗ lực lớn nhất nhằm ban hành điều khoản phổ thông đầu phiếu của Trung Quốc đã thất bại ở cơ quan lập pháp vào năm 2015 sau nhiều tháng biểu tình của những người ủng hộ dân chủ, vốn lập luận rằng đề xuất “được ăn cả ngã về không” này sẽ đảm bảo chỉ những người được chứng minh là trung thành với Bắc Kinh mới trở thành ứng cử viên.

  1. Hồng Kông thực sự có mức độ tự trị đến đâu?

Trương Đức Giang, quan chức số 3 của Đảng Cộng sản Trung Quốc, hồi tháng 5 nói rằng mối quan hệ của Trung Quốc với Hồng Kông là dựa trên một “sự trao quyền, chứ không phải là chia sẻ quyền lực” và cảnh báo thành phố này đừng có đối đầu với Bắc Kinh.

Trung Quốc đã cho thấy ngày càng sẵn lòng khẳng định quyền của họ ở Hồng Kông, đặc biệt là đối với những gì mà họ coi là đe dọa đến an ninh quốc gia. Năm ngoái, Trung Quốc đã bảo chính phủ Anh “dừng can thiệp” sau khi bị Anh chỉ trích việc bắt bớ những người bán sách ở Hồng Kông phê phán các nhà lãnh đạo Đảng Cộng sản Trung Quốc.  Tháng 11/2016, cơ quan lập pháp cao nhất của Trung Quốc đã đưa ra một quyết định chưa có tiền lệ nhằm can thiệp vào một vụ kiện ở Hồng Kông và chỉ đạo các thẩm phán cách diễn giải luật của thành phố. Hành động này đã dẫn đến việc loại bỏ 2 nhà lập pháp ủng hộ độc lập và trải đường cho những hành động tương tự đối với 8 người khác.

  1. Ảnh hưởng đối với kinh tế Hồng Kông như thế nào?

Tuy các công ty nước ngoài cho biết họ đang theo dõi mọi sự xói mòn đối với pháp quyền ở Hồng Kông, thành phố này vẫn thường xuyên đứng đầu những điểm đến làm ăn của thế giới. Những nỗ lực của Trung Quốc nhằm tăng cường mối quan hệ kinh tế với Hồng Kông vẫn đang gây áp lực lên những người dân địa phương cũng như người nước ngoài, đẩy giá nhà đất lên mức cao nhất thế giới, và chen lấn với những ngân hàng của Phố Wall trên thị trường niêm yết cổ phiếu ở thành phố này.

  1. Hồng Kông sẽ đi đâu về đâu?

Hai mươi năm đã trôi qua nhưng có rất ít triển vọng về một sự đột phá chính trị giữa các phe phái đối đầu ở Hồng Kông. Sự đối đầu tiếp tục có thể bắt đầu ảnh hưởng đến các quyết định tài chính dài hạn. Tuy bà Carrie Lam, Trưởng đặc khu tiếp theo của Hồng Kông, vẫn hứa hẹn sẽ hàn gắn những mối chia rẽ, nhưng bà đang phải đối mặt với sức ép từ Bắc Kinh trong việc phải có thái độ cứng rắn và giải quyết những tranh cãi chính trị kéo dài.

Hồi tháng 4, quan chức phụ trách luật pháp cao nhất của đại lục tại Hồng Kông đã cảnh báo rằng chính phủ sẽ cân nhắc việc bãi bỏ quy tắc “một quốc gia, hai chế độ” nếu khái niệm này trở thành một mối đe dọa đối với Trung Quốc.

Thành Tâm

Xem thêm: