Trong một báo cáo phân tích mới đây, tạp chí Forbes cho rằng việc thiếu lao động tay nghề cao sẽ trở thành rào cản cho tăng trưởng của Việt Nam.

Báo cáo cho biết kinh tế Việt Nam đã tăng trưởng bình quân 6,2%/năm kể từ năm 2000 khi trở thành một quốc gia thu hút các nhà sản xuất để xuất khẩu, chủ yếu nhờ vào lực lượng lao động giá rẻ của mình. Mức lương tối thiểu tại Hà Nội và TP.HCM hiện chỉ khoảng 3,9 triệu đồng/tháng, tương đương 172 USD.

Tuy nhiên, lợi thế này có vẻ sẽ không ổn về lâu dài nếu thấy rằng 78% lực lượng lao động Việt Nam không có trình độ học vấn và chỉ 9% có bằng đại học trở lên. Và tình trạng thiếu lao động có tay nghề đang trở thành một rào cản ngày càng rõ đối với sự tăng trưởng của các mặt hàng xuất khẩu có giá trị gia tăng.

Trong báo cáo công bố vào tháng 5/2017, hãng tư vấn Healy Consultants Group đã chỉ ra rằng lao động giá rẻ sẽ giúp Việt Nam duy trì chi phí lao động thấp hơn so với các nước láng giềng, đặc biệt là Trung Quốc, nhưng chính điều đó sẽ hạn chế khả năng thu hút các khoản đầu tư vào lĩnh vực sản xuất công nghệ cao của Việt Nam.

Healy cho rằng, nếu không khắc phục, Việt Nam có thể sẽ mất lợi thế vào tay Trung Quốc.

Quốc gia láng giềng này cũng có tới 76% lao động “không có kỹ năng gì”, khiến hơn 90% các doanh nghiệp Trung Quốc bị ảnh hưởng bởi sự thiếu hụt lao động và lao động chất lượng thấp.

Tuy nhiên, trong 24% lao động còn lại của Trung Quốc, rất nhiều người có bằng cấp cao được đào tạo từ các trường đại học hàng đầu ở phương Tây. Họ đủ trình độ tiếp thu công nghệ và thực hiện khởi nghiệp. Còn Việt Nam, với 93 triệu dân và một tầng lớp trung lưu đang lộ diện, hiện chưa có trình độ cao như Trung Quốc.

Do lịch sử nhiều chiến tranh, nhiều người Việt Nam không có được một nền giáo dục bình thường và đất nước mới chỉ bắt đầu thu hút đầu tư từ thập niên 80. Những công việc lắp ráp máy móc hay xây dựng không cần nhiều kỹ năng. Nhưng tình hình đang thay đổi khi vốn đầu tư nước ngoài đang đổ vào Việt Nam, đòi hỏi các lao động cần phải có kỹ năng cao hơn. Số liệu năm 2016 cho thấy vốn FDI cam kết vào Việt Nam lên đến 24,4 tỷ USD, bằng khoảng 1/8 GDP.

Giờ đây Việt Nam muốn dựa vào các mặt hàng xuất khẩu công nghệ cao. Chính phủ đã thu hút được các hãng lớn như Intel, Foxconn Technology và Samsung Electronics để sản xuất hoặc thiết kế. Các lao động do đó sẽ cần phải có kỹ năng, và từ đó mức lương sẽ tăng lên theo, giúp Việt Nam tiến gần hơn đến trình độ của Trung Quốc trong mắt các nhà sản xuất nước ngoài.

Healy cho biết người những lao động có bằng đại học ở Việt Nam hiện mỗi tháng kiếm được trung bình nhiều hơn 164 USD so với phần còn lại của lực lượng lao động.

Các lao động có bằng cấp tại Việt Nam hiện có thể dễ dàng nhảy từ việc này sang việc khác để tìm mức lương cao mà không có hậu quả gì vì họ là nguồn lực hiếm.

Việt Nam cũng đang tìm cách để người dân được giáo dục. Nhưng theo đề xuất của hãng tư vấn doanh nghiệp Dezan Shira & Associates, chính phủ Việt Nam có thể bắt đầu nhắm mục tiêu vào một số ngành công nghiệp để thúc đẩy đào tạo. Đây phải là những ngành Việt Nam có ưu thế và phải xây dựng các chương trình giáo dục xung quanh những ngành này.

Minh Tuệ

Xem thêm: